Αυξάνεται η δυσαρέσκεια για τη χρήση του ΧΥΤΑ Λέσβου ως βασικός, όπως έχει καταλήξει να είναι, χώρος ταφής των θανατωθέντων ζώων λόγω του αφθώδους πυρετού. Σημειώνεται πως σε διάστημα 14 ημερών –έως και την Τρίτη 2 Ιουνίου- είχαν θαφτεί στον ειδικό χώρο μέσα στον ΧΥΤΑ, 11.000 ζώα.
Το παρασκήνιο της απόφασης για μαζική ταφή ζώων (βοοειδή και αιγοπρόβατα) στον ΧΥΤΑ της Λέσβου, στο πλαίσιο των μέτρων ασφάλειας για τη διαχείριση του αφθώδους πυρετού, είναι πλούσιο. H πρώτη φορά που έπεσε στο τραπέζι η χρήση του ΧΥΤΑ ήταν στην αρχή της κρίσης, όταν και προτάθηκε να θάβεται στο «κύτταρο» του ΧΥΤΑ το απορριφθέν γάλα από τα αιγοπρόβατα.
Η ΔΕΔΑΠΑΛ (Εταιρεία Διαχείρισης Απορριμμάτων Λέσβου) και ο Δήμος Μυτιλήνης απέρριψαν αμέσως την πρόταση, ενέργεια με την οποία συντάχθηκε και το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, δεδομένου ότι το κύτταρο δεν διαθέτει τα ειδικά φίλτρα για να επεξεργαστεί βιολογικά απορρίμματα όπως το γάλα.
Δεν άργησε να ακολουθήσει η πρόταση για ταφή των ζώων που θανατώνονται λόγω του αφθώδους πυρετού, με την κτηνιατρική υπηρεσία του νησιού να πιέζει για χρήση του ΧΥΤΑ. Η καθυστέρηση των δύο δήμων της Λέσβου να ορίσουν έναν χώρο ταφής, ως όφειλαν, οδήγησε την Περιφέρεια, η οποία διέβλεπε ότι χώρος για την ταφή δεν θα οριζόταν όπως όλα έδειχναν, να εντείνει τις πιέσεις προς τη ΔΕΔΑΠΑΛ και τον ΦΟΔΣΑ (Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων) Βορείου Αιγαίου.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του in, η κτηνιατρική υπηρεσία της Περιφέρειας και το ΥΠΑΑΤ απηύθυναν πολλά αιτήματα -προφορικά και γραπτά- για χρήση του ΧΥΤΑ.
Καθώς ο χρόνος άρχισε να πιέζει ασφυκτικά και με το επιχείρημα πως τα μαντριά των κτηνοτρόφων στη Λέσβο είναι σε μεγάλο βαθμό δυσπρόσιτα -μιας και πρόκειται για εκτροφές ελεύθερης βοσκής – και δεν είναι εύκολο για τα μηχανήματα να πλησιάζουν στα σημεία, η πίεση για χρήση του ΧΥΤΑ, εντάθηκε. Κάποια στιγμή ακούστηκε και απειλή για επιστράτευση της αστυνομίας έτσι ώστε να οδηγούνται τα θανατωθέντα ζώα στον ΧΥΤΑ.
Ο νόμος που εξέδωσε πρόσφατα το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σύμφωνα με τον οποίο θανατωθέντα ζώα λόγω ζωονόσων μπορούν να θάβονται σε έναν ΧΥΤΑ, όταν ο δήμος μιας περιοχής δεν έχει ορίσει κάποιον χώρο, είναι το στοιχείο που «έδεσε τα χέρια» του ΦΟΔΣΑ.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του in, στη διοίκηση του ΦΟΔΣΑ υπήρξε έντονη δυσαρέσκεια με το γεγονός πως με μια βιαστική και γενικόλογη ρύθμιση του ΥΠΑΑΤ και χωρίς να απασχολεί την Περιφέρεια και το υπουργείο αν αυτή η πρόταση είναι περιβαλλοντικά αποδεκτή, επιλέχθηκε «ελαφρά τη καρδία» ο συγκεκριμένος χώρος στον οποίο συγκεντρώνονται τα απορρίμματα ενός μεγάλου σε έκταση νησιού.
