ΔΕΘ: Οι 15 νέες παρεμβάσεις σε φόρους και εισοδήματα

Του Τάσου Δασόπουλου

Παρά τα πολλά επιμέρους θέματα που έχουν προκύψει στην πολιτική επικαιρότητα, η κυβέρνηση κρατά ακόμη το “καλό χαρτί” της οικονομίας για τις επικείμενες εκλογές, οι οποίες, παρά τις διαδοχικές διαψεύσεις, μπορεί να έρθουν νωρίτερα από την άνοιξη αν η κρίση παραταθεί μέχρι και τον Σεπτέμβριο. 

Μια κρίση η οποία κλείνει σε λίγες μέρες τον τρίτο της μήνα, χωρίς κανείς να μπορεί με βεβαιότητα να προβλέψει το τέλος της, ενώ στο μεταξύ έχει στείλει την τιμή της βενζίνης στα 2 ευρώ και το πετρέλαιο κίνησης στα 1,7 ευρώ το λίτρο, με τη βοήθεια και της επιδότησης των 20 λεπτών στην αντλία. Ως γνωστόν, η επιδότηση θα ισχύει μέχρι και το τέλος του μήνα και σίγουρα θα παραταθεί όσο υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια.

Ανεξάρτητα όμως με τον χρόνο λήξης της πληθωριστικής πίεσης από την ενέργεια, σε λίγες μέρες ακολουθεί το ελληνικό καλοκαίρι. Η περίοδος στην οποία η ακρίβεια “θεριεύει”, λόγω και της υπερβάλλουσας ζήτησης από τον τουρισμό, μέχρι τα τέλη Αυγούστου. Αυτό από μόνο του μαρτυρά ότι θα έχουμε δύο συνεχόμενα τρίμηνα υψηλού πληθωρισμού, τα οποία εξαιτίας του κινδύνου μείωσης της εγχώριας κατανάλωσης μπορούν να πυροδοτήσουν ένα νέο κύμα αντίδρασης λόγω της ακρίβειας. Ως γνωστόν, οι ανατιμήσεις της κρίσης του 2022, με εξαίρεση τις τιμές των καυσίμων, στις περισσότερες περιπτώσεις διατηρήθηκαν στο ύψος τους λόγω των στρεβλώσεων της ελληνικής αγοράς. Το γεγονός αυτό δημιουργεί πλέον μια σωρευτική πίεση ειδικά στα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, για τα οποία οι δαπάνες για τρόφιμα έχουν υπερβεί το 30% του εισοδήματός τους. 

Κοινωνική πίεση

Σε συνδυασμό, και το στεγαστικό πρόβλημα και τα πολύ υψηλά ενοίκια, που πληρώνει κυρίως η μεσαία τάξη και οι νεότεροι εργαζόμενοι που δεν είχαν τη δυνατότητα να πάρουν σπίτι με στεγαστικό δάνειο, δημιουργούν συνθήκες ασφυξίας σε χιλιάδες νοικοκυριά, παρά τα μέτρα για τη λύση του προβλήματος, τα οποία χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν.

Από την άλλη, οι συνταξιούχοι, που περίμεναν 12 χρόνια για να δουν αυξήσεις –αν δεν είχαν προσωπική διαφορά–, παρατηρούν το κόστος ζωής τους να αυξάνεται με ταχύτητα και τα εισοδήματά τους να ακολουθούν με μεγάλη απόσταση, παρά τις καλές προθέσεις.

Κάθε άλλη οικονομική επιτυχία ή τα εύσημα από διεθνείς οργανισμούς έχουν μικρή έως μηδαμινή σημασία για την πλειοψηφία. Με βάση το ερωτηματολόγιο του Ευρωβαρόμετρου, οι Έλληνες θεωρούν σε προσωπικό επίπεδο σε ποσοστό 78% και σε εθνικό επίπεδο σε ποσοστό 53% ότι η ακρίβεια είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της καθημερινότητάς τους. Στην Ε.Ε. τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 35% και 52%.

Όλα αυτά τα γνωρίζουν και στο Μέγαρο Μαξίμου, από όπου εκπέμπεται μονότονα το σήμα ότι οι εκλογές θα γίνουν την άνοιξη. Ωστόσο, η παράταση της κρίσης μέχρι και το φθινόπωρο θα σημάνει μάλλον πρόωρες εκλογές, ώστε να μπουν νέες βάσεις για τη συνέχεια, όσο η κυβέρνηση έχει το “πλεονέκτημα” της οικονομίας. Αν η οικονομία πάθει καθίζηση λόγω της κρίσης, η αναστροφή του κλίματος θα είναι δύσκολη. Παράλληλα, η τεταμένη κατάσταση με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και κυρίως το ΠΑΣΟΚ, το οποίο αντιστέκεται σε κάθε ιδέα συνεργασίας, βλέποντας ενσωμάτωση και άλλων στελεχών του στην κυβέρνηση και δημοσκοπικό Καιάδα, δεν εγγυώνται κάποιου είδους συγκυβέρνηση, αν η Ν.Δ. δεν πετύχει αυτοδυναμία και σε αυτές τις εκλογές. 

