Του Χάρη Φλουδόπουλου
Σε έναν χειμώνα που προδιαγράφεται σαφώς πιο δύσκολος και, κυρίως, πολύ πιο αβέβαιος από ό,τι αναμενόταν πριν από μερικούς μήνες εισέρχεται η Ευρώπη. Η νέα εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου, οι συνεχιζόμενες διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ, τα χαμηλά αποθέματα και η αυξημένη εξάρτηση από το LNG δημιουργούν ένα μείγμα κινδύνων που θυμίζει, χωρίς ακόμη να έχει τις διαστάσεις της, την ενεργειακή κρίση του 2022.
Το καμπανάκι χτυπούν ήδη οι αγορές. Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο έχει ξεπεράσει τα 82 ευρώ/MWh, ενώ το συμβόλαιο επόμενου μήνα του TTF έφτασε έως τα 84,5 ευρώ/MWh, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022.
Η κατάσταση στο Ορμούζ αποτελεί αυτή τη στιγμή τον σημαντικότερο αστάθμητο παράγοντα. Τα Στενά παραμένουν κλειστά για μεγάλο μέρος της εμπορικής ναυσιπλοΐας, με αποτέλεσμα η κίνηση LNG να έχει περιοριστεί δραστικά. Η σημασία του περάσματος για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά είναι τεράστια: πριν από τη σημερινή κρίση περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG περνούσε από εκεί.
Το επικίνδυνο σενάριο για το LNG
Το μεγάλο ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει η διαταραχή. Εάν οι περιορισμοί στο Ορμούζ παραμείνουν μέχρι το τέλος Μαρτίου, οι απώλειες από τις εξαγωγές του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 40 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στη διάρκεια της περιόδου θέρμανσης.
Η νέα παραγωγή LNG από έργα όπως τα Plaquemines LNG, Corpus Christi Stage 3, Golden Pass, ECA LNG, LNG Canada και Pluto T2 προσφέρει μια σημαντική ανάσα. Ωστόσο οι πρόσθετες ποσότητες υπολογίζονται μόλις σε 15-20 bcm, δηλαδή δεν επαρκούν για να καλύψουν τις δυνητικές απώλειες από τον Περσικό Κόλπο.
Και αυτή τη φορά η Ευρώπη ξεκινά από δυσμενέστερη αφετηρία. Οι αποθήκες βρίσκονται περίπου στο 68% της δυναμικότητάς τους, περίπου 17 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από τα επίπεδα που θεωρούνται φυσιολογικά για την εποχή. Τα διαθέσιμα αποθέματα είναι σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας και η αγορά κινείται προς τα χαμηλότερα επίπεδα πλήρωσης από το 2013.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η Ευρώπη διαθέτει μικρότερο “μαξιλάρι” για να αντιμετωπίσει έναν ψυχρό χειμώνα ή μια παρατεταμένη διακοπή LNG. Όσο μειώνονται τα αποθέματα, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για άμεσες εισαγωγές και, επομένως, ο ανταγωνισμός με την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία.
Η Ελλάδα απέναντι σε δύο απειλές
Για την Ελλάδα η νέα ενεργειακή αναταραχή έχει δύο άμεσα κανάλια μετάδοσης: τα καύσιμα και το ηλεκτρικό ρεύμα.
Στο πρώτο μέτωπο, οι ενδείξεις για το πετρέλαιο θέρμανσης είναι ήδη ανησυχητικές. Η διάθεσή του ξεκινά στις 15 Οκτωβρίου, ωστόσο οι ανατροπές στη διεθνή αγορά πετρελαίου έχουν καταστήσει εξαιρετικά επισφαλείς τις προβλέψεις για την τιμή εκκίνησης.
