«Αυτή η ενότητα των καρδιών, την οποία περιγράφουμε με το σύνθημα «Ένα έθνος, δύο κράτη», είναι ένας αιώνιος πυρσός που αντλεί δύναμη από το κοινό μας παρελθόν και φωτίζει το μέλλον μας», διακήρυξε ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τις σχέσεις με το Αζερμπαϊτζάν.
«Είναι δύο αδελφές χώρες με ισχυρούς δεσμούς, τους οποίους θα ενισχύσουν με πιθανά νέα μέτρα», δήλωσε στους δημοσιογράφους κατά την πτήση επιστροφής από μια κρίσιμη επίσκεψη συμφιλίωσης την Κυριακή, έπειτα από εβδομάδες εντάσεων ανάμεσα στους δύο συμμάχους.
Όσοι αναζητούν διχασμό μεταξύ των δύο χωρών «ματαιοπονούν», τόνισε.
Ο εδώ και 23 συναπτά έτη πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίγιεφ, κινήθηκε δημόσια στους ίδιους τόνους.
Η συμμαχία είναι «σημαντικός παράγοντας σε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή» και «μαζί, το Αζερμπαϊτζάν και η Τουρκία είναι ακόμη πιο ισχυρά», είπε στην κοινή συνέντευξη Τύπου.
«Είμαι βέβαιος ότι αυτή η ενότητα θα διαρκέσει για πάντα».
Η Ημέρα της Νίκης στο Αζερμπαϊτζάν για τον δεύτερο πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, το 2020, αποτέλεσε ιδανική αφορμή για τον Τούρκο πρόεδρο για να διαχειριστεί, επικοινωνιακά και μη, μια εσχάτως κλιμακούμενη ένταση στις διακρατικές σχέσεις.
Συναντήθηκε με τον Αλίγιεφ στη Σούσα, την πόλη που έθεσαν υπό τον έλεγχό τους οι Αζέροι στον πόλεμο των 44 ημερών με την Αρμενία.
Έναν χρόνο αργότερα, το 2021, αποτέλεσε τον τόπο υπογραφής της συμμαχικής «Διακήρυξης της Σούσα» μεταξύ Άγκυρας και Μπακού.
Προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση απειλής ή επίθεσης από τρίτο κράτος, ενώ θεσμοθετεί στενή συνεργασία σε επίπεδο αμυντικού σχεδιασμού.
Η επιστροφή των Ερντογάν και Αλίγιεφ στο ίδιο σημείο λειτούργησε σημειολογικά ως επαναβεβαίωση της «ακλόνητης» -κατά τον Τούρκο πρόεδρο- συμμαχίας.
Στην πράξη ήταν εμφανής στον πόλεμο αστραπή του 2023, όταν το Αζερμπαϊτζάν πήρε τον πλήρη έλεγχο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Όπως και το 2020, το Μπακού είχε σημαντική τουρκική, αλλά και ισραηλινή υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Σήμερα, το «ακλόνητη» δεν είναι δεδομένο.
Οι πρόεδροι της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Ιλχάμ Αλίγιεφ, ποζάρουν με φόντο το Κάστρο της Σούσα, στις 8 Νοεμβρίου (Turkish Presidential Press Office/Handout via REUTERS).
«Ρωγμές» στον άξονα Αζερμπαϊτζάν-Τουρκίας
Από ζητήματα εσωτερικής έως περιφερειακής πολιτικής, πρόσφατα έχουν προκύψει εντάσεις μεταξύ Άγκυρας και Μπακού.
Πιο πρόσφατη αιτία και αφορμή αποτέλεσε η απόφαση της αζερικής κυβέρνησης τον Σεπτέμβριο να απαγορεύσει την ενδυμασία στα σχολεία που θεωρείται ασύμβατη με τον κοσμικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης και του κράτους.
Για το Μπακού και την πολιτική δυναστεία των Αλίγιεφ, θεωρείται κομβικός για την εθνική ταυτότητα και την πολιτική σταθερότητα στην πρώην σοβιετική και σιιτικής πλειοψηφίας δημοκρατία του Καυκάσου, εν μέσω αυξημένων ανησυχιών για τη θρησκευτική και πολιτική επιρροή από το γειτονικό σιιτικό Ιράν, αλλά και από τον ισλαμικό συντηρητισμό.
Αν και δεν αναφέρεται ονομαστικά, η απαγόρευση αφορά στην πράξη την ισλαμική μαντίλα.
Η εξέλιξη προκάλεσε δυσαρέσκεια στη συντριπτικά σουνιτική Τουρκία, όπου η ισλαμοσυντηρητική κυβέρνηση Ερντογάν ήρε προ ετών μια παρόμοια απαγόρευση.
Η εφαρμογή των μέτρων στο Αζερμπαϊτζάν συνοδεύτηκε από ένταση, απομακρύνσεις μαθητών και εκπαιδευτικών που δεν είχαν συμμορφωθεί με τα νέα μέτρα, σπάνιες μη εγκεκριμένες διαδηλώσεις και συλλήψεις.