Παρά το ότι όλοι τάσσονται κατά των προεκλογικών μέτρων (είτε οι εκλογές γίνουν Οκτώβριο είτε Μάρτιο), η φετινή ΔΕΘ είναι προεκλογική. Μάλιστα, είναι η μόνη ευκαιρία της κυβέρνησης να δημιουργήσει ένα κλίμα ευφορίας, συσπειρώνοντας και το εκλογικό της κοινό. Για τους λόγους αυτούς, το οικονομικό επιτελείο έχει ετοιμάσει ένα πακέτο 12 νέων και 3 μέτρων τα οποία υλοποιήθηκαν κατά το ήμισυ φέτος και ολοκληρώνονται στο σύνολό τους το 2027. Για τα 12 νέα μέτρα γίνεται ήδη συζήτηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο (πέρα από το 1 δισ. που έχει ήδη ανακοινωθεί) αλλά και τη σκοπιμότητα και την κοινωνική και οικονομική ανάδραση κάθε μέτρου στην οικονομία και την κοινωνία. 

Το οικονομικό επιτελείο επιμένει να ενσωματώσει και την υπεραπόδοση της οικονομίας το 2026 για τα μέτρα του 2027, καθώς μπορεί ο νέος χρόνος να μας βρει με μια νέα κυβέρνηση.

Η ατζέντα των μέτρων για τη ΔΕΘ

Τα μέτρα της ατζέντας είναι πολλών ταχυτήτων. Πρώτα είναι τα μέτρα που υλοποιούνται σταδιακά το 2026 και το 2027. Σε αυτά περιλαμβάνονται: 

1. Η πλήρης κατάργηση του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε οικισμούς με πληθυσμό έως 1.500 κατοίκους. Ο βασικός φόρος στα ακίνητα είχε φέτος σε αυτούς τους οικισμούς μείωση κατά 50%.
2. Η πλήρης κατάργηση του συμψηφισμού της προσωπικής διαφοράς συνταξιούχων κατά την αύξηση των συντάξεων. Ο συμψηφισμός έγινε και φέτος, αλλά μόνο κατά 50%. 

Ύστερα θα έρθουν τα πάγια μέτρα, όπως είναι:

3. Η αύξηση του κατώτερου μισθού στα 950 ευρώ, η οποία θα ανακοινωθεί πριν από τις εθνικές εκλογές, ίσως από τη Θεσσαλονίκη, καθώς η φετινή ΔΕΘ θα είναι προεκλογική. Η κίνηση αυτή θα εκπληρώσει πλήρως τη σχετική προεκλογική δέσμευση του 2023. 
4. Επαγωγικά, θα έχουμε αύξηση μισθών δημοσίου τομέα, αναλόγως της αύξησης του κατώτατου μισθού, η οποία θα συμπαρασύρει προς τα πάνω όλα τα κλιμάκια του ενιαίου μισθολογίου. 

Στα νέα μόνιμα μέτρα, τα οποία βρίσκονται σε διαβούλευση και με τις Βρυξέλλες, περιλαμβάνονται:

5. Η πλήρης κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και για τα νομικά πρόσωπα. Σήμερα το τέλος επιβάλλεται ετησίως σε όλες τις επιχειρήσεις ανεξαρτήτως κερδοφορίας, λειτουργώντας ως πρόσθετο βάρος, ιδιαίτερα για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
6. Η μείωση της προκαταβολής φόρου, η οποία σήμερα φτάνει στο 80% του φόρου του επόμενου έτους, στο 50% ή το 40%, ακόμα και αν τα μελλοντικά κέρδη δεν είναι εξασφαλισμένα. Το μέτρο στοχεύει κατευθείαν στην αύξηση της ρευστότητας των επιχειρήσεων. 
7. Η αύξηση του ακατάσχετου περιθωρίου του επαγγελματικού λογαριασμού. Ο ακατάσχετος επαγγελματικός λογαριασμός αποτελεί βασικό εργαλείο στήριξης των επιχειρήσεων και των ελεύθερων επαγγελματιών, καθώς διασφαλίζει ότι μέρος των εσόδων τους παραμένει διαθέσιμο για την κάλυψη βασικών λειτουργικών αναγκών, ακόμα και σε περίπτωση ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο ή τα ασφαλιστικά ταμεία.
8. Η θέσπιση ενός νέου, αποδοτικότερου συστήματος φορολόγησης των νομικών προσώπων σε επίπεδο ομίλου εταιρειών. Η χώρα μας, σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεν διαθέτει ακόμη καθεστώς ενδοομιλικής φορολόγησης, εφαρμόζοντας εδώ και χρόνια κανόνες τεκμηρίωσης ενδοομιλικών συναλλαγών, βασισμένους στις Κατευθυντήριες Οδηγίες του ΟΟΣΑ για τις τιμές μεταβίβασης.
9. Η περαιτέρω μείωση στην αυτοτελή φορολογία των εσόδων από ενοίκια, ως ένα βήμα για να δηλώνονται περισσότερα εισοδήματα από ακίνητα και να αυξηθεί η προσφορά στέγης. Εδώ θα πρέπει να δοθούν περισσότερες εξηγήσεις στις Βρυξέλλες, γιατί, ενώ υπάρχει μεγάλη φοροδιαφυγή, η Ελλάδα επιλέγει να μειώνει τους φόρους. 
10. Η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 1%, από 0,5% που ήταν αρχικά προγραμματισμένη για το 2027. Να γίνει δηλαδή μια μείωση όπως έγινε το 2025, όταν ήταν προγραμματισμένη η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5% και τελικά είχαμε μείωση κατά 1%. Τέτοιου είδους μέτρα έχουν θετική ανταπόκριση και από τους θεσμούς, καθώς θεωρείται ότι αυξάνουν την απασχόληση και μειώνουν την ανεργία. 

