Επανέρχεται η υποχρεωτική παράσταση δικηγόρου για δικαιοπραξίες άνω των 50.000 ευρώ – Νέο Ινστιτούτο Νομικής Επιμόρφωσης
Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο άσκησης του δικηγορικού επαγγέλματος, στην εκπαίδευση και τις εξετάσεις των ασκούμενων, στις προαγωγές των δικηγόρων, αλλά και στην παρουσία δικηγόρου σε συμβόλαια και άλλες δικαιοπραξίες περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας Δικηγόρων, το νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης που παρουσιάστηκε την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου, στο Υπουργικό Συμβούλιο από τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και τον υφυπουργό Γιάννη Μπούγα. Η παρουσίαση του νομοσχεδίου περιλαμβανόταν επισήμως στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης.
Γράφει η Λόλα Γάτσιου από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026
Το σχέδιο αποτελεί προϊόν μακράς επεξεργασίας και διαβούλευσης με το δικηγορικό σώμα. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, στόχος είναι ο νέος Κώδικας να ολοκληρώσει τη νομοθετική του διαδρομή και να ψηφιστεί έως το τέλος του 2026.
Τρύφων Τσάτσαρος: Στο επίκεντρο ο λειτουργηματικός ρόλος του δικηγόρου
Μιλώντας στην «Πολιτεία Θεσσαλών» ο πρόεδρος του ΔΣΛ κ. Τρύφων Τσάτσαρος διευκρίνυσε καταρχήν ότι ο Κώδικας Δικηγόρων είναι το νομοθέτημα που καθορίζει τον τρόπο άσκησης του δικηγορικού λειτουργήματος, τη λειτουργία των Δικηγορικών Συλλόγων, το πειθαρχικό δίκαιο, τις προαγωγές, αλλά και τον ρόλο του δικηγόρου στην απονομή της Δικαιοσύνης και στην κοινωνία. Όπως εξήγησε, η τελευταία ουσιαστική τροποποίησή του έγινε το 2013 και έκτοτε δημιουργήθηκε η ανάγκη επικαιροποίησης του θεσμικού πλαισίου.
Για τον λόγο αυτό ξεκίνησε ένας διάλογος μεταξύ του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των δικηγορικών φορέων, με τη σύσταση νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, στην οποία συμμετέχει και ο ίδιος. Μετά από σειρά συνεδριάσεων, έχει διαμορφωθεί ένα σχέδιο στις γενικές του γραμμές, το οποίο τέθηκε στην κρίση του Υπουργικού Συμβουλίου. Όπως σημείωσε, έχουν γίνει αμοιβαίες υποχωρήσεις και συμφωνίες, ενώ μετά την εξέταση του σχεδίου από το Υπουργικό Συμβούλιο είναι πιθανό να υπάρξουν αλλαγές στην ακριβή διατύπωση των επιμέρους διατάξεων.
Σημαντικό ζήτημα αποτελεί ο ρόλος των δικηγόρων στα συμβόλαια. Ο πρόεδρος του ΔΣΛ υπογράμμισε ότι η παρουσία του δικηγόρου στις εμπράγματες δικαιοπραξίες, όπως οι αγοραπωλησίες, δεν είχε διακοσμητικό χαρακτήρα ούτε αποτελούσε απλώς μια οικονομική επιβάρυνση για τον πολίτη. Αντίθετα, είχε εγγυητικό χαρακτήρα, καθώς ο δικηγόρος ελέγχει το περιεχόμενο του συμβολαίου, την εγκυρότητα των συμφωνιών, τους όρους αποπληρωμής και τη νομική κατάσταση του ακινήτου.
Κατά την άποψή του, ο έλεγχος αυτός μειώνει τις πιθανότητες να προκύψουν προβλήματα και, κατ’ επέκταση, συμβάλλει στην αποφυγή μελλοντικών δικαστικών διαφορών. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις αλλαγές που αφορούν την άσκηση και τις εξετάσεις των νέων δικηγόρων. Στο νέο πλαίσιο προβλέπεται η λειτουργία Ινστιτούτου Νομικής Εκπαίδευσης, το οποίο θα έχει υπό την εποπτεία του την εκπαίδευση και την άσκηση, αλλά και θα συμβάλλει στη διαδικασία των εξετάσεων. Όπως τόνισε, το Ινστιτούτο δεν θα λειτουργεί έξω από τους Δικηγορικούς Συλλόγους, καθώς στο διοικητικό του σχήμα θα συμμετέχουν πλειοψηφικά πρόεδροι Δικηγορικών Συλλόγων.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η θεσμοθέτηση αμοιβής για τους ασκούμενους δικηγόρους. Μέχρι σήμερα, όπως ανέφερε, δεν υπήρχε σαφώς θεσμοθετημένη αμοιβή. Το νέο πλαίσιο προβλέπει αμοιβή, αφήνοντας παράλληλα στους Δικηγορικούς Συλλόγους τη δυνατότητα να εξειδικεύσουν τα σχετικά όρια, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν μεταξύ μεγάλων και μικρότερων πόλεων.
