Η 19η Νοεμβρίου θα καταγραφεί αναμφίβολα ως ιστορική ημερομηνία στον αγώνα για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και των δικαιωμάτων των λαών. Για πρώτη φορά στην ιστορία του, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έκρινε ένα κράτος υπεύθυνο για τη διάπραξη γενοκτονίας. Η Μιανμάρ κρίθηκε υπεύθυνη για μαζικές δολοφονίες και εκτεταμένη σεξουαλική βία και διώξεις σε βάρος της μειονότητας των Ροχίνγκια το 2017. Αποτελεί αυτή η ιστορική απόφαση προηγούμενο για το Ισραήλ, που βρίσκεται επίσης αντιμέτωπο με κατηγορίες γενοκτονίας ενώπιον του ίδιου Δικαστηρίου για τη Γάζα;
Υπενθυμίζεται ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες, ο στρατός της Μιανμάρ σκότωσε χιλιάδες ανθρώπους, διέπραξε εκτεταμένες και οργανωμένες σεξουαλικές επιθέσεις και ισοπέδωσε σχεδόν 400 χωριά στο βόρειο τμήμα της πολιτείας Ραχίν.
Σύμφωνα με την απόφαση, το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε ότι τα αποδεικτικά στοιχεία υποστηρίζουν την εκτίμηση για τουλάχιστον 10.000 νεκρούς Ροχίνγκια, αριθμό που αντιστοιχεί στο 1,2% του στοχοποιημένου πληθυσμού των περίπου 815.000 ανθρώπων. Συνεκτίμησε επίσης τουλάχιστον 1.834 πράξεις βιασμού, εκτεταμένη σεξουαλική βία, επιθέσεις κατά παιδιών και τη συστηματική καταστροφή χωριών και καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Περισσότεροι από 700.000 Ροχίνγκια διέφυγαν διασχίζοντας τον ποταμό Ναφ προς το Μπαγκλαντές, όπου πολλοί από αυτούς εξακολουθούν να ζουν σε προσφυγικούς καταυλισμούς.
Το 2019, η Γκάμπια προσέφυγε κατά της Μιανμάρ στο Διεθνές Δικαστήριο, παρότι δεν είχε πληγεί άμεσα από τη γενοκτονία, επικαλούμενη τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση για τη Γενοκτονία.
H περίπτωση Νοτίου Αφρικής εναντίον Ισραήλ
Λίγα χρόνια μετά, τον Δεκέμβριο του 2023, ένα άλλο κράτος, η Νότια Αφρική χρησιμοποίησε το ίδιο επιχείρημα για να προσφύγει κατά του Ισραήλ για γενοκτονία, λόγω της στρατιωτικής του δράσης στη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα. Υπενθυμίζεται ότι είχε προηγηθεί η επίθεση της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου με αποτέλεσμα, περίπου 1200 νεκρούς στο Ισραήλ.
Στη συνέχεια, όμως, η ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση στη Γάζα προκάλεσε έντονες διεθνείς αντιδράσεις, εξαιτίας της έκτασης της καταστροφής και των δεκάδων χιλιάδων νεκρών Παλαιστινίων.
Αρκετά από τα στοιχεία που οδήγησαν στην καταδίκη της Μιανμάρ εμφανίζονται και στις κατηγορίες που αντιμετωπίζει το Ισραήλ στη Χάγη: μαζικές δολοφονίες, σοβαρή σωματική και ψυχική βλάβη, καταστροφή συνθηκών διαβίωσης και εκτοπισμός πληθυσμών.
Αν και ενδέχεται να χρειαστούν χρόνια μέχρι την έκδοση απόφασης για το Ισραήλ, η καταδίκη της Μιανμάρ εμπλουτίζει τη νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου. Το κατά πόσο τα νέα δεδομένα θα επηρεάσουν την υπόθεση της Γάζας παραμένει ανοιχτό ερώτημα.
