Από την οικονομία και την εσωτερική ασφάλεια, μέχρι το εμπόριο και τις διεθνείς σχέσεις, τα οράματά τους για τη Βραζιλία -μεγαλύτερο κράτος και περιφερειακή δύναμη της Λατινικής Αμερικής- απέχουν παρασάγγας.
Όχι τυχαία, τα δύο προεδρικά ντιμπέιτ ενόψει του σημερινού δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών μετατράπηκαν σε ανταλλαγή προσωπικών επιθέσεων και αλληλοκατηγοριών για διαφθορά, στο φόντο μιας βαθιά πολωμένης χώρας.
Το κλίμα διχασμού αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στις τελευταίες δημοσκοπήσεις, που έφεραν πρακτικά σε ισοπαλία τους δύο μονομάχους.
Από τη μια είναι ο 80χρονος αριστερός εν ενεργεία πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ένας θιασώτης της πολυμέρειας, ο οποίος διεκδικεί μια ιστορική τέταρτη μη συναπτή θητεία.
Από το τέλος της στρατιωτικής δικτατορίας το 1985 έως σήμερα, κανένας άλλος πρόεδρος έχει διαμορφώσει τόσο βαθιά τη Βραζιλία.
Σήμερα, δίνει τη μεγαλύτερη πολιτική μάχη απ’ όλες.
Ουδείς προεδρικός υποψήφιος έχει καταφέρει έκτοτε να κερδίσει τον δεύτερο γύρο των εκλογών, έχοντας έρθει δεύτερος στον πρώτο.
Αυτό συνέβη αναπάντεχα στις 4 Οκτωβρίου με τον Λούλα, που τώρα δηλώνει αισιόδοξος για «νίκη στην παράταση».
Ο αντίπαλός του και κληρονόμος του ακροδεξιού «μπολσοναρισμού», ο 45χρονος φιλοτραμπικός γερουσιαστής Φλάβιο Μπολσονάρο, εξασφάλισε ένα απροσδόκητο προβάδισμα, που δεν είχαν προβλέψει οι τότε δημοσκοπήσεις.
Το πέτυχε ως ο αντ’ αυτού του ακροδεξιού πατέρα του, Ζαΐρ Μπολσονάρο -πρώην προέδρου, νυν κατάδικου για απόπειρα πραξικοπήματος μετά την εκλογική ήττα του το 2022 και απολογητή της χούντας- και χάρη στη στήριξη της κυβέρνησης Τραμπ στις ΗΠΑ, που αντιμετωπίζει το Δυτικό Ημισφαίριο ως γεωπολιτικό «τσιφλίκι» της.
Τούτων δοθέντων, η σημερινή εκλογική αναμέτρηση δεν θα κρίνει μόνο το ποιος θα αναλάβει την εξουσία στη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής.
Αποτελεί κρίσιμο τεστ για τους δημοκρατικούς θεσμούς στη Βραζιλία, την κοινωνική της συνοχή και τη θέση της στον κόσμο.
Η επόμενη ημέρα των εκλογών δεν αποκλείεται να είναι επεισοδιακή, εάν είναι οριακή η διαφορά μεταξύ των δύο αντιπάλων.
Ο ακροδεξιός προεδρικός υποψήφιος Φλάβιο Μπολσονάρο (αριστερά στη φωτογραφία) και ο αριστερός εν ενεργεία πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα (δεξιά), κατά το τελευταίο προεκλογικό ντιμπέιτ τους, την Παρασκευή (REUTERS/Agustin Marcarian)
Δρόμος στρωμένος με αγκάθια
Εν μέσω ενός σαρωτικού «τσουνάμι» της φιλοτραμπικής ακροδεξιάς στη Λατινική Αμερική, ο Λούλα ανάγει τις εκλογές στη Βραζιλία σε κομβική μάχη για τη δημοκρατία και την εθνική κυριαρχία της -πλούσιας σε σπάνιες γαίες και άλλους φυσικούς πόρους- χώρας του απέναντι σε ξένες παρεμβάσεις, και δη των ΗΠΑ.
Με τα δύο αντίπαλα πολιτικά στρατόπεδα περιχαρακωμένα, η μάχη θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από τα περίπου 33,5 εκατομμύρια Βραζιλιάνους ψηφοφόρους που απείχαν στον πρώτο γύρο, στις αρχές του μήνα.