Ο νόμος του ΥΠΑΑΤ για «επιστράτευση» των ΧΥΤΑ όταν δεν έχει οριστεί άλλος χώρος ταφής, βρίσκει σκεπτικό το ΥΠΕΝ ειδικά όταν πρόκειται για έναν τόσο μεγάλο ΧΥΤΑ όσο της Λέσβου
Οπως μας συνόψισαν την κατάσταση καλά πληροφορημένες πηγές: «αυτό που τους ένοιαζε ήταν να αυξήσουν γρήγορα τον ρυθμό θανάτωσης και ταφής των αιγοπροβάτων γιατί είχαν μείνει δραματικά πίσω. Στην αρχή, ΥΠΑΑΤ και Περιφέρεια δεν μπορούσαν καν να καταλάβουν πως είναι εκτός λογικής και παράνομο να μπουν θανατωμένα αιγοπρόβατα μέσα στο κύτταρο. Δεν γνώριζαν καν πως τα κύτταρα έχουν προδιαγραφές στατικότητας, πως χρειάζεται προσοχή γιατί υπάρχουν συνθήκες ευφλεκτότητας λόγω του βιοαερίου μέσα σε ένα κύτταρο. Πως η ρίψη ασβέστη, όταν ρίχνουν στον λάκκο αιγοπρόβατα, μπορεί να οδηγήσει σε πυρκαγιά. Δεν γνώριζαν καν πως το “κύτταρο” της Λέσβου έχει φτάσει στα όρια του».
Ο ΧΥΤΑ, στο μέσον της εικόνας, έχει ήδη ένα επιβαρυμένο κύτταρο στο οποίο δεν απομένει περισσότερος από ένας χρόνος ζωής
«Ο ΧΥΤΑ να βάλει πλάτη»
Οταν ο αφθώδης πυρετός «μπήκε» στον Μεσότοπο -την πιο κτηνοτροφική περιοχή της Λέσβου- και καθώς οι προβληματικές και πρόχειρες ταφές των ζώων άρχισαν να βλέπουν ολοένα και πιο συχνά το φως της δημοσιότητας, δημιουργήθηκε η ανάγκη να ταφούν άμεσα περίπου 8.000 αιγοπρόβατα.
Η αποκάλυψη των μαζικών ταφών στο Σκαλοχώρι, οδήγησε σε νέα πίεση εκ μέρους του ΥΠΑΑΤ και της Περιφέρειας προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου να δοθεί το πράσινο φως για χρήση του ΧΥΤΑ. Ακούγοντας τους προβληματισμούς και τις ενστάσεις του ΦΟΔΣΑ, η γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου δεν ενεργοποίησε τη χρήση του ΧΥΤΑ.
Ακολούθησε μια γεμάτη εντάσεις τηλεδιάσκεψη στις 8 Μαΐου στην οποία συμμετείχαν στελέχη του ΦΟΔΣΑ και κεντρικά στελέχη του ΥΠΑΑΤ και του ΥΠΕΝ.
Το ΥΠΕΝ ζήτησε από πλευράς του να εκπονηθεί μια μελέτη για την ταφή των ζώων στον ΧΥΤΑ. Το ΥΠΑΑΤ απάντησε σε έντονο τόνο πως δεν υπάρχει χρόνος για μελέτες και ζήτησε να παρακαμφθεί αυτό το βήμα, αφού άλλωστε δεν είναι προαπαιτούμενο της κατεπείγουσας διαδικασίας που το ίδιο το ΥΠΑΑΤ έχει ορίσει.
Παρά τη δυσαρέσκεια του ΥΠΕΝ και του ΦΟΔΣΑ, η παραίνεση «να βάλει ο ΧΥΤΑ πλάτη» λόγω της έκτακτης κατάστασης στο νησί, εισακούστηκε.
