Με παρέμβαση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη, ο οποίος εποπτεύει το έργο της ανάπλασης του Ελαιώνα, παρατείνεται έως τις 16 Νοεμβρίου 2026 η καταληκτική ημερομηνία υποβολής προτάσεων στον Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό Ιδεών για τη Στρατηγική Διαχείριση της Ευρύτερης Περιοχής του Ελαιώνα. Η απόφαση ελήφθη κατόπιν αιτήματος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών, Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ), όπως ανακοινώθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Α.Ε.
Η παράταση κρίθηκε αναγκαία λόγω της καθυστερημένης δημοσίευσης της προκήρυξης του διαγωνισμού στην ιστοσελίδα του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ, ώστε να διασφαλιστεί επαρκής χρόνος συμμετοχής για τους ενδιαφερόμενους. Το επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα του διαγωνισμού προβλέπει προθεσμία εγγραφής και υποβολής ερωτημάτων έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2026, καταληκτική ημερομηνία υποβολής προτάσεων στις 16 Νοεμβρίου 2026 και ολοκλήρωση της διαδικασίας αξιολόγησης από την Κριτική Επιτροπή έως τις 30 Νοεμβρίου 2026.
Το νέο μεγάλο σχέδιο αστικής ανάπλασης
Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για τον Ελαιώνα σηματοδοτεί μια νέα φάση στον σχεδιασμό της περιοχής, καλύπτοντας έκταση περίπου 5.000 στρεμμάτων. Στόχος είναι η διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου masterplan για μία από τις μεγαλύτερες και πιο σύνθετες περιοχές της Αθήνας, αποτελώντας το σημαντικότερο σχέδιο αστικής ανάπλασης μετά το Ελληνικό.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον ευρύτερο κυβερνητικό σχεδιασμό για την ανάπλαση του Ελαιώνα, με συντονισμό από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη. Το εγχείρημα απαιτεί συνεργασία μεταξύ υπουργείων, δήμων και δημόσιων φορέων, καθώς στην περιοχή συνυπάρχουν μεγάλα έργα, μεταφορικές υποδομές, παραγωγικές δραστηριότητες, αρχαιολογικοί χώροι και σημαντικές περιβαλλοντικές προκλήσεις.
Η ανακοίνωση του διαγωνισμού
Την προετοιμασία του διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ανακοίνωσε ο Κωστής Χατζηδάκης στις 2 Ιουλίου 2026, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στα έργα του νέου γηπέδου του Παναθηναϊκού στον Βοτανικό.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης χαρακτήρισε τον διαγωνισμό ως «εναρκτήριο λάκτισμα» μιας ευρύτερης διαδικασίας, η οποία θα συνεχιστεί με διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς και τους δήμους. Η ανάπλαση συνδέεται με την επέκταση του πρασίνου, την αναδιοργάνωση των μεταφορών και την αλλαγή της συνολικής φυσιογνωμίας της περιοχής.
Όπως τόνισε, πρόκειται για ένα μεγάλο πρόγραμμα αστικής ανάπλασης με μητροπολιτική σημασία, που μπορεί να δώσει νέα ζωή στην Αθήνα. Η παρέμβασή του συνοψίζεται στη φράση: «Ο Ελαιώνας αλλάζει, η Αθήνα αλλάζει».
Από τα αποσπασματικά έργα σε μια συνολική στρατηγική
Κεντρική επιδίωξη του διαγωνισμού είναι η μετάβαση από αποσπασματικά έργα σε ένα ενιαίο μοντέλο στρατηγικής διαχείρισης. Το νέο masterplan καλείται να συνδέσει τη Διπλή Ανάπλαση, το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού, τις εγκαταστάσεις του Ερασιτέχνη Παναθηναϊκού, τον αθλητικό πόλο του Βοτανικού, τον σταθμό Μετρό «Ελαιώνας», τον σχεδιαζόμενο Κεντρικό Σταθμό Υπεραστικών Λεωφορείων, την έκταση του παλαιού ΚΤΕΛ Κηφισού, το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών, το ρέμα Προφήτη Δανιήλ, την Ιερά Οδό και το μέτωπο του Κηφισού.