Ο πρόεδρος του ΔΣΛ στάθηκε ιδιαίτερα και στο ζήτημα της περιφέρειας, επισημαίνοντας τη μείωση του αριθμού των νέων δικηγόρων στους περιφερειακούς Συλλόγους. Στον Δικηγορικό Σύλλογο Λάρισας, όπως είπε, υπάρχουν σήμερα περίπου 735 μέλη. Η αξιοποίηση των ψηφιακών δυνατοτήτων, εκτίμησε, μπορεί να δώσει περισσότερες επιλογές στους νέους δικηγόρους, επιτρέποντάς τους να εργάζονται από την περιφέρεια, με πρόσβαση σε ψηφιακές βιβλιοθήκες και ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον και η τεχνητή νοημοσύνη. Ο ΔΣΛ έχει διαθέσει στα μέλη του πρόσβαση σε πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης, με στόχο την εξοικείωση των δικηγόρων με τα νέα εργαλεία. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, η τεχνολογία πρέπει να χρησιμοποιείται με υπευθυνότητα και με ισχυρό γνωστικό υπόβαθρο, ενώ ο ανθρώπινος παράγοντας στη Δικαιοσύνη παραμένει, όπως είπε, «εγγυητικός».
Τέλος, ανέδειξε ως βασικό στοιχείο που δεν πρέπει να αλλάξει τον λειτουργηματικό χαρακτήρα του δικηγόρου. Οι Δικηγορικοί Σύλλογοι, τόνισε, δεν είναι απλά επαγγελματικά σωματεία, αλλά επιστημονικοί φορείς που έχουν ρόλο στην υπεράσπιση του κράτους δικαίου και του πολίτη. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε και στη νομική βοήθεια προς ευάλωτους πολίτες, αλλά και στις παρεμβάσεις των Δικηγορικών Συλλόγων για ζητήματα όπως οι ευάλωτοι δανειολήπτες, οι διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης και το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.
Υποχρεωτικός δικηγόρος σε δικαιοπραξίες άνω των 50.000 ευρώ
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την υποχρεωτική παράσταση δικηγόρου σε δικαιοπραξίες με οικονομικό αντικείμενο άνω των 50.000 ευρώ. Η ρύθμιση αφορά τόσο εμπράγματες δικαιοπραξίες, όπως αγοραπωλησίες και μεταβιβάσεις ακινήτων, όσο και ενοχικές δικαιοπραξίες, με εξαίρεση συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως η εξάλειψη υποθηκών και προσημειώσεων. Η παρουσία δικηγόρου συνδέεται με ειδικό γραμμάτιο προκαταβολής, το οποίο προβλέπεται να είναι κλιμακούμενο ανάλογα με την αξία της συναλλαγής.
Πρόκειται για επαναφορά της υποχρεωτικής δικηγορικής παράστασης στα συμβόλαια, αλλά με διαφορετικό πλαίσιο από εκείνο που ίσχυε στο παρελθόν. Παράλληλα, η νέα ρύθμιση επεκτείνει την υποχρεωτική παρουσία και σε ενοχικές δικαιοπραξίες άνω του συγκεκριμένου ορίου.
Το Ινστιτούτο Νομικής Επιμόρφωσης
Μία από τις μεγαλύτερες θεσμικές τομές του νέου Κώδικα είναι η ίδρυση και λειτουργία του Ινστιτούτου Νομικής Επιμόρφωσης, το οποίο σχεδιάζεται ως ανεξάρτητη εκπαιδευτική μονάδα χωρίς νομική προσωπικότητα, αλλά θα τελεί υπό την αιγίδα και τη διοικητική εποπτεία της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων.
Το Ινστιτούτο θα διοικείται από επταμελές Συμβούλιο, στο οποίο θα μετέχουν το Προεδρείο της Ολομέλειας, οι Κοσμήτορες των Νομικών Σχολών της χώρας και ο Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών, ενώ θα διαθέτει δικό του Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων για τη διαχείριση εθνικών, ευρωπαϊκών και ιδιωτικών πόρων. Στο σημείο αυτό, η Ολομέλεια διεκδικεί να συμμετέχουν στο Συμβούλιο διοίκησης του Ινστιτούτου και τα πέντε μέλη του Προεδρείου της.
Το Ινστιτούτο αποκτά κομβικό ρόλο σε όλα τα στάδια της επαγγελματικής ζωής ενός νομικού.
