Ένα πρόσθετο κόστος για τη βενζίνη, το πετρέλαιο κίνησης και τη θέρμανση διαμορφώνεται με την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, την ώρα που οι υψηλές τιμές ενέργειας εντείνουν τις διαφωνίες μεταξύ των κρατών της ΕΕ για τον ρυθμό και τους όρους της πράσινης μετάβασης.
Η προειδοποίηση του ΙΟΒΕ ότι οι επιβαρύνσεις του ETS2 θα περάσουν σταδιακά στους καταναλωτές συναντά τις παρεμβάσεις του ΣΕΒ για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και τις πιέσεις ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για μεγαλύτερη ευελιξία. Κοινός παρονομαστής είναι το ερώτημα ποιος θα επωμιστεί το κόστος της μείωσης των εκπομπών και πόσο γρήγορα μπορούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις να προσαρμοστούν.
Πρόκειται, πάντως, για δύο διακριτά πεδία της ίδιας πολιτικής. Επί της ουσίας, το ETS2 αφορά τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια, ενώ οι βασικές προτάσεις του ΣΕΒ επικεντρώνονται στην αναθεώρηση του υφιστάμενου ETS για τη βιομηχανία.
Η προειδοποίηση για τις τιμές των καυσίμων
Στη νέα έκθεσή του για τον κλάδο εμπορίας πετρελαιοειδών, το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι οι εταιρείες θα υποχρεώνονται να προμηθεύονται δικαιώματα εκπομπών CO₂ για τις ποσότητες βενζίνης και πετρελαίου κίνησης και θέρμανσης που διαθέτουν.
Η εκτίμησή για την κατάληξη αυτής της επιβάρυνσης είναι σαφής, σύμφωνα με την έκθεση του ΙΟΒΕ: «Το κόστος αυτό δύσκολα θα μπορέσει να απορροφηθεί και θα μετακυλίεται σταδιακά στους καταναλωτές».
Το σύστημα συνεπάγεται παράλληλα πρόσθετες λειτουργικές υποχρεώσεις, από την παρακολούθηση και την αναφορά των εκπομπών μέχρι την αγορά δικαιωμάτων και τη διαχείριση των μεταβολών στην τιμή του άνθρακα. Κατά το Ίδρυμα, η εφαρμογή του «θα επιταχύνει τη μείωση της ζήτησης».
Η έκθεση δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη αύξηση ανά λίτρο. Αναδεικνύει, ωστόσο, έναν καινούριο παράγοντα κόστους σε μια αγορά που ήδη πιέζεται από τη γεωπολιτική αστάθεια και τις υψηλές τιμές.
Τα περιθώρια απορρόφησης των επιβαρύνσεων συνδέονται και με την οικονομική εικόνα του κλάδου. Παρότι τα συνολικά καθαρά κέρδη μετά από φόρους αυξήθηκαν το 2025 στα 43,2 εκατ. ευρώ, χωρίς τα αεροπορικά καύσιμα και τις διεθνείς πωλήσεις η δραστηριότητα εμφάνισε ζημιές περίπου 4,6 εκατ. ευρώ.
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σε αντίπαλα στρατόπεδα
Το κόστος του άνθρακα έχει εξελιχθεί σε πεδίο αντιπαράθεσης στην ΕΕ. Από τη μία πλευρά, η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Τσεχία και η Πολωνία, με τη στήριξη της Ιταλίας και της Ελλάδας, ζητούν παρεμβάσεις που θα περιορίσουν τις επιβαρύνσεις σε επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Από την άλλη, η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση της αγοράς άνθρακα θα υπονόμευε την προβλεψιμότητα των επενδύσεων και θα έπληττε τις επιχειρήσεις που έχουν ήδη διαθέσει κεφάλαια σε καθαρές τεχνολογίες.
Οι διαφορετικές θέσεις αντανακλούν και τις αποκλίσεις στα ενεργειακά συστήματα των χωρών. Όσες παραμένουν περισσότερο εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα επιδιώκουν χαμηλότερο κόστος προσαρμογής. Εκείνες που έχουν προχωρήσει περισσότερο στην απανθρακοποίηση ζητούν σταθερούς κανόνες, ώστε να διατηρηθούν τα κίνητρα για επενδύσεις.
Ο πρωθυπουργός της Τσεχίας, Αντρέι Μπάμπις, κατηγόρησε τους κερδοσκόπους στην αγορά άνθρακα ότι αποκομίζουν κέρδη εις βάρος της ευρωπαϊκής παραγωγής. Μαζί με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι έχει ζητήσει άμεση οικονομική ανακούφιση για τα εργοστάσια.
