Η δημιουργία νέας δομής στην παραπήνεια περιοχή και εντός του αστικού ιστού αναδεικνύει στο δημόσιο διάλογο το δραματικό έλλειμμα υπηρεσιών στέγασης και υποστήριξης που αντιμετωπίζουν χιλιάδες άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους σε ολόκληρη τη χώρα
Η συζήτηση που άνοιξε τις τελευταίες ημέρες γύρω από τη δημιουργία νέου συγκροτήματος στη Λάρισα Στεγών Υποστηριζόμενης Διαβίωσης (ΣΥΔ) 72 θέσεων, αποκαλύπτει μια βαθύτερη παθογένεια που χαρακτηρίζει συχνά τον δημόσιο διάλογο στη χώρα μας: την τάση να αντιμετωπίζεται με καχυποψία κάθε νέα πρωτοβουλία πριν ακόμη αξιολογηθεί στην πράξη.
Γράφει ο Τάσος Κουρκούμπας από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 7 ιουνίου 2026
Οι ανακοινώσεις της ΕΣΑμεΑ και της ΠΟΣΓΚΑμεΑ δεν περιορίζονται στην έκφραση προβληματισμών ή στην κατάθεση ερωτημάτων. Ουσιαστικά προδικάζουν τον χαρακτήρα μιας επένδυσης που δεν έχει ακόμη λειτουργήσει, υιοθετώντας βαρύτατους χαρακτηρισμούς όπως «ιδρυματικού τύπου δομή», «ευγενικός ιδρυματισμός», «συγκεντρωτική φροντίδα» και «χωριό ΑμεΑ». Πρόκειται για χαρακτηρισμούς που δημιουργούν εξαιρετικά αρνητικούς συνειρμούς στην κοινωνία και οι οποίοι διατυπώνονται χωρίς να παρουσιάζεται ούτε ένα συγκεκριμένο στοιχείο που να αποδεικνύει παραβίαση του θεσμικού πλαισίου ή παραβίαση δικαιωμάτων των μελλοντικών ωφελουμένων.
Το πρώτο και θεμελιώδες ερώτημα που προκύπτει είναι απλό: Πώς είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεται μια δομή ως «ιδρυματική» πριν λειτουργήσει; Πώς είναι δυνατόν να προεξοφλείται ότι θα παραβιάζει τις αρχές της αποϊδρυματοποίησης πριν εγκατασταθεί ο πρώτος ωφελούμενος, πριν αξιολογηθεί ο τρόπος λειτουργίας της και πριν υπάρξει το παραμικρό πραγματικό δεδομένο;
Το έργο στην παραπήνεια περιοχή της Λάρισας, σχεδιάστηκε, αδειοδοτήθηκε και υλοποιείται βάσει του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για τις ΣΥΔ. Πρόκειται για πλαίσιο που έχει θεσπιστεί από την Πολιτεία, ύστερα από πολυετή διαβούλευση και με συγκεκριμένες προδιαγραφές όσον αφορά τη χωροθέτηση, τη λειτουργία, την εποπτεία και τα δικαιώματα των φιλοξενούμενων. Εάν το πλαίσιο αυτό θεωρείται ανεπαρκές, τότε η συζήτηση πρέπει να γίνει με την Πολιτεία. Δεν μπορεί όμως να στοχοποιείται μια επιχείρηση επειδή ακριβώς ακολουθεί τους κανόνες που το ίδιο το κράτος έχει θεσπίσει.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι ανακοινώσεις αφιερώνουν εκατοντάδες λέξεις σε θεωρητικές αναλύσεις περί αποϊδρυματοποίησης, χωρίς να αναγνωρίζουν επαρκώς το πραγματικό πρόβλημα που βιώνουν σήμερα χιλιάδες ελληνικές οικογένειες. Η αλήθεια είναι μία και πανθομολογούμενη: η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερσυγκέντρωσης ΣΥΔ, αντιμετωπίζει πρόβλημα δραματικής έλλειψης ΣΥΔ. Σε ολόκληρη τη χώρα υπάρχουν γονείς ηλικιωμένοι, εξαντλημένοι και βαθιά αγχωμένοι για το μέλλον των παιδιών τους. Ο μεγαλύτερος φόβος τους δεν είναι η «οικονομία κλίμακας» ούτε οι θεωρητικές συζητήσεις περί χωρικής οργάνωσης των υπηρεσιών. Ο μεγαλύτερος φόβος τους είναι τι θα συμβεί όταν οι ίδιοι δεν θα μπορούν πλέον να φροντίζουν τα παιδιά τους. Αυτό είναι το πραγματικό κοινωνικό ζήτημα και απέναντι σε αυτό το ζήτημα, κάθε νέα θέση υποστηριζόμενης διαβίωσης αποτελεί πολύτιμο κοινωνικό κεφάλαιο.
