Η Τουρκία είναι φέτος οικοδέσποινα της Συνόδου του ΟΗΕ για το κλίμα, όπου η δουλειά της θα είναι να απομακρύνει τον κόσμο από τα ορυκτά καύσιμα. Ταυτόχρονα όμως η χώρα βλέπει χρυσές ευκαιρίες στο πετρέλαιο, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν και το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ δημιουργούν ανάγκη για εναλλακτικές διαδρομές.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος Μουράτ Κουρούμ θα δείξει το φιλοπεριβαλλοντικό πρόσωπο της Τουρκίας ως πρόεδρος της 37ης συνόδου, γνωστής ως COP31, η οποία ξεκινά στις 9 Νοεμβρίου στην Αττάλεια.
Το άλλο πρόσωπο της χώρας εκφράζει ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, γράφει το περιοδικό Forbes. Μιλώντας δίπλα στον υπουργό Πετρελαίου του Ιράν στις 5 Οκτωβρίου, περιέγραψε πώς το τουρκικό λιμάνι του Τσεϊχάν θα μπορούσε να εξελιχθεί σε «παγκόσμιο ενεργειακό κόμβο», τον οποίο περιέγραψε ως καλή εναλλακτική λύση στον Κόλπο του Ορμούζ.
Η Τουρκία θα γινόταν έτσι απαραίτητη για τη ροή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή και θα βρισκόταν σε πλεονεκτική θέση έναντι των χωρών της περιοχής που θέλουν να εξάγουν την παραγωγή τους. Θα κέρδιζε επίσης τέλη διέλευσης και θα αποκτούσε μεγαλύτερο μερίδιο στις πετρελαιοπηγές του Ιράκ, σύμφωνα με σχέδιο που βρίσκεται υπό συζήτηση, και θα είχε μεγαλύτερο έλεγχο στις ενεργειακές προμήθειες της Ευρώπης.
Με άλλα λόγια, η Τουρκία θα είχε οικονομικό όφελος από έναν κόσμο που καίει περισσότερο πετρέλαιο και αέριο.
Παράλληλα, η Τουρκία αυξάνει και τη δική της παραγωγή ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με ανάλυση της Global Witness στις 19 Οκτωβρίου, βασισμένης σε στοιχεία της Rystad Energy, η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO προβλέπεται σχεδόν να τριπλασιάσει την παραγωγή φυσικού αερίου έως το 2035.
Η TPAO έχει επίσης υπογράψει τουλάχιστον 11 συμφωνίες στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου από τότε που η Τουρκία υπέβαλε υποψηφιότητα για τη φιλοξενία της συνόδου κορυφής, μεταξύ των οποίων και μία με την BP στο Ιράκ.
«Δεν περιμένω από την τουρκική προεδρία να ασκήσει κάποια πίεση στις που παράγουν ορυκτά καύσιμα», δήλωσε τον Σεπτέμβριο στο Climate Home News ο Ουμίτ Σαχίν, συντονιστής των μελετών για την κλιματική αλλαγή στο Istanbul Policy Center.
Η Τουρκία προσφέρει άλλο μονοπάτι
Περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια μεταφέρονταν κάθε μέρα από τα Στενά του Ορμούζ το 2015, όμως το πέρασμα παραμένει ουσιαστικά κλειστό από τον Φεβρουάριο, μετά τις αμερικανο-ισραηλινές κατά του Ιράν, το οποίο ελέγχει τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο.
Οι αγωγοί που παρακέμπτουν τα στενά είναι λιγοστοί και δεν επαρκούν, ενώ ο πετρελαιαγωγός της Σαουδικής Αραβίας, o οποίος διασχίζει την έρημο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα, τέθηκε εκτός λειτουργίας για σχεδόν δύο εβδομάδες τον Σεπτέμβριο λόγω επιθέσεων με drone, για τις οποίες χώρα κατηγορεί το Ιράκ.
Για το δε Κουβέιτ δεν υπάρχει καμία εναλλακτική διαδρομή.
Ακόμα πιο εκτεθειμένο όμως είναι το Ιράκ, όπου οι πωλήσεις πετρελαίου αντιστοιχούν στο 90% των κρατικών δαπανών, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο τοπικό Amwaj.media. Από το λιμάνι της Βασόρας στα νότια περνούσαν κάθε μέρα 3,6 εκατ. βαρέλια πετρελαίου πριν από τον πόλεμο, πλέον όμως το νούμερο έχει πέσει στα 870.000.
Για το Ιράκ, η μόνη διαδρομή που αποφεύγει το Ορμούζ είναι ένας αγωγός νότια του Τσεϊχάν στις μεσογειακές ακτές της Τουρκίας. Εδώ είναι που ξεκινά το παιχνίδι για την Τουρκία.
Η Άγκυρα άφησε να λήξει τον Ιούλιο η συμφωνία του 1973 που διέπει τη λειτουργία του αγωγού, αντί να την ανανεώσει με τους ίδιους όρους. Μετά τη λήξη της, οι δύο πλευρές υπέγραψαν μια προσωρινή συμφωνία ενός έτους, ώστε να συνεχιστεί η μεταφορά πετρελαίου όσο συνεχίζονται διαπραγματεύσεις για μια ευρύτερη συμφωνία.
Ο κατάλογος των τουρκικών απαιτήσεων είναι μακρύς. Η Άγκυρα θέλει να αξιοποιήσει τον αγωγό στο σύνολο της μεταφορικής του ικανότητας, που φτάνει τα 1,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Θέλει επίσης να συνδέσει στον νέο αγωγό το Κουβέιτ και άλλες χώρες του Κόλπου και να φέρει φυσικό αέριο από το Κατάρ μέσω ενός νέου αγωγού. Επιδιώκει να εισπράττει τέλη διέλευσης, να εξασφαλίσει μεγαλύτερο ρόλο για την κρατική πετρελαϊκή της εταιρεία σε κοιτάσματα του Ιράκ, όπως αυτά του Κιρκούκ, και να αποκτήσει το δικαίωμα να μεταφέρει μέσω του αγωγού και το δικό της πετρέλαιο.
