Κάθε χρόνο στις 16 Σεπτεμβρίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Όζοντος, κατά την οποία τιμάται η υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ το 1987 για την απαγόρευση των εκπομπών ουσιών που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος. Το Πρωτόκολλο αυτό έχει σήμερα υπογραφεί από όλες τις χώρες του κόσμου. Το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ υπήρξε καθοριστικής σημασίας για τον έλεγχο της παραγωγής και της χρήσης ουσιών που καταστρέφουν το προστατευτικό από την επικίνδυνη ακτινοβολία του ηλίου στρώμα του όζοντος. Η συνεχής παρακολούθηση του όζοντος έχει συμβάλει σημαντικά στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που επιβλήθηκαν από το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ και στην υποστήριξη της εξέλιξής του μέσω διαδοχικών προσαρμογών και επικαιροποιήσεων, συμπεριλαμβανομένης της Τροποποίησης του Κιγκάλι, η οποία υπεγράφη το 2016 στη Ρουάντα.
Το θέμα που επελέγη από το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (UNEP) για τον εορτασμό των 39 ετών από την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ για το 2026, έχει τίτλο: «Παγκόσμια δράση για έναν πιο δροσερό πλανήτη». Φέτος είναι η 10η επέτειος από την Τροποποίηση του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ που έγινε στο Κιγκάλι της Ρουάντα, η οποία προβλέπει τη σταδιακή μείωση των υδροφθορανθράκων (HFCs). Οι υδροφθοράνθρακες αποτελούν υποκατάστατα των ουσιών οι οποίες κατέστρεφαν το στρώμα του όζοντος. Είναι ευρέως αναγνωρισμένο ότι το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ έχει συμβάλει σημαντικά στη μείωση του ρυθμού αραίωσης του προστατευτικού στρώματος του όζοντος. Οι υδροφθοράνθρακες είναι ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν για την αντικατάσταση των χλωροφθορανθράκων και των επακόλουθων υδροχλωροφθορανθράκων (HCFCs), οι οποίοι έχουν επίσης καταργηθεί από το αρχικό Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ. Αν και οι εν λόγω υδροφθοράνθρακες δεν καταστρέφουν από μόνοι τους τη στιβάδα του όζοντος, σε αντίθεση με τους χλωροφθοράνθρακες και τους υδροχλωροφθοράνθρακες, είναι γνωστοί ως εξαιρετικά ισχυρά αέρια του θερμοκηπίου και, ως εκ τούτου, συμβάλλουν στην κλιματική αλλαγή και στην ανθρωπογενή υπερθέρμανση του πλανήτη. Καθώς οι παγκόσμιες θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται και η ζήτηση για συστήματα ψύξης εντείνεται, οι βιώσιμες προσεγγίσεις είναι πιο σημαντικές από ποτέ. Η Τροποποίηση του Κιγκάλι διαδραματίζει έναν κρίσιμο ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, προωθώντας τη σταδιακή μείωση της χρήσης αυτών των ισχυρών αερίων του θερμοκηπίου, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει τις ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες, ενισχύει τη βιομηχανική ικανότητα και υποστηρίζει την καινοτομία σε ολόκληρο τον τομέα της ψύξης.
Στην πιο πρόσφατη (δέκατη) Επιστημονική Αξιολόγηση της Εξάντλησης του Όζοντος από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό και το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (WMO/UNEP) (2022), εκτιμήθηκε ότι η εφαρμογή της Τροποποίησης του Κιγκάλι αποτρέπει μελλοντική άνοδο της θερμοκρασίας κατά 0,3–0,5°C έως το 2100. Αυτές οι σημαντικές αξιολογήσεις, οι οποίες διενεργούνται ανά τετραετία, έχουν εκπονηθεί από
την Επιστημονική Ομάδα Αξιολόγησης (Scientific Assessment Panel-SAP) ως άμεση επιστημονική συμβολή στη διαδικασία του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ. Η αξιολόγηση του 2022 έδειξε επίσης ότι οι υδροφθοράνθρακες (HFCs), οι υδροχλωροφθοράνθρακες (HCFCs) και ορισμένοι χλωροφθοράνθρακες (CFCs) οι οποίοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ως χημικές πρώτες ύλες συνεχίζουν να συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη και εκλύονται σε μεγαλύτερες ποσότητες από ό,τι ήταν αναμενόμενο. Στα τέλη του τρέχοντος έτους αναμένεται να δημοσιευθεί η Έκθεση Αξιολόγησης του Όζοντος για το έτος 2026.
Καθώς τιμούμε την Παγκόσμια Ημέρα Όζοντος το 2026, η επιτυχία του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ και της Τροποποίησης του Κιγκάλι δείχνει τι μπορεί να επιτευχθεί όταν η επιστήμη, η πολιτική και η διεθνής συνεργασία λειτουργούν συνδυαστικά. Η απρόσκοπτη συνέχιση της παρακολούθησης των επιπέδων του όζοντος και η συνεχής επιστημονική αξιολόγηση παραμένουν απολύτως απαραίτητες για την παρακολούθηση της προόδου, τον εντοπισμό αναδυόμενων προκλήσεων και τον καθορισμό μελλοντικών δράσεων με στόχο την προστασία τόσο της στιβάδας του όζοντος όσο και του κλίματός μας.
Ερωτηθείς το Επίτιμο Μέλος και τ. Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Όζοντος, ακαδημαϊκός κ. Χρήστος Ζερεφός, τόνισε ότι:
«Στη Διάσκεψη του Κιγκάλι, στη Ρουάντα, που φέτος συμπληρώνει δέκα χρόνια, αποφασίστηκε η υποκατάσταση των υποκατάστατων ουσιών που βλάπτουν το προστατευτικό στρώμα του όζοντος. Δυστυχώς, με τη βελτίωση της γνώσης μας για το προστατευτικό στρώμα του όζοντος, αποδεικνύεται ότι υπάρχει ανάγκη να υποκατασταθούν ορισμένα από τα υποκατάστατα που χρησιμοποιήθηκαν μετά το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ και τις διεθνείς συμφωνίες που ακολούθησαν. Ο συνδυασμός της χρήσης των αρχικά προταθέντων υποκατάστατων των χλωροφθορανθράκων με την εξέλιξη της κλιματικής κρίσης επιβάλλει τη συνέχιση της επαγρύπνησης. Παράλληλα, σε ηλιόλουστες χώρες όπως η Ελλάδα, όσοι εκτίθενται στον ήλιο θα πρέπει να εξακολουθήσουν να λαμβάνουν μέτρα προστασίας των ματιών και του δέρματος από την ηλιακή ακτινοβολία, όπως και κατά την περίοδο της κρίσης της αραίωσης του στρώματος του όζοντος, της γνωστής ως “τρύπας του όζοντος”, προ εικοσαετίας περίπου. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν ιδιαίτερη προσοχή στην έκθεση των παιδιών στον ήλιο, καθώς και περιορισμό της ηλιοθεραπείας κατά τις ώρες έντονης ηλιακής ακτινοβολίας, προτιμώντας τις ώρες πριν από τις 11.00 π.μ. ή μετά τις 4.00 μ.μ. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα τα μέτρα που έχουν ληφθεί δεν έχουν αποδώσει πλήρως, με αποτέλεσμα να εξακολουθούμε να παρατηρούμε σημαντικές επιπτώσεις από την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, μεταξύ των οποίων ορισμένες μορφές καρκίνου του δέρματος και περιπτώσεις καταρράκτη παγκοσμίως».
Πηγή: tanea.gr