Ο Οκτάι Σαράλ, επικεφαλής σύμβουλος του Ερντογάν (που μετέπειτα απομακρύνθηκε από τη θέση του), και η Λεϊλά Σαχίν Ούστα, αναπληρώτρια επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κυβερνώντος ΑΚΡ, εξέφρασαν την αγανάκτησή τους μέσω X.
Το κυβερνών κόμμα Νέο Αζερμπαϊτζάν καταδίκασε τις δηλώσεις ως «ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις».
Εν μέσω διπλωματικής κρίσης, το Μπακού κήρυξε ανεπιθύμητα πρόσωπα 31 Τούρκους πολίτες, κατηγορώντας τους για ρητορική μίσους, θρησκευτικό ριζοσπαστισμό και υπονόμευση της εθνικής ασφάλειας με αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα.
Επιμελώς, οι πρόεδροι των δύο χωρών απέφυγαν μια άμεση δημόσια αντιπαράθεση.
Όμως οι εντάσεις αποτέλεσαν μια σπάνια ρωγμή σε μια συμμαχία στην καρδιά μιας γεωπολιτικά κατακερματισμένης περιοχής.
Παρά την προσωπική πρόσκληση του Ερντογάν, ο Αλίγιεφ δεν παρέστη στη σύνοδο κορυφής των τουρκογενών κρατών, στην Άγκυρα, στα τέλη Οκτωβρίου.
Ήταν ένα σαφές μήνυμα του Μπακού.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν με τους ηγέτες των χωρών μελών του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών και συζύγους τους, απόντος του Αζέρου προέδρου Αλίγιεφ, παραμονή της συνόδου στην Άγκυρα, στις 29 Οκτωβρίου (Murat Cetinmuhurdar/Turkish Presidential Press Office/Handout via REUTERS)
Ο παράγοντας Ισραήλ
Οι προστριβές μεταξύ Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν εντάσσονται όλο και περισσότερο στο πλαίσιο μιας ευρύτερης διαφωνίας στην εξωτερική πολιτική.
Ενώ η στενή συνεργασία τους έχει βοηθήσει στην αναμόρφωση του Νότιου Καυκάσου, έχει ενισχύσει την περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας και έχει δημιουργήσει μια στρατηγική ενεργειακή οδό που συνδέει την Κασπία Θάλασσα με την Ευρώπη, έχουν πλέον αναδυθεί σοβαρά προβλήματα στις διμερείς σχέσεις.
Ειδικά τα τελευταία χρόνια, το πλούσιο σε φυσικούς πόρους Αζερμπαϊτζάν -που διεκδικεί ρόλο ανερχόμενης μεσαίας δύναμης- έχει αναπτύξει ισχυρούς στρατιωτικούς και οικονομικούς δεσμούς με το Ισραήλ.
Για το Μπακού, αποτελεί κυρίαρχη επιλογή, που εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα, προσφέροντας ακόμη έναν πολύτιμο εταίρο ασφαλείας, σε μια ασταθή περιοχή υπό γεωπολιτική αναδιάταξη.
Για την Άγκυρα, αυτή η σχέση είναι ασυμβίβαστη με τη μουσουλμανική αλληλεγγύη και τα σχέδιά της να γίνει περιφερειακή ηγέτιδα δύναμη, σε έναν κόσμο που ξαναμοιράζεται σε σφαίρες επιρροής.
Η τελευταία κρίση στις διμερείς σχέσεις καταδεικνύει ότι η κοινή ταυτότητα, από εθνοτικής και γλωσσικής πλευράς, δεν αρκεί για να κρατήσει «ακλόνητη» τη διμερή συμμαχία.
Την κρατούν ενωμένη κοινά στρατηγικά συμφέροντα, ενώ το Αζερμπαϊτζάν διεκδικεί πλέον ρόλο ισότιμου εταίρου στις σχέσεις με την Άγκυρα, σε ένα σκηνικό λεπτών ισορροπιών.
Το μεν Μπακού επωφελείται από την τουρκική αμυντική υποστήριξη και την πρόσβαση σε οδούς εξαγωγών -σημειωτέον και προς το Ισραήλ, παρά το τουρκικό εμπάργκο- η δε Τουρκία από τους ενεργειακούς πόρους του Αζερμπαϊτζάν και τη γεωστρατηγική θέση του στον Καύκασο.
Καθώς δε οι εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ κλιμακώνονται, το ρόλος του Μπακού μπορεί να αποδειχθεί σημαντικός.
Ήδη πέρυσι την άνοιξη είχε φιλοξενήσει κρίσιμες τουρκοϊσραηλινές συνομιλίες, με σκοπό τη δημιουργία μηχανισμού αποτροπής στρατιωτικής σύγκρουσης στη Συρία.
Φέρεται να συνεχίζει στην ίδια γραμμή, παράλληλα με αντίστοιχη αμερικανική προσπάθεια.
Πηγή: in.gr
