«Οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν μαζί, γιατί αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού», είχε προειδοποιήσει τον περασμένο Ιανουάριο ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, στην εμβληματική ομιλία του στο φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός.
Έκτοτε, έχει καθιερωθεί ως το «δόγμα Κάρνεϊ».
Μια στρατηγική εξωτερικής πολιτικής και επιβίωσης μέσω της πολυμέρειας για τις λεγόμενες μεσαίες δυνάμεις.
Στο φόντο είναι η μεταπολεμική διεθνής τάξη που βασιζόταν σε κανόνες, που πλέον καταρρέει υπό την πίεση της ωμής γεωπολιτικής ισχύος και του οικονομικού εξαναγκασμού από τις παγκόσμιες υπερδυνάμεις.
Πρακτικά αποτελεί ένα κάλεσμα για δημιουργία ευέλικτων δικτύων και συμμαχιών μεταξύ κρατών μεσαίας ισχύος, που συμμερίζονται αντιλήψεις και αξίες, επιδιώκουν τη στρατηγική αυτονομία και αναζητούν εναλλακτικές εμπορικές και διπλωματικές επιλογές.
Προς αυτήν την κατεύθυνση δείχνει η πρόσφατη εμβάθυνση των σχέσεων του Καναδά με την Ευρωπαϊκή Ένωση, που εξόργισε τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.
Μια ευρύτερη εκδοχή αποτελεί η νέα πρωτοβουλία «Εταίροι για την Πολυμέρεια» (P4M), με στόχο την ενίσχυση του πολυμερούς συστήματος και την προάσπιση του διεθνούς δικαίου.
Πήρε σάρκα και οστά με την πρώτη σύνοδο κορυφής των συμμετεχόντων μερών, στο περιθώριο της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.
Εμπνευστές της είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Βραζιλία, ο Καναδάς και η Κένυα.
Στους αρχικούς συνδιοργανωτές προστέθηκαν η Ινδία, η Αυστραλία και τα Μπαρμπάντος.
«Μας ανησυχούν η αυξανόμενη πόλωση, η εξάπλωση των συγκρούσεων, οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και η ολοένα μεγαλύτερη προσφυγή στην πολιτική ισχύος, στον προστατευτισμό, στον εξαναγκασμό και στην απειλή ή χρήση βίας», αναφέρουν στην κοινή διακήρυξή τους.
«Οι κοινές παγκόσμιες προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της τριπλής πλανητικής κρίσης -της κλιματικής έκτακτης ανάγκης, της απώλειας βιοποικιλότητας και της ρύπανσης- καθώς και η ταχεία ανάπτυξη των αναδυόμενων τεχνολογιών, ιδίως της τεχνητής νοημοσύνης», τονίζουν, «απαιτούν ισχυρότερη συνεργασία και αποτελεσματικότερη παροχή παγκόσμιων δημόσιων αγαθών».
Partners for Multilateralism #P4M will be an open platform bringing together partners from across the world who are ready to uphold the common principles enshrined in the UN Charter and work towards concrete solutions.
It will serve as a global network for dialogue,… pic.twitter.com/9QeWHUDLMn
— António Costa (@eucopresident) September 22, 2026
Ώρα συλλογικής δράσης
«Δεν πρόκειται για τη δημιουργία ακόμη ενός κλειστού μπλοκ», εξηγούν σε κοινό άρθρο τους στους Financial Times ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ και οι πρόεδροι της Βραζιλίας και της Κένυας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα και Ουίλιαμ Ρούτο.
«Ο σκοπός του είναι ο ακριβώς αντίθετος», επισημαίνουν: «να διαμορφώσει ένα ευέλικτο, ανοιχτό πλαίσιο για χώρες από διαφορετικές περιοχές και πολιτικές παραδόσεις, οι οποίες είναι πρόθυμες να γεφυρώσουν τις διαφορές τους, να συγκροτήσουν συμμαχίες για μεταρρυθμίσεις και να μετουσιώσουν τις κοινές αρχές σε συγκεκριμένες πράξεις».
Η πρωτοβουλία P4M διαμορφώθηκε ως ιδέα σε απάντηση στη διάβρωση της παγκόσμιας συναίνεσης, στη χρήση των δασμών ως εργαλείου γεωπολιτικής πίεσης και στην κλιμάκωση των συγκρούσεων στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή.
Στόχος είναι να αποτελέσει μια ανοιχτή πλατφόρμα διαβουλεύσεων για τις μεσαίες δυνάμεις, μειώνοντας την υπερβολική εξάρτηση από ανταγωνιστικά μπλοκ μεγάλων δυνάμεων.
