Πόσες φορές έχει προβλέψει η ανθρωπότητα το τέλος της; Από τις αρχαίες αποκαλυπτικές προφητείες και τις θρησκευτικές αφηγήσεις μέχρι τον φόβο της συντέλειας με την αλλαγή της χιλιετίας και την περίφημη 21η Δεκεμβρίου του 2012, όταν μια παρερμηνεία του ημερολογίου των Μάγια πυροδότησε σενάρια παγκόσμιας καταστροφής, ο άνθρωπος μοιάζει να έχει μια διαχρονική εμμονή με την εξαφάνισή του.
Το τέλος του κόσμου υπήρξε άλλωστε ανέκαθεν αγαπημένο θέμα της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου. Στο 2001: A Space Odyssey του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά τη δική της επικίνδυνη βούληση. Στο The Terminator του Τζέιμς Κάμερον, οι μηχανές στρέφονται εναντίον των δημιουργών τους, ενώ στο The Matrix οι άνθρωποι ζουν παγιδευμένοι σε μια πραγματικότητα κατασκευασμένη από μηχανές.
Ο πυρηνικός εφιάλτης βρήκε τη δική του θέση στην κινηματογραφική ιστορία με το Dr. Strangelove, ενώ πιο πρόσφατα το Don’t Look Up χρησιμοποίησε την απειλή μιας επικείμενης καταστροφής για να σατιρίσει την πολιτική αδράνεια και την ανθρώπινη αδυναμία απέναντι σε έναν γνωστό κίνδυνο.
Εκείνο που κάποτε αποτελούσε αποκλειστικά υλικό για δυστοπικά σενάρια βρίσκεται πλέον και στο επίκεντρο επιστημονικών αξιολογήσεων. Όχι επειδή η επιστήμη προβλέπει με βεβαιότητα την εξαφάνιση του ανθρώπου, αλλά επειδή επιχειρεί να εξετάσει ποιες απειλές θα μπορούσαν να καταστήσουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο πραγματικότητα.
Σύμφωνα με νέα έκθεση της Επιτροπής του επιστημονικού περιοδικού The Lancet, η ανθρωπότητα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ακόμη και τον κίνδυνο εξαφάνισης μέχρι το 2100, εξαιτίας της κακόβουλης χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης ή μιας πυρηνικής σύγκρουσης.
Όπως μεταδίδει ο Guardian, οι δύο αυτοί κίνδυνοι βρίσκονται στην κορυφή μιας λίστας 17 μεγάλων απειλών για την ανθρώπινη υγεία και επιβίωση κατά τα επόμενα 75 χρόνια.
The Matrix
Από την επιστημονική φαντασία στον πραγματικό κίνδυνο
Η τεχνητή νοημοσύνη και ο πυρηνικός πόλεμος αποτελούν τις δύο απειλές που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, έχουν τη δυνατότητα να οδηγήσουν στην εξαφάνιση της ανθρωπότητας.
Η πιθανότητα να πραγματοποιηθούν τέτοια σενάρια θεωρείται μικρή. Ωστόσο, οι συνέπειές τους θα μπορούσαν να είναι τόσο εκτεταμένες ώστε να θέσουν σε κίνδυνο την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη.
Στην περίπτωση μιας πυρηνικής σύγκρουσης, τεράστιες ποσότητες σωματιδίων θα μπορούσαν να εκτοξευθούν στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, περιορίζοντας το ηλιακό φως που φτάνει στην επιφάνεια της Γης.
Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως «πυρηνικός χειμώνας», θα μπορούσε να προκαλέσει καταστροφικές συνέπειες στη γεωργική παραγωγή και εκτεταμένο λιμό.
Όσο για την τεχνητή νοημοσύνη, η απειλή που εξετάζεται δεν περιορίζεται στο γνώριμο κινηματογραφικό σενάριο μιας εξέγερσης των μηχανών. Η έκθεση επικεντρώνεται στην κακόβουλη αξιοποίησή της, μεταξύ άλλων για την ανάπτυξη βιολογικών όπλων.
Σε συνοδευτικό κύριο άρθρο του The Lancet, οι συντάκτες προειδοποιούν ότι, εάν τέτοιοι κίνδυνοι πραγματοποιηθούν, το μέγεθος της καταστροφής θα μπορούσε να είναι αποκαλυπτικό για την ανθρωπότητα.