Στόχος είναι οι παρεμβάσεις να λειτουργήσουν ως μέρη ενός κοινού σχεδίου και όχι ως ανεξάρτητες αναπτύξεις.
Πράσινο και κλιματική ανθεκτικότητα
Ένας βασικός άξονας του διαγωνισμού είναι η δημιουργία μητροπολιτικού δικτύου πρασίνου και δημόσιων χώρων. Το δίκτυο θα συνδέει τον πράσινο πόλο του Βοτανικού με το ρέμα Προφήτη Δανιήλ, την Ακαδημία Πλάτωνος, την Ιερά Οδό και το ιστορικό κέντρο της Αθήνας.
Οι προτάσεις καλούνται να εξετάσουν τη δημιουργία πάρκων, την αντιμετώπιση των αστικών θερμικών νησίδων, τη διαχείριση πλημμυρικού κινδύνου, τη βιοκλιματική διαμόρφωση, την ενεργειακή μετάβαση και την εφαρμογή αρχών κυκλικής οικονομίας. Οι παρεμβάσεις οφείλουν να διατηρούν τουλάχιστον τα ποσοστά πρασίνου και κοινόχρηστων χώρων που προβλέπει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Μεταφορές και βιώσιμη κινητικότητα
Ο Ελαιώνας κατέχει κομβική θέση στο δίκτυο μεταφορών της Αττικής, όπου συναντώνται ο Κηφισός, βασικοί οδικοί άξονες, η γραμμή 3 του Μετρό, τα ΚΤΕΛ και πολλές μεταφορικές δραστηριότητες.
Ο διαγωνισμός στοχεύει στη βελτίωση της σύνδεσης των μεταφορικών κόμβων με τις γειτονιές και τους δημόσιους χώρους, με έμφαση στη μεταφορά του σταθμού υπεραστικών λεωφορείων κοντά στον σταθμό Μετρό «Ελαιώνας». Εξετάζονται επίσης η μεταφορά επιχειρήσεων, η αποφόρτιση του οδικού δικτύου, η ενίσχυση των ΜΜΜ, η δημιουργία διαδρομών πεζών και η καθολική προσβασιμότητα.
Αθλητισμός και καθημερινή ζωή
Η Διπλή Ανάπλαση και οι νέες εγκαταστάσεις στον Βοτανικό αποτελούν θεμέλια του σχεδιασμού. Η παρέμβαση περιλαμβάνει το νέο γήπεδο του Παναθηναϊκού, εγκαταστάσεις Ερασιτέχνη Παναθηναϊκού, δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις, χώρους αναψυχής και εκτεταμένες εκτάσεις πρασίνου.
Στόχος είναι ο νέος αθλητικός πόλος να συνδεθεί με τον δημόσιο χώρο, τις γειτονιές και την καθημερινή ζωή της πόλης.
Πολιτισμός και ιστορική ταυτότητα
Ο Ελαιώνας διαθέτει πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα με ιστορία από τον αρχαίο Ιερό Ελαιώνα και την Ιερά Οδό έως τη βιομηχανική αρχιτεκτονική. Ο διαγωνισμός επιδιώκει την ανάδειξη της ιστορικής στρωματογραφίας, τη δημιουργία πολιτιστικών διαδρομών, τη σύνδεση της Ακαδημίας Πλάτωνος με τον Ελαιώνα, την επανάχρηση βιομηχανικών κελυφών και την ένταξη του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών στη ζωή της περιοχής.
Η παραγωγική και βιομηχανική μνήμη του Ελαιώνα επιδιώκεται να αποτελέσει συστατικό στοιχείο της νέας του ταυτότητας.
Παραγωγική ανασυγκρότηση και μεικτές χρήσεις
Ο Ελαιώνας συνεχίζει να φιλοξενεί βιομηχανικές, εμπορικές και μεταφορικές δραστηριότητες. Ο διαγωνισμός δεν επιδιώκει την πλήρη απομάκρυνση αυτών των λειτουργιών, αλλά ζητά τη διερεύνηση νέων συνδυασμών παραγωγής, κατοικίας και υπηρεσιών, την επανάχρηση παλαιών εγκαταστάσεων και την ανάπτυξη πολυλειτουργικών περιοχών.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός σύγχρονου παραγωγικού τοπίου, συμβατού με τις ανάγκες της πόλης και ανώτερων περιβαλλοντικών απαιτήσεων.