Ζητούμενο είναι η προώθηση συλλογικών απαντήσεων σε ζητήματα όπως η διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης, η κλιματική αλλαγή, οι πανδημίες, η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και ο ψηφιακός μετασχηματισμός.
Επιδιώκει τη μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και των πολυμερών θεσμών, βελτιώνοντας την αντιπροσώπευση και την αποτελεσματικότητα της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Θεωρητικά συμπληρωματική, αλλά εν δυνάμει ανταγωνιστική σε υφιστάμενα μπλοκ του Παγκόσμιου Νότου, η P4M έχει ως επίκεντρο τον ΟΗΕ.
«Επαναβεβαιώνουμε ότι το πολυμερές σύστημα που θεμελιώνεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών παραμένει απαραίτητο», αναφέρεται στη διακήρυξη των επτά κρατών.
«Πλέον πρέπει να ανταποκριθεί σε έναν κόσμο που είναι περισσότερο διασυνδεδεμένος και σύνθετος, περισσότερο αμφισβητούμενος και περισσότερο πολυπολικός», υπογραμμίζουν.
Τονίζουν την ανάγκη διατήρησης και εφαρμογής των κανόνων, των αρχών και των δεσμεύσεων «που παραμένουν απαραίτητες για τη διεθνή τάξη», αλλά και ανανέωσης και μεταρρύθμισης παράλληλα του πολυμερούς συστήματος, «ώστε να καταστεί πιο αποτελεσματικό, αντιπροσωπευτικό, συμπεριληπτικό και κατάλληλο για την επίτευξη του σκοπού του».
Μεσαίες δυνάμεις απέναντι στις υπερδυνάμεις
Όχι τυχαία, κεντρικό θέμα της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ είναι «Αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, διαχείριση του μετασχηματισμού: Ηνωμένα Έθνη που υπηρετούν όλους», καθώς πολλές μεσαίες δυνάμεις πιέζουν για μια επανεξισορρόπηση, σε έναν κόσμο αταξίας.
Οι ΗΠΑ επί της δεύτερης προεδρίας Τραμπ αποδυναμώνουν τον ΟΗΕ, όπως και άλλους πολυμερείς θεσμούς, υποστηρίζοντας ότι δίνουν υπερβολικό βάρος στις θέσεις των αναδυόμενων κρατών.
Η Κίνα, που αυτοπροβάλλεται ως παράγοντας σταθερότητας, έχει να εκπροσωπηθεί από τον ίδιο τον πρόεδρό της σε Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ από το 2021, κι αυτό μέσω μαγνητοσκοπημένου μηνύματος.
Ο Σι Τζινπίνγκ έκτοτε επιλέγει να απέχει, συμπεριλαμβανομένης και της τρέχουσας 81ης συνόδου, παρότι πραγματοποιεί μέχρι την Παρασκευή τριήμερη επίσημη επίσκεψη στις ΗΠΑ.
Παρακάμπτοντας τη Νέα Υόρκη, προτίμησε να μεταβεί απευθείας στην Ουάσινγκτον για την κρίσιμη διμερή σύνοδο κορυφής με τον Αμερικανό ομόλογό του, Ντόναλντ Τραμπ, με την ατζέντα έμπλεη διμερών ζητημάτων και παγκόσμιων κρίσεων.
Η Ρωσία -άλλο ένα από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ- στέλνει στη Γενική Συνέλευση τον υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, απτόητη από το γεγονός ότι η πλήρης εισβολή στην Ουκρανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα παραβίασης του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Αυτά, ενώ οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στον διεθνή οργανισμό -που συστάθηκε στα αποκαΐδια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου με βασική αποστολή τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, την προάσπιση του διεθνούς δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων- «σκοντάφτουν» εδώ και χρόνια σε βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Υπό αυτό το πρίσμα, παραμένει αμφίβολο εάν και κατά πόσο οι μεσαίες δυνάμεις θα καταφέρουν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους, παράγοντας ουσιαστικό έργο ως «Εταίροι για την Πολυμέρεια, το Διεθνές Δίκαιο, την Ειρήνη και την Ευημερία».
Το μήνυμα του απερχόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, μέσω σειράς συνεντεύξεων, είναι πάντως σαφές: «έχει έρθει η ώρα οι υπερδυνάμεις να αντιληφθούν τα όρια της ισχύος τους».
Πηγή: in.gr