Κάτι παραπάνω από κτίρια
Οι ΣΥΔ δεν είναι επιχειρηματικά projects αποκομμένα από την κοινωνία. Είναι δομές που επιτρέπουν σε ανθρώπους με αναπηρία να αποκτήσουν σταθερό περιβάλλον διαβίωσης, εξειδικευμένη υποστήριξη, κοινωνική ένταξη, ασφάλεια, καθημερινή φροντίδα και δυνατότητα ανάπτυξης δεξιοτήτων αυτονομίας. Η λειτουργία τους μειώνει την εξάρτηση από την οικογένεια, αποτρέπει την κοινωνική απομόνωση και δημιουργεί προϋποθέσεις αξιοπρεπούς ζωής για ανθρώπους που συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με πολλαπλές δυσκολίες. Αντί λοιπόν να συζητούμε πώς θα πολλαπλασιαστούν αυτές οι δυνατότητες, βρισκόμαστε μπροστά σε μια προσπάθεια αμφισβήτησης μιας επένδυσης πριν καν αποδείξει στην πράξη τι μπορεί να προσφέρει.
Η επιχειρηματολογία των οργανώσεων φαίνεται να στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο μέγεθος της επένδυσης. Όμως το μέγεθος από μόνο του δεν αποδεικνύει τίποτα, ούτε η ύπαρξη περισσότερων κατοικιών στον ίδιο χώρο συνεπάγεται αυτομάτως περιορισμό δικαιωμάτων, ούτε η δυνατότητα παροχής κοινών υπηρεσιών συνεπάγεται αυτομάτως ιδρυματικό χαρακτήρα. Αντιθέτως, σε πολλές περιπτώσεις η συγκέντρωση υποστηρικτικών λειτουργιών μπορεί να επιτρέπει υψηλότερη ποιότητα υπηρεσιών, καλύτερη στελέχωση, διαρκή παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού, ενισχυμένα μέτρα ασφάλειας και μεγαλύτερη βιωσιμότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πόσα κτίρια υπάρχουν. Είναι αν οι άνθρωποι που διαμένουν εκεί έχουν δικαίωμα επιλογής, προσωπική ζωή, κοινωνική συμμετοχή, αξιοπρέπεια και εξατομικευμένη υποστήριξη. Και αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να κριθεί από αρχιτεκτονικά σχέδια ή από φωτογραφίες εργοταξίων. Μπορεί να κριθεί μόνο από την πραγματική λειτουργία της δομής.
Μόνο κριτήριο η ποιότητα ζωής
Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι οι ανακοινώσεις των δύο φορέων στρέφονται με ιδιαίτερη ένταση εναντίον μιας ιδιωτικής επένδυσης η οποία εισέρχεται σε έναν χώρο όπου επί δεκαετίες δραστηριοποιούνται συγκεκριμένοι φορείς και οργανώσεις. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τα πραγματικά κίνητρα όσων ασκούν την κριτική. Είναι όμως απολύτως θεμιτό να αναρωτηθεί κανείς εάν πίσω από τη σφοδρότητα των αντιδράσεων συνυπάρχει και μια δυσφορία απέναντι στην εμφάνιση νέων παικτών στον χώρο της παροχής υπηρεσιών υποστηριζόμενης διαβίωσης. Όταν μια επένδυση χαρακτηρίζεται περίπου ως απειλή πριν καν λειτουργήσει, η απορία αυτή γίνεται ακόμη πιο εύλογη. Η κοινωνία οφείλει να παραμένει σε εγρήγορση για την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία. Οφείλει όμως να είναι εξίσου προσεκτική απέναντι σε λογικές που καταλήγουν να αποθαρρύνουν ή να απαξιώνουν κάθε νέα προσπάθεια δημιουργίας θέσεων υποστηριζόμενης διαβίωσης.
Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερες ΣΥΔ. Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται να κρίνει τις δομές από την πραγματική ποιότητα ζωής που προσφέρουν στους ανθρώπους και όχι από προκατασκευασμένες θεωρητικές κατηγοριοποιήσεις. Η αποϊδρυματοποίηση δεν υπηρετείται με ανακοινώσεις. Υπηρετείται όταν άνθρωποι που σήμερα δεν έχουν καμία προοπτική αξιοπρεπούς διαβίωσης αποκτούν ένα ασφαλές σπίτι, επαγγελματική υποστήριξη, κοινωνική συμμετοχή και πραγματικές ευκαιρίες ζωής. Αυτό είναι το κριτήριο με το οποίο θα πρέπει να αξιολογηθεί το εγχείρημα της Λάρισας. Όχι οι φόβοι, οι υποθέσεις και οι ιδεολογικές βεβαιότητες που διατυπώνονται πριν ακόμη ανοίξουν οι πόρτες του.
