Ο Ιουστινιανός των σχολικών βιβλίων είναι ο μεγάλος αυτοκράτορας που επιχείρησε να ανασυστήσει τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, συνδέθηκε με την Αγία Σοφία και άφησε πίσω του ένα σπουδαίο νομοθετικό έργο. Πίσω όμως από αυτή την εικόνα υπάρχει μια πολύ πιο σύνθετη προσωπικότητα, με αντιφάσεις, μεγάλες φιλοδοξίες και μια αδίστακτη αντίληψη για την άσκηση της εξουσίας.
Αυτόν τον Ιουστινιανό επιχειρεί να φωτίσει ο Βολιώτης συγγραφέας, εκπαιδευτικός και δημοσιογράφος Χρόνης Μουστάκας στο νέο του ιστορικό μυθιστόρημα «Ιουστινιανός – Κατά τον δαίμονα εαυτού», για το οποίο μίλησε στην εκπομπή «Ennitime is a good time» του FORMEDIA RADIO 99.8, με την Έννη Λεβέντη και τον Κώστα Ανέστη.
Ακούστε ολόκληρη τη συνέντευξη
Ο συγγραφέας ξεκίνησε από την ταπεινή καταγωγή του αυτοκράτορα, επισημαίνοντας μια ιδιαιτερότητα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας: τη δυνατότητα ενός ανθρώπου χωρίς αριστοκρατικές ρίζες να φτάσει ακόμη και στον αυτοκρατορικό θρόνο. Ο θείος του Ιουστινιανού, Ιουστίνος, υπήρξε χοιροβοσκός πριν ακολουθήσει στρατιωτική σταδιοδρομία και αναδειχθεί αυτοκράτορας.
Ο ίδιος ο Ιουστινιανός, αντίθετα με άλλους αυτοκράτορες, δεν υπήρξε πολεμιστής. Κυβέρνησε από το παλάτι, έχοντας όμως ένα τεράστιο όραμα: την ανασύσταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τη δημιουργία ενός κράτους με ενιαία τάξη, νομοθεσία και θρησκευτική πίστη.
«Ήταν αταλάντευτος και ήταν αδίστακτος», ανέφερε ο Μουστάκας, εξηγώντας ότι ο αυτοκράτορας δεν ανεχόταν την αμφισβήτηση του σχεδίου του.
Η εξουσία και οι σύγχρονοι «Ιουστινιανοί»
Η συζήτηση επεκτάθηκε στις διαχρονικές αντιφάσεις της εξουσίας, με αφορμή το ερώτημα κατά πόσο η απόλυτη πίστη ενός ηγέτη στις ιδέες του μπορεί να αποβεί επικίνδυνη για τους ανθρώπους που κυβερνά.
Ο Χρόνης Μουστάκας συνέδεσε την προσωπικότητα του Ιουστινιανού με σύγχρονους πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες, αλλά και με ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες που επιδιώκουν να διαδραματίσουν παγκόσμιο ρόλο.
Ιδιαίτερα επικριτικός ήταν απέναντι στην οικονομική πολιτική του αυτοκράτορα, υποστηρίζοντας ότι η υπερφορολόγηση δεν περιορίστηκε στους πλούσιους, αλλά επιβάρυνε και τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα. Στόχος ήταν, μεταξύ άλλων, η συγκέντρωση πόρων για τη χρηματοδότηση των συνεχών πολεμικών επιχειρήσεων.
Όπως εξήγησε, ο Ιουστινιανός επιχείρησε να συγκεντρώσει τεράστια πολιτική, θρησκευτική και οικονομική ισχύ, ενώ η προσωπική του προσήλωση στον πλούτο αποτελούσε, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ακόμη μία όψη της προσωπικότητάς του.
Η Θεοδώρα και η «Απόκρυφη Ιστορία» του Προκοπίου
Ξεχωριστή θέση στη συνέντευξη είχε η Θεοδώρα, μια γυναίκα με εντυπωσιακή διαδρομή από τον κόσμο των θεαμάτων μέχρι τον αυτοκρατορικό θρόνο.
Ο Μουστάκας αναφέρθηκε στην καταγωγή της, στην παιδική της ηλικία και στη σχέση της με τον Ιουστινιανό, ο οποίος έφτασε μέχρι την αλλαγή της νομοθεσίας προκειμένου να μπορέσει να την παντρευτεί. Την περιέγραψε ως μια εξαιρετικά ευφυή, πανούργα και θαρραλέα γυναίκα, που διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εποχή της.
Σημαντική αφετηρία για το μυθιστόρημα αποτέλεσε η «Απόκρυφη Ιστορία» του Προκοπίου, του ιστορικού που βρέθηκε κοντά στην αυτοκρατορική εξουσία και από υμνητής του Ιουστινιανού μετατράπηκε σε έναν από τους σφοδρότερους επικριτές του.
