Το όνομά της έγινε συνώνυμο της καινοτομίας και της απόλυτης επιτυχίας, αλλά τελικά κατέληξε σύμβολο της μεγαλύτερης απάτης στη Silicon Valley. Ο λόγος για την Ελίζαμπεθ Χολμς, η οποία κατάφερε να εξαπατήσει τους ισχυρότερους επενδυτές του κόσμου, στήνοντας μια «βιομηχανία» δισεκατομμυρίων δολαρίων πάνω σε ανύπαρκτη τεχνολογία.
Σήμερα, η ίδια εκτίει την ποινή της στη φυλακή, ενώ η απίστευτη ιστορία της ετοιμάζεται να μεταφερθεί στη μεγάλη οθόνη και να διεκδικήσει μάλιστα βραβεία Όσκαρ.
Σε ηλικία μόλις 19 ετών, η Ελίζαμπεθ Χολμς εγκατέλειψε το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ για να ιδρύσει την Theranos, μια εταιρεία τεχνολογίας υγείας που υποσχόταν να φέρει επανάσταση στην ιατρική. Ισχυριζόταν ότι είχε εφεύρει μια συσκευή ικανή να εκτελεί εκατοντάδες διαγνωστικές εξετάσεις αίματος -από χοληστερίνη έως καρκίνο- χρησιμοποιώντας μόνο λίγες σταγόνες από το τσίμπημα ενός δαχτύλου.
Με το χαρακτηριστικό μαύρο ζιβάγκο, τη βαθιά φωνή και το προφίλ που παρέπεμπε στον Στιβ Τζομπς, η Χολμς κατάφερε να προσελκύσει επενδυτές-κολοσσούς και να πείσει ισχυρά πολιτικά πρόσωπα να συμμετάσχουν στο διοικητικό συμβούλιο. Στην κορύφωσή της, η Theranos αποτιμήθηκε στα 9 δισεκατομμύρια δολάρια, μετατρέποντας τη Χολμς στη νεότερη αυτοδημιούργητη δισεκατομμυριούχο στον κόσμο.
Η εταιρεία συγκέντρωσε σχεδόν 1 δισεκατομμύριο δολάρια από επενδυτές όπως ο Λάρι Έλισον, η Μπέτσι Ντεβός και ο Ρούπερτ Μέρντοχ, ενώ οι πρώην υπουργοί Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζορτζ Σουλτς και Χένρι Κίσινγκερ, συμμετείχαν στο διοικητικό συμβούλιο. Παράλληλα, η συνεργασία με την αλυσίδα Walgreens έφερνε την υπόσχεση απευθείας στον καταναλωτή.
Από την Enron και το Στάνφορντ, στην απόφαση να τα παρατήσει όλα
Η Ελίζαμπεθ Αν Χολμς γεννήθηκε το 1984 στην Ουάσινγκτον μέσα σε μια οικογένεια με ισχυρές διασυνδέσεις. Ο πατέρας της διετέλεσε αντιπρόεδρος σε θυγατρική της Enron, ενώ η οικογένειά της καταγόταν από τους ιδρυτές της ιστορικής αυτοκρατορίας μαγιάς Fleischmann’s Yeast — μια παλιά δόξα και πλούτος που, σύμφωνα με οικογενειακούς φίλους, η ίδια φιλοδοξούσε από μικρή να αναβιώσει.
Ήδη από τα σχολικά της χρόνια έδειξε έφεση στον προγραμματισμό, ενώ το 2002 εισήχθη στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ για να σπουδάσει Χημικός Μηχανικός. Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους εργάστηκε σε εργαστήριο στη Σιγκαπούρη κάνοντας εξετάσεις αίματος για τον ιό SARS, ενώ το 2003 υπέβαλε την πρώτη της αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Τον Μάρτιο του 2004, πήρε τη μεγάλη απόφαση: παράτησε τη Σχολή Μηχανικών του Στάνφορντ και χρησιμοποίησε τα χρήματα των διδάκτρων της ως αρχικό κεφάλαιο για να ιδρύσει την εταιρεία που έμελλε να γίνει η Theranos.