Το in ρώτησε τον Μανώλη Γραφάκο, Γενικό Γραμματέα Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ και τον Ευστάθιο Σταθόπουλο, Γενικό Γραμματέα Δασών του ΥΠΕΝ για την απόφαση να θαφτούν τα ζώα στον ΧΥΤΑ Λέσβου. Αμφότεροι σημείωσαν πως αυτή η απόφαση ελήφθη αναγκαστικά μετά την απουσία απόφασης ενός χώρου ταφής όλο το προηγούμενο διάστημα. Οπως μας είπαν, για το κοινό καλό και λόγω της εκρηκτικής κατάστασης, ήταν σώφρον ο ΧΥΤΑ «να βάλει πλάτη».
ΥΠΑΑΤ και Περιφέρεια αγνοούσαν βασικές προδιαγραφές λειτουργίας ενός κυττάρου ΧΥΤΑ
Στην ερώτηση προς τον κ. Γραφάκο, τι θα γίνει αν ο ΧΥΤΑ δεχθεί πάρα πολύ μεγάλο όγκο ζώων, ο ίδιος μας απάντησε πως αν ο ΧΥΤΑ δεν μπορεί σε κάποια φάση να ανταπεξέλθει στην κατάσταση, δεν θα δεχθεί άλλα ζώα.
Οσο για το αν το ΥΠΕΝ συμφωνεί με την ενεργοποίηση των ΧΥΤΑ ως χώρους ταφής ζώων στο πλαίσιο αντιμετώπισης των ζωωονόσων, ο κ. Γραφάκος μας είπε πως προτιμά να μην σχολιάσει αυτό το θέμα.
Τα πολλά προβλήματα του χώρου και οι βιαστικές εκθέσεις
Παρ’ όλα αυτά, ο ΦΟΔΣΑ Βορείου Αιγαίου παρήγγειλε δύο fast track εκθέσεις για να δοθεί μια πρώτη εικόνα για το τι συμβαίνει με το έδαφος μέσα στον ΧΥΤΑ αλλά και για να οριστεί η θέση ταφής των ζώων.
Το περιεχόμενο των εκθέσεων είναι ενδεικτικό για τα πολλά ζητήματα που υπάρχουν στον χώρο του ΧΥΤΑ, τα οποία καθιστούσαν από την πρώτη μέρα δύσκολο και γεμάτο ερωτήματα το εγχείρημα της ταφής χιλιάδων προβάτων στον συγκεκριμένο χώρο.
Τα συμπεράσματα της αναγνωριστικής τεχνικής έκθεσης όπως και της συνολικής αξιολόγησης του χώρου ταφής, κάνουν λόγο ανάμεσα σε άλλα για:
-Υπαρξη λιμναζόντων υδάτων σε διάφορα σημεία πέριξ του «κυττάρου» γεγονός το οποίο βάζει πρόσθετα τεχνικά προσκόμματα, επηρεάζοντας άμεσα τη βατότητα του εδάφους και τη δυνατότητα ασφαλούς προσέγγισης των μηχανημάτων έργου, στοιχεία που πρέπει να συνεκτιμηθούν σοβαρά στον υπολογισμό των πραγματικών κυβικών μέτρων που δύνανται να διατεθούν για την υγειονομική ταφή των ζώων.
-έντονη γεωλογική ετερογένεια της περιοχής η οποία υποδηλώνει δυσκολία εκσκαψιμότητας ως γενικευμένο χαρακτηριστικό.
-παρουσία συμπαγών ηφαιστειακών σχηματισμών οι οποίοι καθιστούν το έργο της διάνοιξης τάφρων ιδιαίτερα δυσχερές.
Χαρακτηριστικά είναι και τα συμπεράσματα για το περιορισμένο βάθος που μπορεί να επιτευχθεί στην περιοχή του ΧΥΤΑ.
Στην περιοχή πραγματοποιήθηκε διάνοιξη οκτώ (8) αναγνωριστικών φρεάτων με χρήση ερπυστριοφόρου εκσκαφέα. Στις περισσότερες θέσεις η εκσκαφή διεκόπη σε βάθη μικρότερα του 1.00 m.
