Της Ελευθερίας Κούρταλη
Η αδυναμία αποταμίευσης, η βουτιά της ιδιοκατοίκησης και η πληθωριστική κρίση έχουν οδηγήσει σε βαθύτερη ανισότητα πλούτου σήμερα σε σχέση με την περίοδο της κρίσης δημόσιου χρέους, επισημαίνει ανάλυση της ΕΚΤ. Όπως εξηγεί, η περίοδος 2010-2014 οδήγησε σε σημαντική αύξηση της ανισότητας πλούτου, με την αύξηση να είναι ιδιαίτερα έντονη και επίμονη στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση. Έκτοτε, η ανισότητα στην Ευρωζώνη επιστρέψει στα επίπεδα πριν από την κρίση και αυτή η πτωτική τάση συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID και της απότομης αύξησης του πληθωρισμού. Αλλά αν εξεταστούν ξεχωριστά οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση χρέους – και συγκεκριμένα οι Ελλάδα, Κύπρος, Ισπανία, Ιρλανδία, Ιταλία και Πορτογαλία – η εικόνα είναι διαφορετική. Το επίπεδο ανισότητας παραμένει υψηλό και πολύ πάνω από τα επίπεδα πριν από την κρίση.
Ειδικότερα, όπως σημειώνουν σε Blog post της ΕΚΤ οι Ντανίλο Μπιάνκο, Γίρι Σλάτσαλεκ και Ορέστε Τριστάνι, η αύξηση της ανισότητας του πλούτου που καταγράφηκε μεταξύ 2010 και 2014 συμπίπτει με τα έτη της κρίσης δημόσιου χρέους. Οι ανησυχίες των αγορών σχετικά με τη βιωσιμότητα του ελληνικού δημόσιου χρέους εντάθηκαν στις αρχές του 2010 και στη συνέχεια επεκτάθηκαν στην Ιρλανδία, την Πορτογαλία και, αργότερα, στην Ισπανία, την Κύπρο και την Ιταλία. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν, ιδίως για τις χώρες αυτές. Η εξέλιξη αυτή παρεμπόδισε τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής και οδήγησε σε ύφεση στη ζώνη του ευρώ, η οποία συνοδεύτηκε από πτώση των τιμών των κατοικιών.
Η πτώση των τιμών των κατοικιών αποτέλεσε τον σημαντικότερο λόγο για την αύξηση της ανισότητας στον καθαρό πλούτο, επισημαίνουν οι ερευνητές της ΕΚΤ. Έπληξε περισσότερο τις οικογένειες που είχαν δανειστεί για να αγοράσουν το σπίτι τους, καθώς η αξία της ακίνητης περιουσίας τους μειώθηκε, ενώ το χρέος τους παρέμεινε αμετάβλητο. Τα άμεσα διαθέσιμα χρηματικά αποθέματα επλήγησαν επίσης από την κρίση, σε μεγαλύτερο βαθμό για τα νοικοκυριά που βρίσκονται στο χαμηλότερο τμήμα της κατανομής του πλούτου.
Αντιθέτως, οι τιμές των μετοχών —οι οποίες κατέχονται κυρίως από πλουσιότερα νοικοκυριά— ανέκαμψαν αρκετά γρήγορα. Όλες αυτές οι εξελίξεις συνέβαλαν στην αύξηση της ανισότητας του πλούτου.
Αν και η ύφεση αφορούσε το σύνολο της ζώνης του ευρώ, έγινε ιδιαίτερα αισθητή στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση χρέους. Δεδομένου ότι οι χώρες αυτές —η Κύπρος, η Ισπανία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Ιταλία και η Πορτογαλία— αντιμετώπισαν πιο επίμονη υποχώρηση στις τιμές των κατοικιών και στα εισοδήματα, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι, μεταξύ 2010 και 2014, παρουσίασαν επίσης μεγαλύτερη αύξηση της ανισότητας σε σύγκριση με άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ. Και οι τέσσερις δείκτες ανισότητας που εξετάζει η ανάλυση, συγκλίνουν σε αυτή την εκτίμηση, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα.
Επιπλέον, η αύξηση ήταν πολύ πιο επίμονη στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση. Ο δείκτης Gini – ο πιο σημαντικός δείκτης ανισότητας – συνέχισε να αυξάνεται έως το 2021, ενώ το 2023 βρισκόταν ακόμη πάνω από τα επίπεδα του 2010 και του 2014. Αντιθέτως, στις υπόλοιπες χώρες άρχισε γρήγορα να επανέρχεται στα προ κρίσης επίπεδα και, το 2023, βρισκόταν 2,1 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από το επίπεδο του 2010.