Συγκεκριμένα, αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου την εποπτεία και τον συντονισμό της 18μηνης άσκησης των υποψηφίων, οργανώνοντας την υποχρεωτική βασική θεωρητική κατάρτισηκατά το πρώτο εξάμηνο. Η εκπαίδευση αυτή εστιάζει αποκλειστικά στην επαγγελματική δεοντολογία, τη σύνταξη δικογράφων, τις μεθόδους εναλλακτικής επίλυσης διαφορών και τη διαχείριση δικηγορικού γραφείου, αποφεύγοντας την επανάληψη των ακαδημαϊκών μαθημάτων της Νομικής Σχολής.
18 μήνες η άσκηση
Σημαντικές είναι και οι αλλαγές για τους νέους που εισέρχονται στο επάγγελμα. Η άσκηση των υποψήφιων δικηγόρων διαμορφώνεται στους 18 μήνες, με το νέο σύστημα να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην οργανωμένη εκπαίδευση και την πρακτική κατάρτιση.
Κεντρικό ρόλο αποκτά το Ινστιτούτο Νομικής Επιμόρφωσης, το οποίο προβλέπεται να αναλάβει σημαντικό μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τόσο για τους ασκούμενους όσο και για τη συνεχιζόμενη επιμόρφωση των δικηγόρων. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπονται υποχρεωτικά σεμινάρια, ενώ το Ινστιτούτο θα έχει συμμετοχή και στη διαδικασία των εξετάσεων.
Νέο σύστημα εξετάσεων
Αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι ασκούμενοι θα αποκτούν την άδεια άσκησης του επαγγέλματος. Προβλέπεται πανελλαδικού τύπου διαδικασία εξετάσεων, με ενιαία λογική αξιολόγησης. Στη διαδικασία εξέτασης προβλέπεται συμμετοχή δικηγόρων και ακαδημαϊκών, ενώ σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες η βασική εξέταση θα πραγματοποιείται γραπτά μία φορά τον χρόνο, με δυνατότητα δεύτερης εξεταστικής ή και προφορικής εξέτασης εφόσον αυτό αποφασιστεί από το Ινστιτούτο. Η αλλαγή αυτή επιχειρεί να δημιουργήσει ένα περισσότερο ενιαίο και οργανωμένο σύστημα εισόδου στο δικηγορικό επάγγελμα.
Νέες προϋποθέσεις για τις προαγωγές
Αλλαγές προβλέπονται και στην επαγγελματική εξέλιξη των δικηγόρων. Για την προαγωγή σε παρ’ Εφέταις προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η συμπλήρωση τεσσάρων ετών ευδόκιμης άσκησης, η παρακολούθηση των προβλεπόμενων σεμιναρίων του Ινστιτούτου και η πραγματοποίηση πέντε παραστάσεων σε Πρωτοδικεία. Για την περαιτέρω εξέλιξη προς τα ανώτερα δικαστήρια προβλέπονται πρόσθετες απαιτήσεις, μεταξύ των οποίων και συγκεκριμένος αριθμός παραστάσεων. Οι ρυθμίσεις συνδέουν έτσι την επαγγελματική εξέλιξη περισσότερο με την πραγματική δικαστηριακή εμπειρία και τη συνεχή επιμόρφωση.
Ρυθμίσεις για έμμισθους και συνεργαζόμενους δικηγόρους
Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη ρυθμίσεις που αφορούν την έμμισθη εντολή και τη σχέση συνεργαζόμενων δικηγόρων με δικηγορικά γραφεία και εταιρείες. Μεταξύ άλλων έχει προβλεφθεί αναμόρφωση των αποζημιώσεων της έμμισθης εντολής, αναγνώριση της συνολικής δικηγορικής διαδρομής των έμμισθων δικηγόρων για τη μισθολογική τους εξέλιξη, καθώς και δυνατότητα λύσης της σύμβασης με καταβολή αποζημίωσης μετά τη συμπλήρωση 15ετίας, σύμφωνα με τις παρουσιάσεις των προτεινόμενων αλλαγών. Παράλληλα, προβλέπεται μαχητό τεκμήριο υπέρ της έμμισθης εντολής σε συγκεκριμένες περιπτώσεις συνεργατών που αμείβονται με «μπλοκάκι» και λαμβάνουν σταθερό ποσό κάθε μήνα.
Αλλαγές στις δικηγορικές εταιρείες
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης εκτεταμένες ρυθμίσεις για τις δικηγορικές εταιρείες, μεταξύ άλλων σε ζητήματα εταιρικών μετασχηματισμών και επίλυσης διαφορών μεταξύ εταίρων. Παράλληλα, προβλέπονται επιμέρους αλλαγές στο πειθαρχικό δίκαιο και στη διαδικασία άσκησης του επαγγέλματος.
