Επανασχεδιασμός του ευρωπαϊκού παραγωγικού μοντέλου με έμφαση στη βιωσιμότητα, τη βιοοικονομία και την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών
Η μετάβαση της ευρωπαϊκής γεωργίας σε ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό μοντέλο ανάπτυξης περνά πλέον μέσα από την κυκλική οικονομία και τον αναβαθμισμένο ρόλο των αγροτικών συνεταιρισμών. Η νέα στρατηγική που συζητείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναδεικνύει τον πρωτογενή τομέα όχι μόνο ως παραγωγό τροφίμων, αλλά και ως βασικό πυλώνα της πράσινης μετάβασης, της κοινωνικής συνοχής και της περιφερειακής ανάπτυξης.
Από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 31 Μαϊου 2026
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η νέα «Πράξη για την Κυκλική Οικονομία», η οποία εξετάστηκε από το Τμήμα «Γεωργία, Αγροτική Ανάπτυξη και Περιβάλλον» της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (ΕΟΚΕ), κατόπιν αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η προτεινόμενη ευρωπαϊκή πράξη στοχεύει στη βελτίωση της διαχείρισης των φυσικών πόρων, στη μείωση της παραγωγής αποβλήτων, στην ανακατασκευή προϊόντων και στην αξιοποίηση δευτερογενών πρώτων υλών υψηλής ποιότητας. Στρατηγικός στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, μέσα από τη σταδιακή απεξάρτηση από εισαγόμενες κρίσιμες πρώτες ύλες.
Στο επίκεντρο της κυκλικής μετάβασης
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αναφορά της ΕΟΚΕ στον ρόλο των αγροτικών και απομακρυσμένων περιοχών, καθώς και των συνεταιρισμών και της κοινωνικής οικονομίας, ως βασικών παραγόντων της κυκλικής μετάβασης. Η γνωμοδότηση αναγνωρίζει ότι οι συνεταιριστικές οργανώσεις μπορούν να διαδραματίσουν κομβικό ρόλο στις νέες κυκλικές αλυσίδες αξίας.
Μέσα από τοπικές συνεργασίες, αξιοποίηση αγροτικών υποπροϊόντων, επενδύσεις στη βιοοικονομία και ανάπτυξη κυκλικών οικοσυστημάτων, οι συνεταιρισμοί καλούνται να συμβάλουν ουσιαστικά στη δημιουργία ενός νέου παραγωγικού μοντέλου. Η αξιοποίηση αγροτικών υπολειμμάτων για παραγωγή ενέργειας από βιομάζα, η επαναχρησιμοποίηση πρώτων υλών και η ανάπτυξη τοπικών μονάδων μεταποίησης αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της νέας κατεύθυνσης.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) 2023-2027 βρίσκεται στο επίκεντρο έντονης κριτικής για τις κοινωνικές ανισότητες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τον αγροτικό χώρο. Σύμφωνα με την αξιολόγηση της ΕΟΚΕ, οι άμεσες ενισχύσεις συνεχίζουν να ευνοούν κυρίως τις μεγάλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ενώ οι μικρότερες και περιφερειακές μονάδες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες επιβίωσης.
Κοινωνικές ανισότητες
Παρά τις σημαντικές χρηματοδοτήσεις της ΚΑΠ, οι αγρότες εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με αστάθεια τιμών, αυξημένο κόστος παραγωγής, γραφειοκρατία και έντονες ανισορροπίες στην αλυσίδα τροφίμων. Οι μεγάλοι έμποροι και οι μεταποιητές εξακολουθούν να διαθέτουν ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια κέρδους για τους μικρούς παραγωγούς και τις οικογενειακές εκμεταλλεύσεις.
Παράλληλα, η δημογραφική ανανέωση της υπαίθρου παραμένει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας. Η δυσκολία πρόσβασης στη γη, τα περιορισμένα χρηματοδοτικά εργαλεία και τα ασταθή εισοδήματα αποτρέπουν πολλούς νέους από την είσοδο στον πρωτογενή τομέα. Την ίδια στιγμή, η συμβολή των γυναικών στη γεωργική παραγωγή εξακολουθεί να υποεκτιμάται, παρά τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν στη διατήρηση της κοινωνικής και οικονομικής ζωής της υπαίθρου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην κοινωνική αιρεσιμότητα της ΚΑΠ, δηλαδή στη σύνδεση των ευρωπαϊκών ενισχύσεων με την τήρηση βασικών εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Αν και η πρωτοβουλία θεωρείται θετική, η εφαρμογή της παραμένει περιορισμένη λόγω γραφειοκρατικών δυσκολιών και ανεπαρκών μηχανισμών ελέγχου.
Τα κίνητρα για τη νέα εποχή
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυκλική οικονομία προβάλλει ως πιθανή απάντηση τόσο στις οικονομικές όσο και στις κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή γεωργία. Η ανάπτυξη συνεργατικών σχημάτων, η καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και η ενίσχυση της τοπικής παραγωγής μπορούν να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας, πρόσθετο εισόδημα και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα για τις αγροτικές περιοχές.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για την επιτάχυνση της μετάβασης προς την κυκλική οικονομία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ για κυκλικά προϊόντα και υπηρεσίες, φορολογικά κίνητρα για επιχειρήσεις και παραγωγούς που επενδύουν σε βιώσιμες πρακτικές, καθώς και η αξιοποίηση των δημόσιων συμβάσεων για την προώθηση προϊόντων που στηρίζονται στις αρχές της κυκλικής οικονομίας.
Οι αλλαγές αυτές αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τη μεταποίηση, τη διαχείριση αποβλήτων, τη βιοοικονομία και συνολικά τη λειτουργία των συνεταιρισμών, δημιουργώντας σημαντικές ευκαιρίες χρηματοδότησης, καινοτομίας και ανάπτυξης για τον αγροτικό τομέα.
Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη είναι πλέον αν θα μπορέσει να συνδέσει ουσιαστικά την πράσινη μετάβαση με την κοινωνική συνοχή. Για τον αγροτικό κόσμο, το μέλλον δεν θα κριθεί μόνο από τα κονδύλια της ΚΑΠ, αλλά από το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές πολιτικές θα διασφαλίσουν αξιοπρεπές εισόδημα, βιώσιμη παραγωγή και πραγματικές προοπτικές ζωής στην ύπαιθρο.