2001: A Space Odyssey
Οι 17 απειλές που εντόπισαν οι επιστήμονες
Η έκθεση δεν περιορίζεται στα ακραία σενάρια ενός πυρηνικού πολέμου ή της κακόβουλης χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης.
Αντίθετα, εξετάζει ένα ευρύ φάσμα κινδύνων, πολλοί από τους οποίους επηρεάζουν ήδη την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Στη λίστα περιλαμβάνονται η ατμοσφαιρική ρύπανση, η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά, ο παιδικός υποσιτισμός, η κλιματική κρίση, οι συμβατικές πολεμικές συγκρούσεις, η μείωση της διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η υψηλή αρτηριακή πίεση και η εισοδηματική ανισότητα.
Στις μεγάλες απειλές συγκαταλέγονται επίσης το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, οι πανδημίες φυσικής προέλευσης, η παχυσαρκία, τα προβλήματα ψυχικής υγείας, το κάπνισμα και η γήρανση που συνοδεύεται από προβλήματα υγείας.
Οι 15 αυτές απειλές, μαζί με την κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και την πυρηνική σύγκρουση, συνθέτουν το σύνολο των 17 κινδύνων που εξέτασε η επιτροπή.
Για να συμπεριληφθεί ένας κίνδυνος στη συγκεκριμένη αξιολόγηση, έπρεπε όχι μόνο να μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, αλλά και να υπάρχουν ρεαλιστικές δυνατότητες αντιμετώπισής του.
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν ως «μεγάλες καταστροφικές απειλές» εκείνες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αθροιστικά την απώλεια περισσότερων από ενός δισεκατομμυρίου ετών υγιούς ζωής.
Πώς υπολογίζεται το κόστος μιας παγκόσμιας καταστροφής;
Η επιτροπή χρησιμοποίησε έναν δείκτη γνωστό ως DALYs (Disability-Adjusted Life Years), ο οποίος μετρά τα χρόνια υγιούς ζωής που χάνονται εξαιτίας ασθενειών, αναπηριών ή πρόωρων θανάτων.
Με βάση τις σημερινές τάσεις, οι ειδικοί μοντελοποίησαν τις πιθανές συνέπειες κάθε απειλής μέχρι το τέλος του αιώνα, εξετάζοντας τόσο τα ευνοϊκότερα όσο και τα δυσμενέστερα σενάρια.
«Οι αποφάσεις που λαμβάνουν σήμερα οι ηγέτες θα διαμορφώσουν την υγεία και την ευημερία της επόμενης γενιάς», δήλωσε ο καθηγητής Κρίστοφερ Μάρεϊ, συμπρόεδρος της επιτροπής και διευθυντής του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης της Υγείας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον.
Η βασική διαπίστωση είναι ότι οι απειλές δεν λειτουργούν ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Αντιθέτως, αλληλεπιδρούν, δημιουργώντας συνθήκες που μπορούν να επιδεινώσουν τις συνέπειες μιας κρίσης.
Don’t Look Up
Η κλιματική κρίση και τα δισεκατομμύρια χρόνια ζωής που μπορούν να σωθούν
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έκθεσης αφορά την κλιματική αλλαγή.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, εάν η υπερθέρμανση του πλανήτη περιοριστεί περίπου στους 1,8 βαθμούς Κελσίου, αντί να φτάσει στους 4,4 βαθμούς, θα μπορούσε να αποφευχθεί η απώλεια 1,89 δισεκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής.
Οι συνέπειες, ωστόσο, δεν κατανέμονται με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Στις χώρες και τις περιοχές υψηλότερου εισοδήματος, οι κυριότερες απειλές για την υγεία συνδέονται με μη μεταδοτικές ασθένειες και καταστάσεις, όπως η παχυσαρκία και τα προβλήματα ψυχικής υγείας.
Αντίθετα, στις περιοχές χαμηλότερου εισοδήματος, σημαντικό μέρος της επιβάρυνσης συνδέεται με κοινωνικούς παράγοντες, όπως το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο.
Η ανισότητα, επομένως, δεν αποτελεί απλώς ένα παράλληλο κοινωνικό πρόβλημα. Επηρεάζει και το πόσο ευάλωτοι είναι διαφορετικοί πληθυσμοί απέναντι στις παγκόσμιες απειλές.
The Terminator
Οι περικοπές της διεθνούς βοήθειας και το κόστος για την Αφρική
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη μείωση της διεθνούς χρηματοδότησης για την υγεία.