Ένας καθοριστικός παράγοντας αυτών των αντίρροπων εξελίξεων, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές της ΕΚΤ, ήταν η αδυναμία των φτωχότερων νοικοκυριών, στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση, να αποκαταστήσουν γρήγορα τα αποθέματα αποταμιεύσεών τους.
Ένας επιπλέον παράγοντας, ήταν η μείωση του ποσοστού ιδιοκατοίκησης στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο — μια τάση ιδιαίτερα εμφανής στα νεότερα νοικοκυριά. Οι τιμές των κατοικιών ανέκαμψαν σταδιακά, γεγονός που θα έπρεπε να είχε οδηγήσει σε μείωση της ανισότητας. Ωστόσο, λόγω του χαμηλότερου ποσοστού ιδιοκατοίκησης, λιγότερα νοικοκυριά μπόρεσαν να επωφεληθούν από την άνοδο των τιμών των κατοικιών μετά την κρίση. Αυτό άσκησε μια διαρκή ανοδική πίεση στην ανισότητα του πλούτου, όπως εξηγεί η ανάλυση.
Η ανισότητα μειώνεται σταδιακά από το 2014 – αλλά όχι σε όλες τις χώρες
Μεταξύ 2014 και 2017, η οικονομική ανάκαμψη ανέτρεψε ορισμένους από τους παράγοντες που είχαν επηρεάσει αρνητικά τον καθαρό πλούτο πριν από το 2014. Για τη ζώνη του ευρώ, τα μέτρα ανισότητας κινήθηκαν προς τα προ κρίσης επίπεδα. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID του 2020, η ανισότητα πλούτου παρέμεινε σταθερή. Ένας λόγος για αυτό είναι η κρατική στήριξη στα ευάλωτα νοικοκυριά.
Οι εξελίξεις μεταξύ 2021 και 2023 επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από την προσωρινή άνοδο του πληθωρισμού. Αυτό άλλαξε τον πλούτο των νοικοκυριών μέσω τριών βασικών καναλιών, επισημαίνουν οι ερευνητές της ΕΚΤ.
Πρώτον, αυξήθηκε το κόστος διαβίωσης, αναγκάζοντας τα φτωχότερα νοικοκυριά, κυρίως, να αντλήσουν από τις αποταμιεύσεις τους. Τα φτωχότερα νοικοκυριά δαπανούν συνήθως μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε είδη πρώτης ανάγκης, όπως η ενέργεια, και τα ενεργειακά προϊόντα σημείωσαν τις μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών.
Δεύτερον, η έξαρση του πληθωρισμού οδήγησε σε μείωση της πραγματικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων. Το φαινόμενο αυτό ήταν ιδιαίτερα έντονο όσον αφορά τις τραπεζικές καταθέσεις. Αν και η ονομαστική τους αξία παρέμενε σταθερή, λόγω του πληθωρισμού το ίδιο χρηματικό ποσό μπορούσε να αγοράσει λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες. Συνεπώς, η πραγματική τους αξία μειώθηκε μόνιμα. Η πτώση της πραγματικής αξίας αφορούσε επίσης τις μετοχές και τις κατοικίες. Κατά συνέπεια, τα νοικοκυριά με μεγάλη περιουσία ήταν εκείνα που επηρεάστηκαν περισσότερο αρνητικά μέσω αυτού του διαύλου.
Τρίτον, ο πληθωρισμός μείωσε την πραγματική αξία του χρέους. Αυτός ο δίαυλος ωφέλησε τα νοικοκυριά με υψηλότερο χρέος. Αν συνυπολογιστούν, επίσης, τα στοχευμένα δημοσιονομικά μέτρα που εφαρμόστηκαν σε πολλές χώρες, διαπιστώνεται ότι οι δύο τελευταίοι δίαυλοι κυριάρχησαν. Τα νοικοκυριά με υψηλότερο δείκτη χρέους προς περιουσιακά στοιχεία —τα οποία τείνουν να είναι φτωχότερα όσον αφορά τον καθαρό πλούτο— υπέστησαν μικρότερες απώλειες ή σημείωσαν ακόμη και οριακά κέρδη, γεγονός που μείωσε, σε κάποιον βαθμό, την ανισότητα.
Όπως καταλήγει η ΕΚΤ, η κρίση δημόσιου χρέους οδήγησε σε αισθητή αύξηση της ανισότητας του πλούτου στη ζώνη του ευρώ. Έκτοτε, η ανισότητα έχει επανέλθει σταδιακά στα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από την κρίση. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της παραμένουν αισθητές και ορατές ακόμη και σήμερα στις χώρες που επλήγησαν σφοδρότερα από την κρίση.
Πηγή: capital.gr