Εν τέλει, οι εκθέσεις κατέληξαν στην ύπαρξη μιας περιορισμένης έκτασης όπου η ταφή ενός αριθμού ζώων θα μπορούσε να καταστεί εφικτή, μια θέση όπου καταγράφηκε το μεγαλύτερο βάθος εκσκαφής (~2.00 m) σε σχέση με τις υπόλοιπες θέσεις διερεύνησης.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του in, στον ΦΟΔΣΑ ξεκίνησαν από την αρχή της διαδικασίας να παρατηρούν παραλείψεις ως προς την τήρηση του πρωτοκόλλου της ταφής, με πιο βασική την απουσία άφθονου χώματος πάνω από τον λάκκο όπου θάβονται τα ζώα.
Μετά από τις άμεσες παραινέσεις του ΦΟΔΣΑ, το θέμα της χωματοκάλυψης αντιμετωπίστηκε, με φορτηγά που μεταφέρουν χώμα να κάνουν την εμφάνισή τους ολοένα και συχνότερα στον χώρο όπου θάβονται τα ζώα.
Παρόλα αυτά, τα ζητήματα παραμένουν. Ενα από αυτά είναι πως όταν συμφωνήθηκε η επιλογή του ΧΥΤΑ δεν μπήκε κανένας περιορισμός στο πόσα πρόβατα μπορούν να θαφτούν στον συγκεκριμένο χώρο.
Οι βιαστικές τεχνικές μελέτες που παρήγγειλε ο ΦΟΔΣΑ, έθεσαν ερωτήματα σχετικά με τα πεπερασμένα διαθέσιμα κυβικά του χώρου αλλά και το πολύ δύσκολο για να σκαφτεί σε βάθος έδαφος
Μάλιστα, αυτό που ορίζει το ΦΕΚ 7121/Β/18-12-2023 σε σχέση με την ταφή των θανατωθέντων ζώων:
«το μέγεθος της τάφρου πρέπει να είναι επαρκές, ώστε να αποκλείεται ο κίνδυνος διασποράς του νοσογόνου παράγοντα στο περιβάλλον. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι τάφρος διαστάσεων έξι (6) μέτρων μήκος, τριών (3) μέτρων πλάτος και τεσσάρων (4) μέτρων βάθος είναι ικανοποιητική για την ταφή είκοσι (20) ενήλικων βοοειδών ή εξήντα (60) χοίρων ή εξήντα (60) μικρών μηρυκαστικών» δεν τηρείται, λόγω των προαναφερθεισών τεχνικών προβλημάτων στον ΧΥΤΑ.
Ο αριθμός των 11.000 θαμμένων ζώων μέσα σε 14 μέρες και η η απουσία ενός «ταβανιού», μαζί με τις συνολικές αντιρρήσεις για τις άγνωστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις στην περιοχή που βρίσκεται ο ΧΥΤΑ, κρατούν επιφυλακτική τη διοίκηση του ΦΟΔΣΑ και έτοιμη να αντιδράσει άμεσα αν η κατάσταση εκτροχιαστεί.
Αλλωστε, η είσοδος του ιού στον δήμο της Μυτιλήνης και στα Μυστεγνά δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για μείωση των θανατώσεων ζώων.
Γι’ αυτόν τον λόγο, στις αρχές Ιουλίου, ο ΦΟΔΣΑ σκοπεύει να πάρει δείγμα νερού από τη γεώτρηση περιβαλλοντικής παρακολούθησης που βρίσκεται στα ανάντι του ΧΥΤΑ, για να δοθεί μια πρώτη εικόνα αν επηρεάζεται ο υδροφόρας ορίζοντας της περιοχής.
Ταφή στον ΧΥΤΑ χωρίς μόνωση- απουσία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού
Ο Νάσος Στασινάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Ποιότητας Υδάτων και Αέρα στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Λέσβο, είναι ξεκάθαρος ως προς τους προβληματισμούς που υπάρχουν γύρω από τη χρήση του ΧΥΤΑ ως χώρο ταφής των θανατωθέντων ζώων.