Κατά τον τελευταίο χρόνο, μεγάλες χώρες-δωρητές, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, ανακοίνωσαν σημαντικές περικοπές στην αναπτυξιακή βοήθεια.
Σύμφωνα με την επιτροπή, μια δραστική μείωση ή ακόμη και η κατάρρευση της διεθνούς υγειονομικής βοήθειας θα μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια έως και 1,5 δισεκατομμυρίου ετών υγιούς ζωής μέχρι το 2100.
Σχεδόν το 70% αυτής της επιβάρυνσης εκτιμάται ότι θα αφορά την υποσαχάρια Αφρική, η οποία αντιμετωπίζει ήδη δυσανάλογα μεγάλο μέρος των συνεπειών του παιδικού υποσιτισμού.
Η εικόνα αυτή αναδεικνύει μια λιγότερο θεαματική, αλλά εξίσου κρίσιμη διάσταση των παγκόσμιων κινδύνων: δεν χρειάζεται να συμβεί μια πυρηνική καταστροφή για να χαθούν τεράστιοι αριθμοί ανθρώπινων ζωών ή ετών υγείας.
Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb
Μπορεί η ανθρωπότητα να αποτρέψει το τέλος της;
Παρά τη δυσοίωνη φύση των προβλέψεων, οι επιστήμονες επιμένουν ότι σκοπός της έκθεσης δεν είναι η καλλιέργεια φόβου.
«Δεν ξεκινάμε από τη λογική ότι θέλουμε να τρομάξουμε τον κόσμο παρουσιάζοντας έναν συγκεκριμένο αριθμό απειλών για την ανθρωπότητα», εξήγησε ο Ιμπραχίμ Αμπουμπακάρ, μέλος της επιτροπής και καθηγητής Επιδημιολογίας Λοιμωδών Νοσημάτων στο University College London.
Όπως διευκρίνισε, στόχος είναι να γνωρίζουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, ποιους κινδύνους ενδέχεται να αντιμετωπίσουν και πόσο μεγάλη διαφορά μπορούν να κάνουν με τις αποφάσεις τους.
Η επιτροπή αποτελείται από 35 ειδικούς, ενώ τα ευρήματά της παρουσιάζονται την Κυριακή στην Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής για την Υγεία, στο Βερολίνο.
Η αξιολόγηση πρόκειται να επικαιροποιείται κάθε χρόνο, ώστε να ενσωματώνονται νέα επιστημονικά δεδομένα και να επανεξετάζονται τόσο οι 17 υπάρχουσες απειλές όσο και ενδεχόμενοι νέοι κίνδυνοι.
Οι συντάκτες ζητούν από τις κυβερνήσεις να επενδύσουν σε τεχνολογικές καινοτομίες, να ενισχύσουν τα συστήματα υγείας και να αναπτύξουν μηχανισμούς πρόβλεψης, πρόληψης και προετοιμασίας πριν οι κίνδυνοι μετατραπούν σε κρίσεις.
«Όταν ξεκινήσαμε αυτή τη διαδικασία πριν από τρία χρόνια, πιστεύαμε ότι υπήρχαν τρεις μεγάλες απειλές: οι συγκρούσεις, η κλιματική αλλαγή και οι πανδημίες», ανέφερε ο Μάρεϊ.
«Υπάρχουν πολύ περισσότερες απειλές για τις οποίες πρέπει να ανησυχούμε. Οι κυβερνήσεις χρειάζεται πραγματικά να διαθέσουν χρήματα και προσωπικό στην πρόβλεψη, την πρόληψη και την προετοιμασία για αυτό το πολύ ευρύτερο φάσμα κινδύνων».
Η διαφορά ανάμεσα στις παλιές προφητείες για το τέλος του κόσμου και στη σημερινή επιστημονική προσέγγιση βρίσκεται ίσως ακριβώς εδώ. Η έκθεση δεν υποστηρίζει ότι το τέλος είναι προδιαγεγραμμένο. Επιχειρεί να δείξει τι θα μπορούσε να συμβεί εάν οι κίνδυνοι αγνοηθούν.
Στις ταινίες επιστημονικής φαντασίας, η ανθρωπότητα βρίσκεται συχνά αντιμέτωπη με μια καταστροφή που δεν μπορεί πλέον να σταματήσει. Στην πραγματικότητα, το ερώτημα που θέτει η νέα αξιολόγηση του The Lancet είναι διαφορετικό: πόσα από τα δυστοπικά σενάρια που φοβόμαστε μπορούμε ακόμη να αποτρέψουμε;
Πηγή: in.gr