Η ίδρυση, η απόρριψη και η υπόσχεση των 9 δισ. δολαρίων
Eπικαλούμενη τον προσωπικό της φόβο για τις βελόνες, η Χολμς ίδρυσε στο Πάλο Άλτο την εταιρεία Real-Time Cures με όραμα να «εκδημοκρατίσει την υγειονομική περίθαλψη». Ισχυριζόταν ότι μπορούσε να συλλέξει τεράστιες ποσότητες διαγνωστικών δεδομένων χρησιμοποιώντας μόλις λίγες σταγόνες αίματος από το τσίμπημα ενός δαχτύλου.
Όταν παρουσίασε την ιδέα στην καθηγήτρια ιατρικής του Στάνφορντ, Φίλις Γκάρντνερ, καθώς και σε άλλους διακεκριμένους επιστήμονες, η απάντηση ήταν κατηγορηματική: «Η ιδέα σου δεν πρόκειται να λειτουργήσει», καθώς ήταν τεχνικά αδύνατο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα από τόσο μικρά δείγματα. Η Χολμς, ωστόσο, δεν υποχώρησε. Κέρδισε την εμπιστοσύνη του κοσμήτορα της Σχολής Μηχανικών, Τσάνινγκ Ρόμπερτσον, και μετονόμασε την εταιρεία σε Theranos -ένα κράμα των λέξεων therapy (θεραπεία) και diagnosis (διάγνωση)- κρίνοντας ότι η αρχική λέξη cures (θεραπείες) προκαλούσε επιφυλάξεις στους επενδυτές.
Ο Ρόμπερτσον έγινε το πρώτο μέλος του διοικητικού συμβουλίου και της άνοιξε τις πόρτες της Silicon Valley. Μέχρι το 2010 η εταιρεία είχε προσελκύσει πάνω από 92 εκατομμύρια δολάρια σε κεφάλαια, ενώ το 2011 η Χολμς κατάφερε να εντάξει στο συμβούλιο τον πρώην υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζορτζ Σουλτς, συγκροτώντας σταδιακά ένα από τα πιο λαμπρά διοικητικά συμβούλια στην εταιρική ιστορία της χώρας, με ονόματα όπως ο Χένρι Κίσινγκερ και ο στρατηγός Τζιμ Μάτις.
Το 2013 έκλεισε μεγάλη συμφωνία με την αλυσίδα φαρμακείων Walgreens για τη δημιουργία κέντρων συλλογής αίματος μέσα στα καταστήματα, ενώ τα μέσα ενημέρωσης την αποθέωναν. Το 2014, έχοντας εμφανιστεί στα εξώφυλλα των Fortune, Forbes και Inc., το περιοδικό Forbes την ανακήρυξε τη νεότερη αυτοδημιούργητη δισεκατομμυριούχο στον κόσμο, με την Theranos να αποτιμάται πλέον στα 9 δισεκατομμύρια δολάρια.
Οι αποκαλύψεις, η πτώση και η φυλάκιση
Η αντίστροφη μέτρηση για την κατάρρευση της Theranos ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2015, όταν —παρά τις νομικές απειλές και τις τακτικές εκφοβισμού του δικηγόρου της, Ντέιβιντ Μπόις— ο δημοσιογράφος Τζον Καρερού δημοσίευσε στη Wall Street Journal το «άρθρο-βόμβα» που αποκάλυπτε την αλήθεια: η συσκευή Edison έδινε ανακριβή αποτελέσματα και η εταιρεία χρησιμοποιούσε κρυφά κοινά, εμπορικά μηχανήματα άλλων κατασκευαστών για τις εξετάσεις της.
Η Χολμς αρνήθηκε τα πάντα, αποκαλώντας τη Wall Street Journal «ταμπλόιντ» και εμφανιζόμενη στην τηλεόραση να υποστηρίζει χαρακτηριστικά ότι «πρώτα σε πολεμούν και μετά αλλάζεις τον κόσμο». Ωστόσο, η χιονοστιβάδα των εξελίξεων ήταν πλέον ασταμάτητη.