Στη συνέχεια έρχεται ένα πακέτο με μέτρα για τις συντάξεις, που θα υλοποιηθεί ανάλογα με τον δημοσιονομικό χώρο τον οποίο θα πιστοποιηθεί ότι έχει διαθέσιμο η Ελλάδα. Το πακέτο περιλαμβάνει: 

11. Την αύξηση των συντάξεων με βάση τον ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ και του πληθωρισμού.
12. Τη μείωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) στις κύριες συντάξεις με αναμόρφωση των σημερινών κλιμάκων. Το σχέδιο υπάρχει στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης από το 2024 και προβλέπει την αντικατάσταση των σημερινών 8 κλιμακίων από 4 κλίμακες, στις οποίες οι κρατήσεις ΕΑΣ θα υπολογίζονται όπως η φορολογία, δηλαδή επί της διαφοράς του ποσού σύνταξης κάθε κλίμακας και όχι σε όλο το ποσό, όπως συμβαίνει τώρα. 
13. Τη μείωση ή κατάργηση της Εισφοράς Ασθένειας 6% στις επικουρικές συντάξεις. Η μείωση της Εισφοράς Ασθένειας είναι ξανά στο τραπέζι και αν, για παράδειγμα, από 6% γίνει 3%, θα ισοδυναμούσε με αυξήσεις από 6 ευρώ τον μήνα έως 12 ευρώ τον μήνα στις επικουρικές συντάξεις. Με την κατάργησή της, οι αυξήσεις θα ήταν διπλάσιες. 
14. Την κατάργηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) από τις επικουρικές συντάξεις. Η κράτηση επιβάλλεται σε επικουρικές άνω των 300 ευρώ, τις οποίες λαμβάνουν περίπου 280.000 συνταξιούχοι. Το μέτρο εξετάζεται εναλλακτικά, σε συνδυασμό με τα άλλα δύο σενάρια. Αν, για παράδειγμα, δεν προχωρήσουν η αναμόρφωση και η μείωση της ΕΑΣ στις κύριες συντάξεις, τότε θεωρείται βέβαιο ότι θα καταργηθεί η ΕΑΣ από τις επικουρικές. 
15. Τη μείωση των κρατήσεων στις συντάξεις, που έχει επίσης αυξημένη πιθανότητα να εφαρμοστεί από το 2027, είτε στις κύριες είτε στις επικουρικές, καθώς ισοδυναμεί με έμμεση αύξηση.

Ένας διαφορετικός χρόνος 

Η προσπάθεια του οικονομικού επιτελείου στις επαφές με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι να την πείσει να δεχθεί μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο, μέρος του οποίου θα προέλθει από νέα έσοδα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο σύνολό τους για μόνιμα μέτρα, ώστε να εμπλουτιστεί όσο είναι δυνατόν το φετινό πακέτο της ΔΕΘ. Επειδή όμως, ως γνωστόν, οι Βρυξέλλες δεν πείθονται από υποσχέσεις, ειδικά για φέτος, το ΥΠΕΘΟ θα παίξει το χαρτί των δαπανών, περισσότερο από το 2024-2025. 

Με άλλα λόγια, θα πρέπει να βρει και να περικόψει σε μόνιμη βάση δαπάνες τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ, ώστε ο δημοσιονομικός χώρος να ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ και να μπορέσει να μεγαλώσει το καλάθι της ΔΕΘ. Τα νέα έσοδα από την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου στα καύσιμα και τα καπνικά και άλλες μικρότερες πηγές θα εμφανιστούν με την ανακοίνωση των δημοσιονομικών στοιχείων, τον Απρίλιο του 2027. Αν αυτό πέσει πάνω στις εκλογές, δεν θα είναι εφικτό να ανακοινωθούν νέα μέτρα πριν σχηματιστεί κυβέρνηση και γίνουν και οι προγραμματικές δηλώσεις. Τέτοιο θέμα δεν θα υπάρξει αν ο εκλογικός κύκλος ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του 2026.