«Είναι πολύ σημαντική αυτή η απόφαση που εκδόθηκε. Και φυσικά δείχνει κατευθύνσεις στη σκέψη της πλειοψηφίας ή της σημαντικής (6) μειοψηφίας των δικαστών και γι’ αυτό απαιτείται προσεκτική μελέτη» λέει στο in ο ομότιμος καθηγητής Διεθνών & Ευρωπαϊκών Θεσμών Παντείου Πανεπιστημίου και πρώην Πρέσβης – Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης, Στέλιος Περράκης.
Ο διακεκριμένος Έλληνας επιστήμονας ξεκαθαρίζει ότι η απόφαση για τη Μιανμάρ δεν προαναγγέλλει την έκβαση της υπόθεσης Νότιας Αφρικής εναντίον Ισραήλ. Θεωρεί, ωστόσο, ότι αποκαλύπτει σημαντικές κατευθύνσεις στον τρόπο με τον οποίο το Δικαστήριο ερμηνεύει τη Σύμβαση για τη Γενοκτονία.
Η κλίμακα της βίας και της καταστροφής στη Γάζα έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό σε νομικούς επιστήμονες διεθνώς, αλλά και σε πολιτικούς εκπροσώπους, αρκετοί από τους οποίους υποστηρίζουν ότι υπάρχουν σοβαρά στοιχεία για τη διάπραξη γενοκτονίας.
«Στη Γάζα, οι Παλαιστίνιοι υπέστησαν φόνους και άλλες μορφές βίας σε κλίμακα που υπερβαίνει σημαντικά εκείνη της Μιανμάρ», είχε δηλώσει πριν την έκδοση της απόφασης στο Foreign Policy ο Γουίλιαμ Σάμπας, καθηγητής διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο Middlesex. Ο Σάμπας συμμετείχε στη νομική ομάδα υπεράσπισης της Μιανμάρ, αλλά παραιτήθηκε μετά την κατάληψη της εξουσίας από τον στρατό το 2021. «Επομένως, μια διαπίστωση ότι η Μιανμάρ διέπραξε γενοκτονία θα καταστήσει πολύ πιθανότερη μια αντίστοιχη διαπίστωση ότι και το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία».
Το ζήτημα της πρόθεσης
Η καθοριστική νομική διαφορά είναι ότι στην περίπτωση της Μιανμάρ το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε πως αποδείχθηκε η ειδική πρόθεση γενοκτονίας, ενώ για το Ισραήλ αυτό παραμένει αντικείμενο δικαστικής εξέτασης.
Στην υπόθεση της Μιανμάρ, το Διεθνές Δικαστήριο εξέτασε και τη ρητορική μίσους της στρατιωτικής ηγεσίας κατά των Ροχίνγκια ως στοιχείο για τη διερεύνηση της πρόθεσης γενοκτονίας. Αντίστοιχα, στην προσφυγή κατά του Ισραήλ, η Νότια Αφρική επικαλείται δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων ως ενδείξεις τέτοιας πρόθεσης.
«Δεν είναι εύκολο να αποδείξεις τον γενοκτονικό σκοπό καταστροφής μιας ομάδας (intent)», σημειώνει ο κ. Περράκης, τονίζοντας τη σημασία της συγκέντρωσης αποδεικτικών στοιχείων. Ωστόσο, επισημαίνει στην περίπτωση του Ισραήλ υπήρξαν και δηλώσεις κορυφαίων αξιωματούχων που έδειχναν πρόθεση εξόντωσης, τα οποία λαμβάνονται υπόψη στο δικαστήριο.
Η σύνθεση του δικαστηρίου
Ένα επιπλέον στοιχείο που έχει σημασία είναι η σύνθεση του Δικαστηρίου και οι διαφορετικές προσεγγίσεις των δικαστών. Στην απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2026, εννέα δικαστές ψήφισαν υπέρ της διαπίστωσης ότι η Μιανμάρ διέπραξε γενοκτονία και έξι κατά.
