Πόσοι γνωρίζουν ότι σύμφωνα με το Σύνταγμα μπορούμε να καταθέσουμε προτάσεις νόμου στη Βουλή, εφόσον δράσουμε συλλογικά και καταφέρουμε να μαζέψουμε επαρκή αριθμό υπογραφών; Πρόκειται για τον θεσμό της Λαϊκής Νομοθετικής Πρωτοβουλίας (αλλιώς Νομοθετική Πρωτοβουλία Πολιτών), που εισήχθη με τη συνταγματική αναθεώρηση του 2019 (άρθρο 73 παρ. 6) και υπερψηφίστηκε από σχεδόν το σύνολο της Βουλής. Επτά χρόνια μετά, η διάταξη παραμένει ανενεργή, παρά τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης, και ενώπιον της Κομισιόν, ότι θα φέρει σχέδιο νόμου για την εφαρμογή της.
Η οργάνωση Vouliwatch επαναφέρει το ζήτημα στο προσκήνιο. Στις 4/11 κατέθεσε αίτημα πρόσβασης στην πληροφορία και χορήγησης εγγράφων στο υπ. Εσωτερικών, ζητώντας να μάθει αν η κυβέρνηση θα τηρήσει επιτέλους τη δέσμευσή της πριν εκπνεύσει η κοινοβουλευτική περίοδος.
Από το Σύνταγμα… στο συρτάρι
Δυστυχώς, η συνταγματική διάταξη για τη Νομοθετική Πρωτοβουλία Πολιτών έχει πολλά αδύναμα σημεία. Καταρχάς, το κατώφλι υπογραφών είναι αποτρεπτικά υψηλό: χρειάζονται τουλάχιστον 500.000 υπογραφές πολιτών με δικαίωμα ψήφου, ενώ η αρχική πρόταση, σύμφωνα με το Vouliwatch, προέβλεπε 100.000.
Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, στην Ιταλία, χώρα 59 εκατομμυρίων κατοίκων με 46 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους, το αντίστοιχο όριο είναι 50.000 υπογραφές. Για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, το κατώφλι της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών είναι ένα εκατομμύριο υπογραφές από τουλάχιστον επτά χώρες.
Περιορισμοί υπάρχουν και στο περιεχόμενο των προτάσεων, αφού εξαιρούνται τα θέματα δημοσιονομικής πολιτικής, εξωτερικής πολιτικής και εθνικής άμυνας. Ο θεσμός έχει αυστηρούς περιορισμούς και ως προς την εμβέλειά του, αφού επιτρέπονται έως δύο προτάσεις ανά κοινοβουλευτική περίοδο.
Ακόμα και με το «στενό κοστούμι» που της φορούν, η Νομοθετική Πρωτοβουλία Πολιτών είναι θεσμός άμεσης δημοκρατίας, έστω και νερωμένος. Όμως η σημερινή κυβέρνηση εμφανίζεται απρόθυμη να εφαρμόσει τη ρύθμιση που προβλέπει το Σύνταγμα, κι ας έχουν περάσει επτά ολόκληρα χρόνια. Βέβαια, η πικρή εμπειρία του δημοψηφίσματος του 2015 έχει κάνει τους πολίτες διπλά δύσπιστους για το πώς εφαρμόζονται στην Ελλάδα οι αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες και κυρίως για το κατά πόσο γίνεται σεβαστή η λαϊκή ετυμηγορία.
Κρατάει χρόνια η κολόνια της ολιγωρίας
Τον Νοέμβριο του 2022, τρία χρόνια μετά τη συνταγματική αναθεώρηση, το Vouliwatch και η Πρωτοβουλία για Ριζική Συνταγματική Αλλαγή, μαζί με άλλες 44 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συνυπέγραψαν κοινή επιστολή προς την κυβέρνηση, ζητώντας να προχωρήσει το σχέδιο νόμου που θα εξειδικεύσει τη συνταγματική πρόβλεψη.
Το αίτημα έφτασε και στη Βουλή, με ερώτηση 33 βουλευτ(ρι)ών του ΣΥΡΙΖΑ τον Δεκέμβριο του 2022. Ο τότε υπουργός Εσωτερικών, Μάκης Βορίδης, απάντησε ότι ετοιμάζεται σχέδιο νόμου.
Έναν χρόνο αργότερα, το σχέδιο νόμου ήταν ακόμα άφαντο. Το Vouliwatch έστειλε νέα επιστολή στην υπουργό Εσωτερικών, Νίκη Κεραμέως, τον Νοέμβριο του 2023, ενώ νέα ερώτηση βουλευτ(ρι)ών του ΣΥΡΙΖΑ έμεινε αναπάντητη.