Το Brent έχει κινηθεί τις τελευταίες ημέρες ακόμα και πάνω από τα 105 δολάρια το βαρέλι, ενώ η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας προειδοποίησε ότι οι παρατεταμένες διαταραχές στις ροές από τον Κόλπο επιδεινώνουν σημαντικά την εικόνα της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι παράγοντες της εγχώριας αγοράς καυσίμων εκτιμούν πως, εάν το πετρέλαιο θέρμανσης διατίθετο σήμερα, η τιμή του θα μπορούσε να βρίσκεται περίπου στα 1,85-1,90 ευρώ το λίτρο, έναντι περίπου 1,10 ευρώ κατά την έναρξη της περυσινής περιόδου. Παράγοντες της αγοράς δεν αποκλείουν, εφόσον διατηρηθεί η κρίση, ακόμα και επίπεδα άνω των 2 ευρώ μέσα στον χειμώνα.
Το φυσικό αέριο περνάει στο ρεύμα
Η δεύτερη και ίσως ευρύτερη απειλή αφορά την ηλεκτρική ενέργεια. Η Ελλάδα παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις του φυσικού αερίου, καθώς οι μονάδες αερίου συχνά διαμορφώνουν την οριακή τιμή στη χονδρεμπορική αγορά.
Η πίεση δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Τα ευρωπαϊκά προθεσμιακά συμβόλαια ηλεκτρισμού έχουν ανέβει σε υψηλά τριετίας. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, το συμβόλαιο του 2027 έφτασε στα 157,25 ευρώ/MWh, ενώ στη Γαλλία στα 94,5 ευρώ/MWh. Ακόμα και η γαλλική αγορά, όπου περίπου το 70% του ηλεκτρισμού παράγεται από πυρηνικά, επηρεάζεται πλέον έντονα από την άνοδο του φυσικού αερίου.
Στην Ελλάδα οι πρώτες προειδοποιήσεις έχουν ήδη εμφανιστεί. Η χονδρεμπορική αγορά μπήκε στον Σεπτέμβριο στα 174 ευρώ/MWh, ενώ τις προηγούμενες εβδομάδες είχαν καταγραφεί ημέρες με τιμές 184 και 192 ευρώ/MWh.
Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το μήνυμα των futures. Τα προθεσμιακά συμβόλαια για το τελευταίο τρίμηνο του 2026 κινούνται στις ευρωπαϊκές αγορές μεταξύ 174 και άνω των 200 ευρώ/MWh, ενώ για την Ελλάδα είχαν ήδη καταγραφεί συμβόλαια στα 168,35 ευρώ/MWh για τον Νοέμβριο, 155,22 ευρώ για τον Δεκέμβριο και 177,9 ευρώ/MWh για τον Ιανουάριο.
Η πίεση έχει αρχίσει να περνά και στη λιανική. Τον Σεπτέμβριο τα πράσινα τιμολόγια κατέγραψαν μεσοσταθμική αύξηση, καθώς οι προμηθευτές κλήθηκαν να απορροφήσουν μέρος της ανόδου κατά 21% που είχε προηγηθεί στη χονδρική τον Αύγουστο. Για τη μεγάλη πλειονότητα των νοικοκυριών η χρέωση διαμορφώθηκε μεσοσταθμικά στα 16,8 λεπτά/kWh, από 15,3 λεπτά τον Αύγουστο.
Ένας χειμώνας χωρίς περιθώρια λάθους
Ο καιρός αποτελεί, βεβαίως, την κυριότερη παράμετρο, που θα καθορίσει κυρίως την πλευρά της ζήτησης. Η οικιακή και εμπορική κατανάλωση αερίου στην Ευρώπη έχει εμφανίσει διακυμάνσεις έως και 25 bcm, ανάλογα με τις θερμοκρασίες. Ένα παρατεταμένο ψυχρό διάστημα τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο θα μπορούσε, επομένως, να αλλάξει δραστικά τις ισορροπίες.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η Ευρώπη έχει μεν μειώσει την κατανάλωση αερίου μετά την κρίση του 2022, αλλά έχει αντικαταστήσει ένα μεγάλο μέρος της προηγούμενης εξάρτησής της από τη Ρωσία με την εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές LNG. Και αυτό σημαίνει ότι μια κρίση χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μπορεί να περάσει σχεδόν ακαριαία στον TTF, από εκεί στη χονδρική του ηλεκτρισμού και τελικά στους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Πηγή: capital.gr
