Του Δημήτρη Γκάτσιου
Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2024 το σκηνικό της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη αποτελούσε για τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ένα από τα… καθιερωμένα τοπόσημα των μεταξύ τους συναντήσεων. Όπως, όμως, το 2025 έτσι και εφέτος ο Έλληνας πρωθυπουργός και ο πρόεδρος της Τουρκίας δεν κινήθηκαν προς την κατεύθυνση ενός τετ α τετ κορυφής, στη σκιά ενός momentum κατά το οποίο η ηγεσία του εξ Ανατολών γείτονα είχε επιλέξει ανοιχτά να επαναφέρει στο προσκήνιο το σύνολο των αναθεωρητικών της διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ταράσσοντας (αν μη τι άλλο, συστηματικά τις τελευταίες εβδομάδες) τα αποκαλούμενα… ήρεμα νερά.
Συνομιλία από… απόσταση
Ένα… ραντεβού που δεν έγινε. Αντικαταστάθηκε, ωστόσο, σύμφωνα με την ανάγνωση εκδήλωσης θέσεων και εκπομπής σημάτων, από μία άτυπη τηλεμαχία επί αμερικανικού εδάφους, με την ελληνική αποστολή, που επιστρέφει την Κυριακή από τη Νέα Υόρκη, να επιχειρεί να… διαβάσει το επόμενο κύμα προθέσεων του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος επέλεξε (σε αντίθεση με το συνηθισμένο του μοτίβο, όταν συνομιλεί με Τούρκους δημοσιογράφους) να ρίξει τους τόνους της επιθετικής ρητορικής της ηγεσίας των γειτόνων, που η Αθήνα απέδιδε στην έντονη ενόχληση της Άγκυρας για μια σειρά από ελληνικές κινήσεις στη γεωπολιτική, αμυντική και ενεργειακή σκακιέρα της ευρύτερης γειτονιάς.
Η αίσθηση ότι το… άρωμα που αφήνει πίσω της στα ελληνοτουρκικά η Νέα Υόρκη είναι διαφορετικό από εκείνο των τελευταίων ημερών είναι μια αιχμή όσων αναφέρουν σε συζητήσεις τους κυβερνητικά στελέχη. Με τις μεγάλες διαφορές να παραμένουν, έτσι κι αλλιώς, αγεφύρωτες και τη διακήρυξη των Αθηνών να δέχεται το ένα τουρκικό ράπισμα μετά το άλλο ως απόρροια της επιλογής των γειτόνων να… ξεδιπλώνουν στο έπακρο το όλο παζλ των διεκδικήσεών τους, τα… βήματα πίσω στην επιθετική ρητορική από την πλευρά του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καταγράφονται ως μια πρώτη θετική εξέλιξη. Στο διά ταύτα, ωστόσο, το ερώτημα σχετίζεται με τη διάρκεια αυτής της (έστω και μικρής) υποχώρησης από τον αναθεωρητικό βερμπαλισμό που επέλεξαν οι γείτονες εσχάτως, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η Άγκυρα συνηθίζει να προβάρει και στη συνέχεια να υιοθετεί… οβιδιακές μεταμορφώσεις. Και το επόμενο μεγάλο κρας τεστ μπορεί να μην απέχει πολύ. Θα είναι η επανέναρξη των εργασιών για το κομβικό ενεργειακό έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, με τις μνήμες ακόμα νωπές από την εμπειρία της Κάσου.
Αλλαγή ρότας
Οι διαφορετικές αποχρώσεις που επέλεξε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προκειμένου να… ζωγραφίσει τον καμβά των ελληνοτουρκικών σχέσεων βρέθηκαν άμεσα στο… μικροσκόπιο της ελληνικής διπλωματικής αποστολής στη Νέα Υόρκη. Η τοποθέτηση σύμφωνα με την οποία “η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας”, αλλά γείτονας και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ χαμήλωσε τα… ντεσιμπέλ στην ηχώ των προκλήσεων της Άγκυρας, με την Αθήνα να στέκεται θετικά απέναντι στις αναφορές του προέδρου Ερντογάν και να αναδεικνύει τη διαφορετική κατεύθυνση των λεγομένων σε σύγκριση με τις λόγω και έργω αναθεωρητικές εξάρσεις του τελευταίου διαστήματος. “Είμαστε γείτονες. Είμαστε καταδικασμένοι από τη γεωγραφία να ζούμε δίπλα ο ένας στον άλλο. Το σημαντικό, αυτή τη στιγμή, είναι να χαμηλώσει αυτή η ένταση που δεν την έχουμε ανεβάσει εμείς”, ήταν το σχόλιο ανώτερης κυβερνητικής πηγής, όταν ερωτήθηκε για τις δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ενώ σε παράλληλο χρόνο θεωρείται δεδομένο πως από μόνα τους τα τροχιοδεικτικά του Τούρκου προέδρου δεν σηματοδοτούν μια συνολική αλλαγή κατεύθυνσης.
