«Σήμερα το πρωί, από τα παράθυρά μου είδα την αρχή του 21ου αιώνα». Το βράδυ της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, ο ιστορικός Τόνι Τζουντ έγραψε αυτή τη φράση για την τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης. Πολλοί τη θεώρησαν προκλητική, αλλά αργότερα αποδείχθηκε προφητική: το τέλος της Pax Americana, με την υπεροχή των ΗΠΑ να απειλείται από τις ασύμμετρες πολεμικές τακτικές της τζιχαντιστικής τρομοκρατίας (και, τώρα, από εκείνες του ψηφιακού υβριδικού πολέμου).
Ωστόσο, στην αρχή, η επίθεση της Αλ Κάιντα φαινόταν σαν ένα χτύπημα που θα μπορούσε να αποκαταστήσει την ενότητα στην αμερικανική κοινωνία. Και επίσης να δώσει ώθηση για σύσφιξη σε μια Δύση που είχε αυταπατηθεί σκεπτόμενη ότι ο δρόμος της ήταν ξεκάθαρος μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Και τα δύο διαψεύστηκαν.
Οι αλλαγές
Σήμερα συμπληρώνονται 25 χρόνια από εκείνη την ημέρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που παραμένουν οικονομική και στρατιωτική υπερδύναμη, δεν είναι πλέον η μόνη καθώς πιέζονται από την Κίνα και εξαρτώνται από διάφορες περιφερειακές δυνάμεις. Η Αμερική, διαπιστώνει η «Corriere della Sera», έχει χάσει τον ρόλο της ως προπυργίου των δυτικών δημοκρατιών: στο εσωτερικό, η προσπάθεια για εθνική ενότητα μετά την τρομοκρατική επίθεση της Αλ Κάιντα έχει καταρρεύσει, διαβρωμένη από τον τεράστιο και απερίσκεπτο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας της προεδρίας Μπους. Μια «αυτοκρατορική» αντίδραση και μια αποτυχημένη προσπάθεια εξαγωγής δημοκρατίας: έβλαψε, στα μάτια συμμάχων και αντιπάλων, την εικόνα της Ουάσιγκτον ως εγγυήτριας της παγκόσμιας ισορροπίας, ενώ στο εσωτερικό πυροδότησε μια σειρά από εκφυλισμούς που τελικά οδήγησαν στον κυρίαρχο λαϊκισμό ενός ολοένα και πιο αυταρχικού Ντόναλντ Τραμπ.
Σήμερα, αντιμέτωποι με την αποδυνάμωση των δυτικών δημοκρατιών και την καταιγίδα Τραμπ που συγκλονίζει την πολιτική των ΗΠΑ εδώ και μία δεκαετία, αναζητούμε την προέλευση αυτών των φαινομένων κυρίως στις υπερβολές και τις αποτυχίες της παγκοσμιοποίησης, στα κινήματα που τροφοδοτούνται από τα κύματα μετανάστευσης και στην οικονομική κρίση του 2008-2009. Κόστισε στην Αμερική και στον κόσμο μια Μεγάλη Υφεση, αφήνοντας εκατομμύρια ανέργους και μια γενική μείωση των εισοδημάτων που διήρκεσε χρόνια, με αποτέλεσμα την εκτεταμένη δυσπιστία απέναντι στους ειδικούς και την άρχουσα τάξη.
Δυσπιστία και δυσαρέσκεια
Ακόμα όμως και πριν από αυτή τη χιονοστιβάδα, η δυσπιστία και η δυσαρέσκεια των Αμερικανών απέναντι σε όσους βρίσκονται στην εξουσία είχαν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται μετά την 11η Σεπτεμβρίου: μια επίθεση που οι πιο ισχυρές υπηρεσίες πληροφοριών του κόσμου δεν κατάφεραν να προβλέψουν. Είχαν συγκεντρώσει αμέτρητα στοιχεία, αλλά η γραφειοκρατία στις υπηρεσίες πληροφοριών δεν κατάφερε να τα συνδέσει.
Στη συνέχεια, 20 εξαντλητικά χρόνια πολέμου στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, που κόστισαν χιλιάδες θανάτους νέων ανθρώπων, δεκάδες χιλιάδες τραυματισμούς και αναπηρίες και 8 τρισ. δολάρια. Μια Αμερική που παλεύει με τον θυμό και την απογοήτευση ενός στρατού βετεράνων, τραυματισμένη από φρικτές εμπειρίες, με κενά στην πολιτική ζωή και αγωνία για το εργατικό δυναμικό, ευάλωτη στις πιέσεις των ακραίων και του εθνικισμού.
Ο θυμός και οι ακραίες τοποθετήσεις αυξάνονταν σταδιακά. Αρχικά, αυτή η δυσαρέσκεια παρέμενε ένα υποκείμενο ρεύμα – και τα κοινωνικά δίκτυα με τους μηχανισμούς τους για την προώθηση του πιο ακραίου περιεχομένου δεν υπήρχαν ακόμη. Η Silicon Valley που τα δημιουργούσε, υποσχόταν να χτίσει γέφυρες. Αντ’ αυτού, έγιναν μεγάφωνα που διαστρεβλώνουν τα γεγονότα, χάρη στην παρέμβαση κακόβουλων μέσων ενημέρωσης, αλλά και στην απλή λειτουργία αλγορίθμων που προωθούν αυτόματα το πιο ελκυστικό περιεχόμενο: το πιο εμπρηστικό, συμπεριλαμβανομένων των θεωριών συνωμοσίας.
Τα social media
Το Facebook γεννήθηκε το 2004, το Twitter το 2006: οι γέφυρες υπάρχουν, αλλά τα «echo chambers», οι «θάλαμοι αντήχησης», στα social media, που διασπούν τις κοινότητες, πολώνουν την πολιτική και προωθούν συνωμοσίες, είναι πιο ισχυρά. Τον θυμό και τις θεωρίες συνωμοσίας εκμεταλλεύτηκε και ο Ντόναλντ Τραμπ που υποσχέθηκε να καθαρίσει «τον βάλτο» της Ουάσιγκτον και αντ’ αυτού έφτιαξε έναν άλλο, βαθύτερο – με αδιαφάνεια, παράκαμψη των δημοκρατικών θεσμών και σταδιακό περιορισμό ελευθεριών.
«Η χειρότερη απόφασή του ίσως αποδειχθεί ο πόλεμος με το Ιράν», συμπεραίνει το CNN. «Με την επιχείρηση Επική Οργή στο Ιράν, ο πρόεδρος Τραμπ έφτασε σε νέο αποκορύφωμα στις πολεμικές δυνάμεις που διεκδικεί ο αρχηγός των ΗΠΑ. Τον ξεκίνησε χωρίς καμία άδεια από το Κογκρέσο, χωρίς την υποστήριξη των συμμάχων του ΝΑΤΟ, χωρίς ψήφισμα του ΟΗΕ και, κυρίως, χωρίς σχέδιο. Υπήρξε ελάχιστη αποδοχή από το αμερικανικό κοινό για αυτό που ήταν στην αρχή ο λιγότερο δημοφιλής πόλεμος της σύγχρονης εποχής και τώρα πια έχει εξελιχθεί σε κάτι που επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών, σημαντικά». Είδαμε πώς ξεκίνησε ο 21ος αιώνας, αλλά κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πώς θα εξελισσόταν, ιδίως για τις ΗΠΑ.
Πηγή: tanea.gr