Μέσα στο 2016, τα Κέντρα Υπηρεσιών Medicare και Medicaid (CMS) εντόπισαν σοβαρές παρατυπίες στα εργαστήριά της και της απαγόρευσαν να λειτουργεί υπηρεσίες αιματολογικών εξετάσεων για δύο χρόνια, ενώ η Walgreens και ο FDA διέκοψαν κάθε συνεργασία. Την επόμενη χρονιά, η Πολιτεία της Αριζόνα κατέθεσε αγωγή για παραπλανητικά τεστ που οδήγησε σε διακανονισμό εκατομμυρίων, την ίδια στιγμή που το FBI άνοιξε έρευνα και άρχισαν να σχηματίζονται ομαδικές αγωγές. Το 2018, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC) απήγγειλε κατηγορίες στη Χολμς και τον συνεταίρο της, Σάνι Μπαλουάνι, για απάτη 700 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω ψευδών ισχυρισμών —όπως ότι η τεχνολογία τους χρησιμοποιούνταν σε πολεμικές ζώνες από το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ.
Στο απόγειό της το 2015, η Theranos απασχολούσε πάνω από 800 υπαλλήλους. Μετά από συνεχείς μαζικές απολύσεις που την άδειαζαν σταδιακά, η εταιρεία ανακοίνωσε την επίσημη διάλυσή της τον Σεπτέμβριο του 2018, μοιράζοντας τα εναπομείναντα περιουσιακά της στοιχεία στους πιστωτές της.
Η δίκη, η ετυμηγορία και η «γραμμή άμυνας»
Η δίκη ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2021 σε ομοσπονδιακό δικαστήριο της Καλιφόρνιας. Κατά τη διάρκεια της κατάθεσής της, η Χολμς επιχείρησε να αποποιηθεί των ευθυνών της, ισχυριζόμενη ότι παραπλανήθηκε από τους τεχνικούς της και ότι ο Μπαλουάνι την επηρέαζε αρνητικά λόγω της τοξικής ερωτικής τους σχέσης. Ωστόσο, τα στοιχεία απέδειξαν τον πρωταγωνιστικό της ρόλο σε πλαστές επιδείξεις της συσκευής και παραπλανητικά οικονομικά στοιχεία.
Στις 3 Ιανουαρίου 2022, το σώμα των ενόρκων την έκρινε ένοχη για τέσσερις κατηγορίες απάτης σε βάρος επενδυτών, ενώ αθωώθηκε για τις κατηγορίες που αφορούσαν την εξαπάτηση των ασθενών. Παρέμεινε ελεύθερη με εγγύηση 500.000 δολαρίων μέχρι την τελική της καταδίκη σε 11 χρόνια φυλάκισης.
Από τα δικαστήρια στο Χόλιγουντ
Η θεαματική άνοδος και η πτώση της Ελίζαμπεθ Χολμς είναι μια ιστορία που δεν άφησε ασυγκίνητο το Χόλιγουντ. Στις 19 Νοεμβρίου το ντοκιμαντέρ με τίτλο «You Can See Everything» (Μπορείς να δεις τα πάντα) θα κυκλοφορήσει στις ελληνικές αίθουσες, αποτυπώνοντας όσα γίνονταν στα παρασκήνια της Silicon Valley, τον αδίστακτο κόσμο των startups και το πώς η μεγάλη φιλοδοξία μετατράπηκε σε μια τεράστια απάτη.
Με γνωστά ονόματα του κινηματογράφου να συμμετέχουν στην παραγωγή και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους, η ταινία θεωρείται ήδη μία από τις πιο δυνατές της χρονιάς. Μάλιστα, συγκεντρώνει πολλές πιθανότητες να βρεθεί στην κούρσα των βραβείων Όσκαρ, αποδεικνύοντας πως μερικές φορές η πραγματικότητα ξεπερνά ακόμη και τα πιο απίθανα σενάρια.
Πηγή: tanea.gr