Αγωγός πετρελαίου στη Βασόρα. Το Ιράκ ψάχνει για λύση για τις εξαγωγές πετρελαίου (Reuters)
Ζητά ακόμη από το Ιράκ να αποσύρει τις αξιώσεις του σε διεθνείς διαιτησίες, συμπεριλαμβανομένης απόφασης που επιδίκασε στη Βαγδάτη αποζημίωση περίπου 1,5 δισ. δολαρίων για τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία διαχειρίστηκε στο παρελθόν τις εξαγωγές πετρελαίου από το ιρακινό Κουρδιστάν.
Ο τούρκος υπουργός Ενέργειας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, εκτιμά ότι η συνολική αξία του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που θα μπορούσαν να μεταφέρονται μέσω του διαδρόμου ανέρχεται σε περίπου 80 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Το Ιράκ, σχολιάζει το Forbes, δεν έχει την πολυτέλεια να διαφωνήσει, αφού αυτός θα ήταν ο μόνος τρόπος να συνεχίσει να εξάγει ορυκτά καύσιμα.
Το Τσεϊχάν αποτελεί ήδη τον τερματικό σταθμό του αγωγού που μεταφέρει το πετρέλαιο του Αζερμπαϊτζάν από την Κασπία Θάλασσα, ενώ ο υούρκος υπουργός Ενέργειας Μπαϊρακτάρ θέλει να μεταφέρεται και το φυσικό αέριο του Τουρκμενιστάν «από την Τουρκία προς την Ευρώπη». Όποιος θελήσει να κατασκευάσει αυτές τις οδούς μεταφοράς θα πρέπει να έρθει σε συμφωνία με την Άγκυρα.
Δύο πρόσωπα
Αυτό είναι το πρόσωπο που δείχνει η Τουρκία στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες και στους παραγωγούς φυσικού αερίου που έχουν ανάγκη τις οδούς μεταφοράς. Τον επόμενο μήνα όμως θα παρουσιάσει στον κόσμο ένα διαφορετικό πρόσωπο.
Η αλήθεια είναι ότι η Τουρκία κινείται προς την πράσινη μετάβαση, κάτι που θα επιδείξει στη Σύνοδο για το Κλίμα.
Η αιολική και η ηλιακή ενέργεια κάλυψαν περίπου το 22% της τουρκικής ηλεκτροπαραγωγής το 2025, σύμφωνα με το ερευνητικό κέντρο Ember. Το ίδιο έτος, η χώρα εγκατέστησε νέες αιολικές και ηλιακές μονάδες 6,5 γιγαβάτ, ένα ιστορικό ρεκόρ. Στόχος είναι να αυξήσει τη συνολική εγκατεστημένη ηλιακή και αιολική ισχύ στα 120 γιγαβάτ έως το 2035.
Ωστόσο ο Κουρούμ, ο πρόεδρος της COP31, έχει αφήσει να φανούν οι πραγματικές προτεραιότητες της χώρας. Κάθε φορά που αναφέρεται στα ορυκτά καύσιμα υποβαθμίζει τη σημασία τους, όπως συνέβη τον Φεβρυάριο, όταν, σε απάντηση των επικρίσεων για την επέκταση μιας μονάδας λιγνίτη, δήλωσε ότι η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να περιορίζεται «μόνο στα ορυκτά καύσιμα».
Και ο Καρούμ φαίνεται ότι έχει λόγο να υποστηρίζει αυτή τη θέση. Οι εκπομπές άνθρακα της Τουρκίας αυξάνονται ταχύτερα από εκείνες οποιασδήποτε άλλης χώρας που συγκαταλέγεται στους μεγάλους ρυπαντές του πλανήτη. Το 2025 αυξήθηκαν κατά 4,2%, τη μεγαλύτερη αύξηση μεταξύ των 16 χωρών που ευθύνονται για περισσότερο από το 1% των παγκόσμιων εκπομπών καθεμία, σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ο λιγνίτης παραμένει η σημαντικότερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής στην Τουρκία, καλύπτοντας περίπου το ένα τρίτο της παραγωγής. Η κυβέρνηση επιδίωξε να επεκτείνει ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα ηλεκτροπαραγωγής με λιγνίτη, όμως το σχέδιο σταμάτησε τον Ιούλιο με δικαστική απόφαση.
Το εθνικό σχέδιο δράσης για το κλίμα που υπέβαλε πέρυσι η Τουρκία στον ΟΗΕ προβλέπει περιορισμό των εκπομπών στους 643 εκατομμύρια τόνους έως το 2035, επίπεδο υψηλότερο από τα σημερινά περίπου 611 εκατομμύρια. Το σχέδιο επιτρέπει έτσι στις εκπομπές να συνεχίσουν να αυξάνονται για άλλη μία δεκαετία, ενώ η χώρα έχει δεσμευτεί να επιτύχει μηδενικές καθαρές εκπομπές το 2053.
Όλα αυτά δείχνουν μια αντίφαση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί είτε υποκρισία είτε ρεαλισμός, δεδομένου ότι άλλος δρόμος δεν υπάρχει για το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου.
Όπως φαίνεται οι σύνεδροι που θα συμμετάσχουν στην COP31 θα βλέπουν εναλλάξ τα δύο πρόσωπα της Τουρκίας.
Πηγή: in.gr