Το στοίχημα τόσο για τον Λούλα, όσο και για τον Μπολσονάρο, είναι να τους κινητοποιήσουν.
Καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος, σύμφωνα με ανάλυση του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, διαδραματίζουν η ακραία πόλωση και οι απόψεις για την καταδίκη και φυλάκιση του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο.
Στον πρώτο γύρο της 4ης Οκτωβρίου λειτούργησε υπέρ της συσπείρωσης στο δεξιό/ακροδεξιό στρατόπεδο, που εξασφάλισε μεγάλη νίκη στο Κογκρέσο.
Στις παράλληλες αναμετρήσεις για την ανάδειξη νέας Βουλής και την ανανέωση των δύο τρίτων της Γερουσίας, το μπολσοναρικό Φιλελεύθερο Κόμμα και οι συναφείς πολιτικές δυνάμεις ενισχύθηκαν σημαντικά, εξασφαλίζοντας και στα δύο νομοθετικά σώματα σημαντική πλειοψηφία.
Όπερ σημαίνει ότι ακόμη κι εάν ο Λούλα πετύχει την ανατροπή των προγνωστικών με νίκη, θα αντιμετωπίσει τεράστια εμπόδια στην υλοποίηση του πολιτικού του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένης της κρίσιμης για όλο τον πλανήτη προστασίας του Αμαζονίου.
Αντίθετα, μια νίκη του υιού Μπολσονάρο όχι μόνο θα επισφραγίσει την ολική επαναφορά της σκληροπυρηνικής Δεξιάς στην εξουσία -με προαναγγελθείσα από τον ίδιο τη χορήγηση αμνηστίας στον κατάδικο πατέρα του- αλλά θα σηματοδοτήσει για τη Βραζιλία μια ακροδεξιά προεδρία με ευρέα περιθώρια μεταρρυθμίσεων.
Από την οικονομία, με «ψαλίδισμα» του κοινωνικού κράτους (στο πρότυπο του προέδρου της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι) έως συνταγματικές αλλαγές, που εκτείνονται από το εκλογικό σύστημα και την προεδρική θητεία, έως τη δικαστική εξουσία.
Η Βραζιλία ως γεωπολιτική «μπονάντζα»
Οι σημερινές εκλογές στη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής -από τα τελευταία εναπομείναντα προπύργια της Αριστεράς στην περιοχή, όπου ο τραμπικός αναθεωρητισμός αναμετράται με την κινεζική οικονομική επιρροή- έχουν βαρύνουσα σημασία.
Για τα περίπου 214 εκατομμύρια των κατοίκων της, αφορούν το μέλλον τους, την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, την εξάλειψη της διαφθοράς και τη σταθεροποίηση της εθνικής οικονομίας.
Για τον υπόλοιπο κόσμο, και δη για τις μεσαίες δυνάμεις, αποτελούν βαρόμετρο στο φόντο της διεθνούς αταξίας.
Εκφραστής του «πολυπολικού κόσμου» και του Παγκόσμιου Νότου, ο Λούλα επιδιώκει συνέχιση της κοινωνικής και περιβαλλοντικής ατζέντας του και διατήρηση της αυτονομίας της Βραζιλίας -γεωργικού «γίγαντα», με πλούσια σε πόρους εδάφη και κύρια υπεύθυνη για τη διαχείριση του Αμαζονίου- μέσω διαφοροποιημένων συνεργασιών και της πολυμερούς διπλωματίας.
Ο Φλάβιο Μπολσονάρο, αντίθετα, πρεσβεύει στενή πολιτική ευθυγράμμιση με την Ουάσινγκτον, στο φόντο μιας όλο και πιο φιλικής προς το κίνημα MAGA Λατινικής Αμερικής και την τραμπική επανερμηνεία του Δόγματος Μονρόε.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπολσονάρο θέλει την ένταξη της χώρας του στην υπό την ηγεσία των ΗΠΑ «Ασπίδα της Αμερικής»: μια πρωτοβουλία της κυβέρνησης Τραμπ, που συνδυάζει την αντιμεταναστευτική ατζέντα της και τον πόλεμο κατά των καρτέλ με την εδραίωση της γεωπολιτικής επιρροής της Ουάσιγκτον στο Δυτικό Ημισφαίριο.