Γιατί αυτό; Γιατί την ώρα που ο κ. Ερντογάν επιχειρούσε να αλλάξει το μοτίβο του επιθετικού ύφους της Άγκυρας, το υπουργείο Άμυνας του εξ Ανατολών γείτονα εμφάνιζε στη σκηνή το σύνολο των αξιώσεων. Πώς το έπραξε αυτό; Επαναφέροντας το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών, καλώντας την Αθήνα “να αποφεύγει δραστηριότητες που θα μπορούσαν να βλάψουν την ειρήνη και τη σταθερότητα” και υποστηρίζοντας ότι δεν θα επιτρέψει δραστηριότητες για το υποθαλάσσιο καλώδιο χωρίς προηγούμενο συντονισμό με την Τουρκία. Με λίγα λόγια, χωρίς η Αθήνα και η Λευκωσία να μη ζητήσουν την… άδεια της Άγκυρας για τις όποιες κινήσεις στην υλοποίηση του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Σήματα
Χωρίς να μετακινείται σπιθαμή από τις πάγιες θέσεις και έχοντας ως πρόταγμα τις βαθιές κόκκινες ελληνικές γραμμές όσον αφορά στο τι συζητεί και τι δε συζητεί η Αθήνα με την Άγκυρα, ο πρωθυπουργός επέλεξε να μην ανεβάσει τους τόνους απέναντι στην Τουρκία από το βήμα της γενικής συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Η όλη οπτική σχετικά με τη θέση της Ελλάδας στον παγκόσμιο χάρτη, στο σκηνικό της Ανατολικής Μεσογείου και, επομένως, στα ελληνοτουρκικά βρήκε την ευθεία αντανάκλασή της σε μία φράση–κλειδί του Κυριάκου Μητσοτάκη προς το σύνολο της διεθνούς κοινότητας. “Η Ελλάδα είναι γεφυροποιός χώρα”, έσπευσε να διαμηνύσει ο πρωθυπουργός, που επιμένει (και αυτό φάνηκε και στη Νέα Υόρκη) στην ανάγκη οι δίαυλοι επικοινωνίας να παραμένουν ανοιχτοί. Που επιμένει να δείχνει στην Άγκυρα και στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την οδό του σεβασμού στο Διεθνές Δίκαιο, υπενθυμίζοντας στην ηγεσία της γείτονος ότι ο δρόμος της Τουρκίας προς την Ευρώπη έχει ως διαβατήριο τις καλές σχέσεις γειτονίας με την Ελλάδα. “Ο διάλογος είναι απαραίτητος για την ειρήνη και την ευημερία.
Ωστόσο, ένας ουσιαστικός διάλογος δεν μπορεί να συνυπάρχει με μονομερείς ενέργειες που αμφισβητούν τη διεθνή έννομη τάξη, ούτε μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με απειλές πολέμου ως απάντηση στην άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Τέτοιες ενέργειες δεν επιλύουν διαφορές, καταλήγουν μόνο να τις επιδεινώνουν. Και ενέχουν τον κίνδυνο υπονόμευσης της σταθερότητας της ευρύτερης περιοχής μας”, σημείωσε ο πρωθυπουργός, με την Αθήνα να… κοιτάζει τη συνολική εικόνα. Και αυτή η εικόνα, στη μετά ΟΗΕ συγκυρία, δείχνει ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιλέγει (μέχρι αποδείξεως του εναντίου) να πλεύσει προς την όχθη των χαμηλών τόνων.
* Αναδημοσίευση από εφημερίδα “Κεφάλαιο”
Πηγή: capital.gr