Ο ίδιος είπε στο in τα εξής:
«Η συνέχιση της ταφής των ζώων στον χώρο του ΧΥΤΑ, χωρίς να έχει προηγηθεί η μόνωση του χώρου ταφής και χωρίς να έχει αναπτυχθεί σχέδιο περιβαλλοντικής παρακολούθησης των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων της ευρύτερης περιοχής, εγείρει σοβαρά ερωτήματα ως προς το κατά πόσο διασφαλίζεται η προστασία του περιβάλλοντος».
Καθώς είναι πολύ πιθανό ο ΧΥΤΑ να «βγει απ΄ το παιχνίδι» των θανατώσεων γρήγορα, προκύπτει το ερώτημα τι θα απογίνει (εκ νέου) με τις ταφές των θανατωθέντων ζώων
»Δεδομένου ότι ο αριθμός των ζώων που μπορούν να ταφούν στον συγκεκριμένο χώρο του ΧΥΤΑ είναι πεπερασμένος, ενώ οι θανατώσεις δεν φαίνεται να σταματούν, επιβάλλεται η άμεση κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για τη μελλοντική διαχείριση των νεκρών ζώων.
Τα ερωτήματα αυτά καθίστανται εντονότερα, αν ληφθεί υπόψη ότι κατά τις ταφές δεν παρίστανται υπάλληλοι από τις Διευθύνσεις Περιβάλλοντος και Υδάτων της Περιφέρειας και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, οι οποίοι διαθέτουν τη σχετική εμπειρία».
Το σκάνδαλο με τις μαζικές ταφές στο Σκαλοχώρι ενεργοποίησε τη χρήση του ΧΥΤΑ, με τρόπο όμως πρόχειρο και με πολλά ερωτηματικά για την καταλληλότητα και την αντοχή του χώρου | φωτογραφία: stonisi
Η μαρτυρία ενός εργαζόμενου
Σε κάθε περίπτωση, η μαρτυρία ενός εργαζόμενου στο κύτταρο του ΧΥΤΑ είναι ενδεικτική της δύσκολης κατάστασης που διαμορφώνει μια μαζική ταφή χιλιάδων ζώων σε μία περιοχή. Ο ίδιος, ο οποίος προτίμησε να διατηρήσει την ανωνυμία του – τα στοιχεία του βρίσκονται στη διάθεση του in- εργάζεται στον ΧΥΤΑ εδώ και δυόμιση χρόνια και είναι κάτοικος Μανταμάδου.
Μας είπε τα εξής:
«Εχουν σκάψει έναν ψευτoλάκκο που δεν έχει ούτε προστασία, ούτε τίποτα. Δεν θα έπρεπε να έχει μια προστατευτική μεμβράνη; Η μυρωδιά είναι αφόρητη, όταν φυσάει και έρχεται στο κύτταρο είναι αφόρητη. Σμήνη από χρυσόμυγες έχουν μαζευτεί πάνω από τον λάκκο».
» Ο λάκκος έχει ανέβει πολύ σε ύψος. Ερχονται δυο-τρία φορτηγά ψυγεία τη μέρα. Ενα κλαρκ ρίχνει τα ζώα μέσα στον λάκκο, πέφτει και λίγο χώμα από πάνω και αυτό είναι. Ο λάκκος μεγαλώνει. Τρυπάνε δίπλα, ανοίγουν άλλον κ.ο.κ».
»Κοπάδια γλάροι πηγαινοέρχονται από το κύτταρο στον λάκκο με τα ζώα. Και τα κοράκια το ίδιο. Είναι υγειονομικά σωστό αυτό; Εχει μαυρίσει ο τόπος από τα κοράκια. Ολα όσα δεν θέλουν στη Λέσβο τα… πετάνε σε αυτό το σημείο του νησιού. Οσοι ζούμε γύρω- γύρω φοβόμαστε για τον υδροφόρο ορίζοντα».
Πηγή: in.gr