Μιλά για επανεξέταση της συμμετοχής της Βραζιλίας στο μπλοκ των BRICS, διαφωνώντας με τις προσπάθειες μείωσης της εξάρτησης από το αμερικανικό δολάριο, για «ρεαλισμό» στις στενές εμπορικές σχέσεις με την Κίνα και για μεγαλύτερη ευελιξία στη διαπραγμάτευση διμερών συμφωνιών, ενδεχομένως αμφισβητώντας το τρέχον πλαίσιο της συμφωνίας Mercosur-ΕΕ.
Θέλει επίσης να συνεχίσει την καταστροφική περιβαλλοντική πολιτική του πατέρα του, Ζαΐρ Μπολσονάρου, στον Αμαζόνιο, ανοίγοντας τον δρόμο για ευρεία εμπορική εκμετάλλευση του «πνεύμονα» της Γης, την ώρα που ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός για τις αλυσίδες εφοδιασμού πρώτων υλών -συμπεριλαμβανομένων σπάνιων γαιών και πετρελαίου- βρίσκεται στα ύψη.
Υποστηρικτές του Φλάβιο Μπολσονάρο προωθούν την προεδρική υποψηφιότητά του με το κινητό στο χέρι, κατά την τελευταία προεκλογική συγκέντρωση στο Ρίο ντε Τζανέιρο, στις 24 Οκτωβρίου (REUTERS/Raquel Cunha)
Ο εκλογικός… παράγοντας Τραμπ
Τούτων δοθέντων, σε ξένες πρωτεύουσες η ανησυχία περισσεύει για την πορεία της σημερινής εκλογικής βραδιάς, τη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος και πιθανή αμφισβήτησή του, εφόσον ο νικητής κριθεί -όπως αναμένεται- στο νήμα.
Δύο ξένοι πρεσβευτές χωρών, που δεν κατονομάζονται, εξέφρασαν στο Reuters ανησυχία ότι η κυβέρνηση Τραμπ ενδέχεται να σπεύσει να ανακηρύξει νικητή τον Μπολσονάρο ή να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα, σε περίπτωση που ο Λούλα κερδίσει με οριακή διαφορά.
Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να σηματοδοτήσει σημαντική θεσμική κρίση, ανάλογη με εκείνη του 2022 και την απόπειρα πραξικοπήματος από τον Ζαΐρ Μπολσονάρο και τους υποστηρικτές του, η οποία θύμιζε πολύ την εισβολή του φανατισμένου φιλοτραμπικού όχλου στο Καπιτώλιο, στην Ουάσιγκτον, τον Ιανουάριο του 2021.
Τότε, ξένες κυβερνήσεις -ιδίως της τότε προεδρίας Μπάιντεν στις ΗΠΑ- έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην αποσόβηση της κρίσης στη Μπραζίλια, αναγνωρίζοντας άμεσα τη νίκη Λούλα.
Τώρα, το φόντο είναι επικίνδυνα πιο περίπλοκο, καθώς πλησιάζουν στις ΗΠΑ οι κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.
Στις ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ των κυβερνήσεων Λούλα και Τραμπ προστέθηκε προεκλογικά η ακύρωση της διπλωματικής βίζας της πρέσβεως της Βραζιλίας στην Ουάσινγκτον, αφότου η Μπραζίλια αρνήθηκε την είσοδο σε Αμερικανούς διπλωμάτες που ήθελαν να «συζητήσουν την εκλογική ακεραιότητα», σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Παραμονές του κρίσιμου δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών, δε, ήρθε η παραδοχή του αμερικανικού τεχνολογικού κολοσσού Meta (μητρικής εταιρείας των Facebook, Instagram και WhatsApp) για περιορισμούς στην προβολή της προεκλογικής εκστρατείας του Λούλα στις πλατφόρμες της, επικαλούμενη μεμονωμένα τεχνικά σφάλματα (bugs) και απορρίπτοντας τις κατηγορίες περί εκλογικής παρέμβασης και πολιτικής μεροληψίας.
Αυτά, σε μια χώρα όπως η Βραζιλία, όπου οι εκλογές βασίζονται σε ηλεκτρονικό σύστημα ψηφοφορίας και η προεκλογική μάχη δίνεται σε μεγάλο βαθμό στο ψηφιακό περιβάλλον, με τεράστια την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Πηγή: in.gr