Τι προβλέπει το νέο πειθαρχικό
Τέλος, δημιουργείται ένα αυστηρότερο πειθαρχικό πλαίσιο για τους δικηγόρους. Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, η πειθαρχική δίκη είναι πλήρως αυτοτελής και ανεξάρτητη, ενώ η ποινική διαδικασία δεν την αναστέλλει, εκτός εάν αφορά βαριά κακουργήματα ή συγκεκριμένα αδικήματα του άρθρου 6 παρ. 4, όπου το πειθαρχικό συμβούλιο δύναται να διατάξει αναστολή. Καθιερώνεται η αρχή ότι κανένας δικηγόρος δεν διώκεται δύο φορές για το ίδιο παράπτωμα, ενώ σε περίπτωση διαδοχικών νόμων εφαρμόζεται πάντα η ευμενέστερη διάταξη για τον διωκόμενο.
Τα πειθαρχικά παραπτώματα τυποποιούνται σαφώς και αφορούν υπαίτιες πράξεις ή παραλείψεις που αντίκεινται στο Σύνταγμα, τους νόμους, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τον Κώδικα Δικηγόρων, τους κώδικες δεοντολογίας και τις αποφάσεις των συλλογικών οργάνων, θίγοντας το κύρος του λειτουργήματος ή εκδηλώνοντας συναλλακτική ασυνέπεια και εκμετάλλευση της απειρίας των πολιτών. Τα παραπτώματα παραγράφονται στα πέντε έτη, με δυνατότητα αναστολής ή διακοπής υπό προϋποθέσεις, ενώ η πειθαρχική δικαιοδοσία ασκείται σε πρώτο βαθμό από τα πενταμελή Πρωτοβάθμια Πειθαρχικά Συμβούλια που εδρεύουν σε κάθε πολιτικό Εφετείο και σε δεύτερο και τελευταίο βαθμό από το Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο που εδρεύει στον Άρειο Πάγο.
Δικαστήριακαι Δικαστικό Σώμα
Ως προς τις προβλεπόμενες ποινές, αυτές περιλαμβάνουν σύσταση, επίπληξη, πρόστιμο από 500 έως 10.000 ευρώ (το οποίο μπορεί να επιβληθεί και σωρευτικά με την επίπληξη), προσωρινή παύση από το δικηγορικό λειτούργημα έως δώδεκα μήνες και οριστική παύση σε ιδιαίτερα βαριές περιπτώσεις.
οριστική παύση επιβάλλεται όταν οι συνθήκες μαρτυρούν έλλειψη συναίσθησης των βασικών υποχρεώσεων ή σοβαρή προσβολή του κύρους του σώματος, ενώ τεκμαίρεται αμάχητα σε περιπτώσεις αμετάκλητης καταδίκης για κακούργημα ή πλημμέληματα του άρθρου 6 παρ. 4, καθώς και σε υποτροπή με ποινή προσωρινής παύσης ενός έτους εντός τριετίας. Η πειθαρχική δίωξη ασκείται αποκλειστικά από τον Πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου της εφετειακής έδρας κατόπιν προκαταρκτικής εξέτασης, εξασφαλίζοντας διαφάνεια, δίκαιη δίκη και πλήρη προστασία των δικαιωμάτων υπεράσπισης του ελεγχόμενου δικηγόρου.
Το επόμενο βήμα
Η παρουσίαση στο Υπουργικό Συμβούλιο αποτελεί σημαντικό στάδιο, δεν σημαίνει όμως ότι όλες οι λεπτομέρειες έχουν ήδη γίνει νόμος. Το νομοσχέδιο θα ακολουθήσει τη διαδικασία κατάθεσης και κοινοβουλευτικής επεξεργασίας, ενώ μέχρι την ψήφισή του είναι δυνατό να υπάρξουν επιμέρους αλλαγές.
Το σχέδιο έχει προηγουμένως αποτελέσει αντικείμενο διαβούλευσης με τους δικηγορικούς συλλόγους. Η Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων είχε εγκρίνει επί της αρχής το σχέδιο, με παρατηρήσεις και προτάσεις για επιμέρους σημεία. Ο στόχος που έχει τεθεί από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου είναι σαφής: ο νέος Κώδικας Δικηγόρων να έχει ψηφιστεί μέχρι το τέλος του 2026, σηματοδοτώντας αλλαγές σε ένα πλαίσιο που ρυθμίζει σχεδόν κάθε στάδιο της επαγγελματικής ζωής των δικηγόρων, από την άσκηση και την απόκτηση της άδειας μέχρι την επαγγελματική εξέλιξη, τις αμοιβές και την παρουσία τους στις δικαιοπραξίες.