Κατοικία και νέες γειτονιές
Η κατοικία αποτελεί ουσιαστική διάσταση του σχεδίου. Τα τεύχη του διαγωνισμού προβλέπουν τη διερεύνηση καινοτόμων περιοχών κατοίκησης και κοινωνικών κατοικιών μικτών χρήσεων, σε συνδυασμό με εργασία και υπηρεσίες.
Οι προτάσεις πρέπει να εξετάσουν ευέλικτα κτιριακά συστήματα για διαφορετικά κοινωνικά προφίλ και τη σχέση της κατοικίας με τους κοινόχρηστους χώρους. Δεν έχει καθοριστεί συγκεκριμένος αριθμός κατοικιών ή μοντέλο χρηματοδότησης, καθώς αυτά αποτελούν αντικείμενο διερεύνησης του διαγωνισμού.
Επικαιροποίηση του πολεοδομικού πλαισίου
Το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο του Ελαιώνα έχει διαμορφωθεί μέσα από διαδοχικά προεδρικά διατάγματα και τροποποιήσεις, αλλά η εφαρμογή του παρουσιάζει δυσκολίες λόγω κατακερματισμού ιδιοκτησίας, κόστους απαλλοτριώσεων, έλλειψης χρηματοδότησης και πολυδιάσπασης αρμοδιοτήτων.
Οι προτάσεις του διαγωνισμού καλούνται να προσφέρουν κατευθύνσεις για την επικαιροποίηση των χρήσεων γης, τη χωρική οργάνωση, την προστασία κοινόχρηστων χώρων και τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού κανονιστικού πλαισίου.
Οι δύο κλίμακες του διαγωνισμού
Οι συμμετέχοντες καλούνται να εργαστούν σε δύο επίπεδα: σε στρατηγική και πολεοδομική κλίμακα για το συνολικό masterplan και σε κλίμακα αστικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού για επιμέρους ενότητες, όπως το μέτωπο του Κηφισού, η Ιερά Οδός, ο σταθμός Μετρό «Ελαιώνας» και η ζώνη της Διπλής Ανάπλασης.
Βασικά στοιχεία του διαγωνισμού
Ο διαγωνισμός προβλέπει τρία βραβεία συνολικού ύψους 150.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ: πρώτο βραβείο 67.500 ευρώ, δεύτερο βραβείο 49.500 ευρώ και τρίτο βραβείο 33.000 ευρώ. Η διαδικασία ξεκίνησε στις 27 Ιουλίου 2026 και η καταληκτική ημερομηνία υποβολής προτάσεων είναι η 16η Νοεμβρίου στις 14:00.
Το βασικό διακύβευμα
Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός επιχειρεί να απαντήσει στο διαχρονικό ερώτημα για τον Ελαιώνα: πώς μπορεί η περιοχή να ενταχθεί ουσιαστικά στη ζωή της Αθήνας, διατηρώντας την ιστορική, παραγωγική και κοινωνική της ταυτότητα.
Η πρόκληση αφορά όχι μόνο την αισθητική αναβάθμιση, αλλά και την αναδιοργάνωση μεταφορών, τη δημιουργία πρασίνου, την περιβαλλοντική θωράκιση, τη σύνδεση μεγάλων έργων, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη δημιουργία νέων αστικών λειτουργιών.
Ο συντονισμός του αντιπροέδρου Κωστή Χατζηδάκη καθίσταται κρίσιμης σημασίας, καθώς το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τη σύνδεση των προτάσεων του διαγωνισμού με τα υλοποιούμενα έργα, τις αρμοδιότητες των δήμων και τις απαραίτητες θεσμικές αλλαγές για την εφαρμογή ενός ενιαίου σχεδίου.
Πηγή: tanea.gr