Τον Ιανουάριο του 2025 η οργάνωση έθεσε ξανά το ζήτημα σε συνάντηση και επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα Δημόσιας Διοίκησης, Ιωάννη Φουστανάκη. Από τότε… αναμένουν στο ακουστικό τους.

Η Κομισιόν ζητά απαντήσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ετοιμάζοντας την Έκθεση του 2026 για το Κράτος Δικαίου, ζήτησε από την Ελλάδα, μεταξύ άλλων, ενημέρωση για το χρονοδιάγραμμα και την πρόοδο της νομοθεσίας που θα ενεργοποιήσει το άρθρο 73 παρ. 6, όπως ορίζει το Σύνταγμα.
Τον Μάρτιο του 2026 η Ελλάδα απάντησε γραπτώς με υπόμνημα της γ.γ. Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων. Σύμφωνα με το Vouliwatch, η απάντηση διαβεβαίωνε ότι, καθώς έχουν πλέον αναπτυχθεί αξιόπιστοι μηχανισμοί επιβεβαίωσης της γνησιότητας των υπογραφών μέσω του μοναδικού προσωπικού αριθμού, το υπ. Εσωτερικών βρίσκεται στη φάση οριστικοποίησης του σχεδίου νόμου. Στόχος, όπως αναφέρεται, είναι το νομοσχέδιο να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση και να κατατεθεί στη Βουλή εντός της τρέχουσας κοινοβουλευτικής περιόδου.
Σχεδόν οκτώ μήνες μετά τη διαβεβαίωση προς την Κομισιόν, και ενώ μετράμε αντίστροφα για τις εκλογές, ουδείς γνωρίζει την τύχη αυτών των δεσμεύσεων. Αυτό το πέπλο σιωπής επιχειρεί να σηκώσει η νέα πρωτοβουλία του Vouliwatch, με το αίτημα ενημέρωσης προς το υπ. Εσωτερικών, το οποίο βάσει νόμου πρέπει να απαντηθεί εντός 20 ημερών από την κατάθεσή του, δηλαδή έως τις 24 Νοεμβρίου.
Έχοντας λάβει πολλές φορές κούφιες διαβεβαιώσεις από την κυβέρνηση, η οργάνωση είναι αποφασισμένη αυτή τη φορά να πάρει καθαρές απαντήσεις. «Το ερώτημα είναι απλό: είναι και η απάντηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μια ακόμη κενή υπόσχεση;» σημειώνει χαρακτηριστικά.


Το αίτημα του Vouliwatch
«Η επτάχρονη μη εφαρμογή μιας ρητής συνταγματικής επιταγής υποβαθμίζει το Σύνταγμα σε κατάλογο προθέσεων και όχι ανώτατο δεσμευτικό κείμενο και στερεί από τους πολίτες, χωρίς καμία εξήγηση, ένα υποσχεμένο εργαλείο άμεσης συμμετοχής στη νομοθεσία», τονίζει το Vouliwatch στην ανακοίνωσή του.
Ο διευθυντής της οργάνωσης, Στέφανος Λουκόπουλος, δηλώνει στο in ότι η Λαϊκή Νομοθετική Πρωτοβουλία, παρά τις αδυναμίες της, είναι ένας χρήσιμος συμμετοχικός θεσμός. «Τα ψηφίσματα αυτά δεν είναι δεσμευτικά. Όταν όμως πιάσουν τον αριθμό, οφείλουν να κατατεθούν στη Βουλή και να συζητηθούν στην Ολομέλεια. Υπάρχει ορατότητα και άσκηση πίεσης. Όταν έρθει ένα ψήφισμα με πεντακόσιες χιλιάδες υπογραφές, κάπως μπορεί να το λάβεις υπόψη σου, αν όχι ολόκληρο, κάποια σημεία του», σημειώνει.
Ως παράδειγμα φέρνει τη συλλογή άνω του ενός εκατομμυρίου υπογραφών για τα Τέμπη, που ζητούσε μεταξύ άλλων και την ενεργοποίηση του νόμου περί ευθύνης υπουργών. «Αν είχαμε το νομοθετικό πλαίσιο, θα έφτανε στη Βουλή και θα γινόταν συζήτηση. Τώρα χάθηκε απλά στο ίντερνετ και στα social media.»
Πηγή: in.gr