Η μάχη για την αναβολή του ETS2
Η σύγκρουση αποκτά άμεση κοινωνική διάσταση στο ETS2. Οι έξι χώρες επιδίωξαν μετάθεση της εφαρμογής του έως το 2030, υποστηρίζοντας ότι νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις θα αντιμετωπίσουν υψηλότερες δαπάνες μετακίνησης και θέρμανσης.
Η προσπάθεια δεν εξασφάλισε την απαιτούμενη πολιτική στήριξη. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό ευρωπαϊκά ΜΜΕ , οι χώρες πέτυχαν, ωστόσο, να ζητηθεί από την Επιτροπή μελέτη επιπτώσεων για τον σχεδιασμό και τις δικλίδες ασφαλείας του συστήματος.
Ο ισχύων προγραμματισμός προβλέπει έναρξη του ETS2 το 2028. Η Ελλάδα τάσσεται υπέρ της εξέτασης περαιτέρω παράτασης, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να υπογραμμίζει ότι ο μηχανισμός συνεπάγεται πρόσθετη επιβάρυνση στις μεταφορές και στη θέρμανση των κατοικιών.
Τι ζητά ο ΣΕΒ για τη βιομηχανία
Στο υφιστάμενο ETS, ο ΣΕΒ υποστηρίζει ότι ο ρυθμός απανθρακοποίησης πρέπει να συμβαδίζει με τις πραγματικές δυνατότητες επένδυσης σε πράσινες τεχνολογίες. Προειδοποιεί ότι, χωρίς κατάλληλες προϋποθέσεις, η κλιματική πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια παραγωγής και μεταφορά δραστηριοτήτων εκτός Ευρώπης.
Οι προτάσεις του κινούνται σε τέσσερις βασικούς άξονες.
Πρώτον, ζητά μεγαλύτερη επιβράδυνση του ετήσιου ρυθμού μείωσης των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών, ιδιαίτερα την περίοδο 2031–2035, όταν οι επιχειρήσεις θα πρέπει να λάβουν κρίσιμες επενδυτικές αποφάσεις.
Δεύτερον, διεκδικεί ισχυρότερη προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη η αποτελεσματικότητα του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, του CBAM, απέναντι στον ανταγωνισμό από χώρες με χαλαρότερους κλιματικούς κανόνες.
Τρίτον, προτείνει τη διατήρηση δωρεάν δικαιωμάτων για την παραγωγή που εξάγεται, με τρόπο συμβατό με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Το επιχείρημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς θα αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κόστος άνθρακα, χωρίς αντίστοιχη επιβάρυνση για τους ανταγωνιστές τους στις διεθνείς αγορές.
Τέταρτον, ζητά να αποσυρθεί η σύνδεση της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων με πρόσθετες επενδυτικές υποχρεώσεις, όταν δεν υπάρχουν οι οικονομικές και τεχνολογικές προϋποθέσεις που καθιστούν τις επενδύσεις συμφέρουσες.
Το ιδιαίτερο βάρος για την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία, η συζήτηση εκτείνεται πέρα από την αντλία και τη θέρμανση. Ο ΣΕΒ επισημαίνει ότι η γεωγραφική θέση της χώρας, η εξάρτηση από τις θαλάσσιες και οδικές μεταφορές και οι ελλείψεις σε υποδομές διασύνδεσης απαιτούν ειδική αντιμετώπιση κατά τον σχεδιασμό των κανόνων για τη ναυτιλία.
Διαφορετικά, προειδοποιεί για δυσανάλογες επιβαρύνσεις στη μεταφορά αγαθών, στον εφοδιασμό και στην ενέργεια. Έτσι, το κόστος των εκπομπών μπορεί να επηρεάσει περισσότερα στάδια της οικονομικής δραστηριότητας, πέρα από την άμεση κατανάλωση καυσίμων.
Η κρίσιμη διαπραγμάτευση αφορά πλέον τόσο το χρονοδιάγραμμα όσο και τους μηχανισμούς προστασίας: πώς θα διατηρηθεί το κίνητρο για μείωση των εκπομπών, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι διαθέσιμες εναλλακτικές είναι οικονομικά προσιτές για τους καταναλωτές και εφαρμόσιμες για τις επιχειρήσεις.
Πηγή: ot.gr