«Στη μειοψηφία μετέχουν δικαστές, παλαιότερα μέλη του Δικαστηρίου της Χάγης, που συμμετείχαν και στην εκδίκαση της υπόθεσης της Βοσνίας για τη Σρεμπρένιτσα», παρατηρεί ο κ. Περράκης, υπογραμμίζοντας ότι η «μεταβολή της σύνθεσης του Δικαστηρίου επηρεάζει δυνητικά και το αποτέλεσμα».
Επιβαρυντική για το Ισραήλ νομολογία
Βέβαια, η περίπτωση της Μιανμάρ δεν είναι ο μοναδικός νομικός πονοκέφαλος για τους ιθύνοντες στο Τελ Αβίβ.
Ο κ. Περράκης, ο οποίος έχει εκπροσωπήσει την Ελλάδα και στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης , θεωρεί ότι «το Ισραήλ δεν κοιμάται ήσυχα ούτως ή άλλως, λόγω της εξελισσόμενης νομολογίας του διεθνούς δικαστηρίου, η οποία είναι πολύ προσεκτική» αλλά και των θέσεων που «εκφράστηκαν σε άλλες μη δικαιοδοτικές διαδικασίες από μηχανισμούς διερεύνησης παραβιάσεων του ΟΗΕ». Πράγματι, ενδεικτική είναι η έκθεση της Ανεξάρτητης Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, της οποίας προήδρευε η Ναβί Πιλάι, η οποία τον Σεπτέμβριο του 2025, κατέληξε ότι το Ισραήλ είχε διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα. Η ίδια η Πιλάι είχε καταγγείλει τις επιθέσεις κατά αμάχων και έχει ζητήσει τη διακοπή της στρατιωτικής υποστήριξης προς το Ισραήλ.
Ο Έλληνας νομικός επισημαίνει ότι και οι γνωμοδοτήσεις είναι επιβαρυντικές για το Ισραήλ, πέραν και των υποθέσεων που ένα κράτος εγκαλεί ένα άλλο.
Έτσι, υπενθυμίζει άλλες υποθέσεις που έχουν απασχολήσει ή εξακολουθούν να απασχολούν το Δικαστήριο, όπως εκείνη της γενοκτονίας στη διαφορά Ουκρανίας-Ρωσίας, όπως επίσης και εκείνη της Σερβίας με την Βοσνία Ερζεγοβίνη για τη Σρεμπρένιτσα. Σημειώνεται ότι το 1995, Σέρβοι από τη Βοσνία σκότωσαν πάνω από 8.000 Βόσνιους μουσουλμάνους άνδρες στη Σρεμπρένιτσα.
Στις 26 Φεβρουαρίου 2007, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι η Σερβία, ως μόνη διάδοχος της πρώην Γιουγκοσλαβίας, παραβίασε το διεθνές δίκαιο, καθώς δεν έλαβε κανένα μέτρο για να εμποδίσει τη σφαγή αυτή. Στην περίπτωση της Μιανμάρ, αντίθετα, το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε για πρώτη φορά ένα κράτος υπεύθυνο για την ίδια τη διάπραξη γενοκτονίας και όχι μόνο για την παράλειψη αποτροπής της.
«Η νομολογία γύρω από τη γενοκτονία είναι μεγάλη και εντυπωσιακή ήδη από την εποχή των ad hoc δικαστηρίων για τη Ρουάντα και την πρώην Γιουγκοσλαβία και επομένως όλα αυτά τα στοιχεία είναι κάτι τα οποία πρέπει κανείς να τα λαμβάνει υπόψη του» υπογραμμίζει ο κ. Περράκης.
*Στην κύρια φωτογραφία: Φωτογραφική σύνθεση με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, και τον επικεφαλής της στρατιωτικής χούντας της Μιανμάρ, Μιν Αούνγκ Χλάινγκ. Στο φόντο, πρόσφυγες Ροχίνγκια. (Πηγή: Reuters).
Πηγή: in.gr