Ο συγγραφέας εξήγησε ότι χρειάστηκε δύο χρόνια έρευνας για να διαμορφώσει το ιστορικό υπόβαθρο του βιβλίου, το οποίο συνδυάζει πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα με μυθοπλαστικούς χαρακτήρες.
«Το μυθιστόρημά μου διαφωτίζει όλες τις πλευρές», σημείωσε, διευκρινίζοντας ότι δεν επιχειρεί να υιοθετήσει άκριτα τις καταγγελίες του Προκοπίου, αλλά να διερευνήσει τι μπορεί να οδήγησε έναν άνθρωπο που εξυμνούσε τον αυτοκράτορα να τον παρουσιάσει αργότερα ως «άρχοντα των δαιμόνων επί γης».
Η τελική κρίση, όπως τόνισε, ανήκει στον αναγνώστη.
Το Βυζάντιο που αγνοούμε και τα κάστρα της Θεσσαλίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το τελευταίο μέρος της συζήτησης, που επικεντρώθηκε στη σχέση των σημερινών Ελλήνων με τη βυζαντινή ιστορία.
«Η βυζαντινή ιστορία δεν είναι μόνο ο μεγάλος άγνωστος, είναι ο παραγνωρισμένος της υπόθεσης», υπογράμμισε ο Χρόνης Μουστάκας.
Κατά την άποψή του, αντιμετωπίζουμε το Βυζάντιο με έναν αντιφατικό τρόπο: από τη μία το θεωρούμε αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής ιστορίας και από την άλλη γνωρίζουμε ελάχιστα για την πραγματική κοινωνική, πολιτική και πολιτισμική του διάσταση.
Υπενθύμισε επίσης ότι η αυτοκρατορία υπήρξε πολυεθνική, με πληθυσμούς διαφορετικής καταγωγής, και πως η ελληνική γλώσσα, ο ελληνικός πολιτισμός και η Ορθοδοξία συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωσή της, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορούμε να την αντιμετωπίζουμε αποκλειστικά ως ελληνικό κράτος με τη σημερινή έννοια.
Ο συγγραφέας στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη να συνδεθεί η διδασκαλία της βυζαντινής ιστορίας με την ιστορία κάθε τόπου.
«Γνωρίζουμε, τι συνέβαινε τον 1ο, τον 10ο αιώνα στον Βόλο ή στη Λάρισα;», αναρωτήθηκε, επισημαίνοντας ότι η ιστορική μας γνώση εξαντλείται συχνά στα ονόματα των αυτοκρατόρων και στις μεγάλες πολεμικές αναμετρήσεις.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τα κάστρα της Θεσσαλίας, πολλά από τα οποία συνδέονται με τα οχυρωματικά έργα της εποχής του Ιουστινιανού. Μίλησε για το κάστρο της Βελίκας, του Φαναρίου, του Δομοκού, των Τρικάλων και των Φαρσάλων, αλλά και για την οχυρωμένη θέση στα Παλιά του Βόλου.
Ειδικά για τον Βόλο, επισήμανε ότι πολλοί κάτοικοι θεωρούν το παλιό κάστρο αποκλειστικά οθωμανικό, αγνοώντας τις παλαιότερες φάσεις της οχύρωσής του. Όπως υποστήριξε, επί Ιουστινιανού διαμορφώθηκε ένα εκτεταμένο δίκτυο οχυρώσεων στη Θεσσαλία, με σκοπό την προστασία από επιδρομές βόρειων λαών.
Αναφέρθηκε ακόμη στη Λάρισα και στον ρόλο της κατά τη βυζαντινή περίοδο, τονίζοντας πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε την ιστορία των πόλεών μας πέρα από τα γενικά ιστορικά γεγονότα.
Για τον Χρόνη Μουστάκα, η ουσιαστική γνωριμία με το Βυζάντιο περνά και μέσα από αυτή τη γνώση: από τα μνημεία, τους οικισμούς, τις οχυρώσεις και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που κατοικούσαν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο με εμάς πριν από πολλούς αιώνες.
Όσο για το επόμενο συγγραφικό του εγχείρημα, αποκάλυψε ότι θα παραμείνει στον χώρο της ιστορίας, αλλά θα μετακινηθεί σε διαφορετική περίοδο, χωρίς προς το παρόν να αποκαλύπτει περισσότερα.
Το μυθιστόρημα «Ιουστινιανός – Κατά τον δαίμονα εαυτού» παρουσιάζεται σήμερα, Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, στις 19:30, στην Κεντρική Βιβλιοθήκη του Δήμου Βόλου, στο κτήριο Σπίρερ. Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Νίκος Βαραλής, η Αρετή Τζανετοπούλου και η Βίκυ Μαντζώρου, ενώ θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό.
