Η ιστορία του ελληνικού δημοσίου χρέους έχει ένα κομβικό σημείο καμπής: τη δεκαετία του 1980. Τα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που ανακοινώθηκαν σήμερα με αφορμή την πρόθεση της κυβέρνησης για νέα πρόωρη αποπληρωμή του δημοσίου χρέους αποτυπώνουν με καθαρό τρόπο το μέγεθος της αλλαγής πορεία προς το χειρότερο. Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης από 23,1% του ΑΕΠ το 1980 εκτοξεύθηκε στο 73,5% το 1990. Μέσα σε μόλις δέκα χρόνια, δηλαδή, υπερτριπλασιάστηκε ως ποσοστό του ΑΕΠ, αυξανόμενο κατά 50,4 μονάδες ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν απλώς μια προσωρινή δημοσιονομική επιβάρυνση. Δημιούργησε έναν μηχανισμό που στη συνέχεια έγινε εξαιρετικά δύσκολο να ανακοπεί: τα μεγάλα πρωτογενή ελλείμματα αύξησαν το χρέος, το αυξημένο χρέος αύξησε τους τόκους και οι υψηλότερες δαπάνες για τόκους απαιτούσαν ακόμη μεγαλύτερο δανεισμό. Έτσι δημιουργήθηκε ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος χρέους. Και πώς τροφοδοτήθηκαν τα ελλείμματα που καλύπτονταν με δανεισμό. Είναι γνωστά σε όλους από εκείνη την περίοδο: αλόγιστες και αθρόες προσλήσεις στο δημόσιο, αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις και ανεξέλεγκτη διόγκωση του κράτους.
Η εικόνα των δημοσιονομικών πολιτικών της περιόδου είναι χαρακτηριστική. Σύμφωνα με ανάλυση της Τράπεζας της Ελλάδος, τα πρωτογενή ελλείμματα, που κατά την περίοδο 1976-1980 ήταν κατά μέσο όρο μόλις 0,9% του ΑΕΠ, ανήλθαν σε 4,9% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο στη δεκαετία του 1980. Η ίδια ανάλυση συνδέει την εξέλιξη με τη βραδύτερη αύξηση των εσόδων και τη σημαντική αύξηση των πρωτογενών δαπανών. Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν η αύξηση των πρωτογενών δαπανών κατά σχεδόν 5 μονάδες του ΑΕΠ το 1981, ενώ αυξήσεις σημειώθηκαν επίσης το 1985 και το 1990. Γνωστή είναι και η κατάληξη αυτής της πορείας. Η χρεοκοπία του 2010 και τα οδυνηρά για τους Έλληνες προγράμματα οικονομικής σταθεροποίησης, τα γνωστά και ως μνημόνια.
Η ελληνική περίπτωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος όταν συγκριθεί με την Ιταλία και τη Γαλλία. Το 1980 η Ιταλία ξεκινούσε ήδη από πολύ υψηλότερο επίπεδο χρέους, στο 54,3% του ΑΕΠ, αλλά το 1990 είχε φθάσει στο 91,4%, δηλαδή αύξηση 37,1 μονάδων. Η Γαλλία ξεκινούσε από 21,8% και έφθασε μόλις στο 36,8%, αύξηση 15 μονάδων. Η Ελλάδα, αντίθετα, από το 23,1% έφθασε στο 73,5%: αύξηση υπερτριπλάσια σε σχέση με την αρχική της αναλογία και μακράν η ταχύτερη από τις τρεις χώρες.
Η κρίσιμη συνέπεια ήταν ότι το χρέος άρχισε να αποκτά τη δική του δυναμική. Όσο αυξανόταν το απόθεμά του, τόσο μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού κατευθυνόταν στην εξυπηρέτησή του. Το ΔΝΤ έχει επισημάνει ότι τα μεγάλα πρωτογενή ελλείμματα της δεκαετίας του 1980 οδήγησαν σε ταχεία συσσώρευση χρέους και σε “έκρηξη” των πληρωμών τόκων.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι ακόμη και όταν η δημοσιονομική πολιτική άρχισε να γίνεται αυστηρότερη στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το χρέος συνέχισε να αυξάνεται. Το 1993 είχε ήδη ξεπεράσει το 100% του ΑΕΠ, φθάνοντας στο 101,7%. Το 2000 βρισκόταν στο 108,9%, ενώ η κρίση χρέους θα το οδηγούσε τελικά στο ιστορικό υψηλό του 209,4% το 2020.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα της περιόδου: η δεκαετία του 1980 δεν δημιούργησε απλώς ένα υψηλότερο χρέος· δημιούργησε μια νέα δυναμική χρέους. