Social media: Πώς οι 13χρονοι «σπάνε» τις απαγορεύσεις –

Η είδηση ​​ότι η Κομισιόν κινητοποιείται για τον αποκλεισμό των νεαρών εφήβων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιούργησε αισθήματα ανακούφισης για πολλούς Ευρωπαίους. Η νομοθετική πρωτοβουλία «EU Kids Act», που προανήγγειλε την Τετάρτη στο πλαίσιο της ομιλίας της για την «Κατάσταση της Ένωσης», η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν όρισε ως ελάχιστο όριο ηλικίας τα 13 έτη για την πρόσβαση παιδιών σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης εντός της ΕΕ. Όρισε το όριο των 15 ετών για τη δημιουργία προσωπικού λογαριασμού ανεξάρτητα από τη βούληση των γονέων.

Παράλληλα η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, που εξαγγέλθηκε, θέλει να επιβάλλει τη δημιουργία ενός γενικότερου «διαδικτυακού περιβάλλοντος» με προδιαγραφές «ασφάλειας εκ σχεδιασμού» (safe by design) για τους χρήστες κοινωνικών δικτύων ηλικίας από 15 έως 18 ετών. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι όμως κατά πόσον μπορούν να λειτουργήσουν οι απαγορεύσεις αυτές. Πώς μπορούν να εφαρμοστούν έτσι ώστε να φέρουν τα ποθητά αποτελέσματα. Η εμπειρία της εφαρμογής ανάλογων μέτρων στην Αυστραλία δείχνει ότι δεν πρόκειται για ένα εύκολο εγχείρημα.

Διπλή ανακούφιση

«Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να προσφέρει ανακούφιση στους γονείς, οι οποίοι δέχονται πιέσεις από τα παιδιά τους που επιθυμούν να βρίσκονται εκεί όπου συχνάζουν οι φίλοι τους, στο Instagram, στο TikTok και στα άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», γράφουν οι «Irish Times». Η δουβλινέζικη εφημερίδα θεωρεί ότι «θα είναι πολύ ευκολότερο για τους γονείς να κερδίσουν την ενδοοικογενειακή αυτή μάχη όταν οι κανόνες χρήσης των social media θεσπίζονται από την ΕΕ, αντί οι αποφάσεις να εναπόκεινται στους ίδιους».

Η πρωτοβουλία της φον ντερ Λάιεν, η οποία παρεμπιπτόντως έχει επτά παιδιά (όχι ανήλικα βέβαια), ίσως αποτελεί ανακούφιση και για τους πολιτικούς των εθνικών κυβερνήσεων των «27», οι οποίοι «θα μπορούν να συγχαρούν τον εαυτό τους για την ‘επίλυση’ ενός προβλήματος που σχετίζεται με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς να αντιμετωπίζουν την ουσία του φαινομένου, το γεγονός δηλαδή ότι τα μέσα αυτά μπορεί να είναι επιβλαβή και το περιεχόμενό τους τοξικό ανεξάρτητα από την ηλικία του χρήστη», γράφουν οι «Irish Times».

Αυστραλιανή πρωτοπορία

Ωστόσο, η απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από εφήβους δεν αποτελεί μαγική λύση. Ούτε η αποτελεσματικότητά της δεν είναι δεδομένη. Αυτό δείχνει η εμπειρία της Αυστραλίας, της πρώτης χώρας που επέβαλε απαγόρευση χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 16 ετών. Η απαγόρευση άρχισε να ισχύει το Δεκέμβριο του 2025, οπότε οι Αυστραλοί έχουν εμπειρίες 10 μηνών από την εφαρμογή του.

Η πρώτη διαπίστωση έχει να κάνει με τις πλατφόρμες των κοινωνικών δικτύων και την ανταπόκρισή τους στους περιορισμούς, που δεν ήταν η αναμενόμενη. Οι μέγιστες κυρώσεις για τις πλατφόρμες που δεν συμμορφώνονταν με τους κανόνες ορίστηκαν αρχικά στα σχεδόν 50 εκατ. δολάρια Αυστραλίας (περίπου 30 εκατομμύρια ευρώ). Το πρόστιμο όμως διπλασιάστηκε λίγους μήνες αργότερα στα 99 εκατ. δολάρια, όταν η κυβέρνηση της Καμπέρα συνειδητοποίησε ότι οι πλατφόρμες δεν κατέβαλλαν επαρκείς προσπάθειες.

Σε κάθε περίπτωση, αν ρίξει κανείς μια ματιά στους ισολογισμούς των τεχνολογικών γιγάντων που ελέγχουν τα δημοφιλή μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαπιστώνει ότι το πρόστιμο που επιβάλλουν οι αυστραλιανές αρχές είναι μικρό, αν όχι αμελητέο. Μεγαλύτερος πονοκέφαλος για τους παρόχους των social media είναι ίσως το γεγονός ότι η κίνηση της Αυστραλίας «πυροδότησε συζητήσεις σε διεθνές επίπεδο και ώθησε και άλλες χώρες να υποσχεθούν την εφαρμογή παρόμοιων μέτρων», όπως παρατηρεί η αναλύτρια των «Irish Times», Κιάρα Ο’Μπράιεν.

Νεανική εφευρετικότητα

Ο πρώτος χρόνος των περιορισμών της πρόσβασης των ανηλίκων Αυστραλών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έφερε πολύ περιορισμένα αποτελέσματα. Η όλη πρωτοβουλία δεν κατάφερε τελικά να ξεκολλήσει τα παιδιά από τις εθιστικές πλατφόρμες. Αρχικά υπήρξε έντονη κινητικότητα, καθώς εντοπίζονταν και έκλειναν λογαριασμοί ανήλικων χρηστών. Με την πάροδο των μηνών, όμως, οι έφηβοι βρήκαν εναλλακτικές για να παρακάμψουν τα εμπόδια.

Πρόσφατη έρευνα της εταιρείας ασφάλειας στο διαδίκτυο Qustodio έδειξε ότι όχι μόνο οι νεότεροι χρήστες επέστρεψαν μαζικά στις πλατφόρμες, αλλά και ότι – τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το TikTok – ο αριθμός των χρηστών ηλικίας 13 έως 15 ετών επανήλθε σε επίπεδα που απείχαν μόλις μία ποσοστιαία μονάδα από τα προ της απαγόρευσης επίπεδα. Μάλιστα για τις ηλικίες 10 έως 12 ετών τα ποσοστά των χρηστών TikTok ήταν υψηλότερα σε σύγκριση με την περίοδο πριν από την απαγόρευση!

«Αποδεικνύεται ότι τα παιδιά και οι έφηβοι διαθέτουν εφευρετικότητα και βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν τα εμπόδια που τίθενται. Η χρήση εικονικών ιδιωτικών δικτύων (VPN), ψεύτικων λογαριασμών και άλλων μεθόδων παράκαμψης επιτρέπει την επιστροφή στο Διαδίκτυο, υπονομεύοντας έτσι την αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης», γράφει η ιρλανδική εφημερίδα.

Καθυστέρηση, όχι αποκλεισμός

Το σχέδιο της ΕΕ αναγνωρίζει τις δυσκολίες που υπάρχουν, κάνοντας λόγο για «καθυστέρηση» και όχι για πλήρη αποκλεισμό των νεότερων χρηστών των κοινωνικών δικτύων. Καθώς τα σχέδια βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο, ενδέχεται να υπάρξει σύγκρουση ανάμεσα στα μέτρα που σχεδιάζουν ήδη οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στο καθεστώς που προωθεί η ΕΕ. Η Γαλλία, για παράδειγμα, αναγκάστηκε ήδη να τροποποιήσει τα σχέδιά της λόγω συνταγματικών περιορισμών, παρατηρεί το δημοσίευμα των «Irish Times».

Επιπλέον, θεωρείται δεδομένο ότι οι τεχνολογικοί όμιλοι θα προβάλουν σθεναρές αντιστάσεις για να αποτρέψουν κάθε ρύθμιση. «Γνωρίζω ότι πολλοί θεωρούν την ισχύ των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας ακαταμάχητη. Αλλά δεν είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχόμαστε λειτουργίες που προκαλούν εθισμό. Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχόμαστε ότι τα παιδιά θα παρασύρονται εσαεί σε περιεχόμενο όλο και πιο ακραίο. Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχόμαστε τη χρήση φωτογραφιών κοριτσιών για τη δημιουργία σεξουαλικοποιημένων εικόνων μέσω τεχνητής νοημοσύνης», τόνισε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

«Οι πλατφόρμες τεχνολογίας δεν είναι τίποτα χωρίς τους χρήστες τους. Από την άλλη πλευρά, είναι σαφές ότι οι κολοσσοί της τεχνολογίας χρειάζονται κάτι περισσότερο από μια απλή παρότρυνση για να αναλάβουν δράση όσον αφορά την προστασία των χρηστών, ανεξαρτήτως ηλικίας», συνοψίζει η ιρλανδέζικη εφημερίδα.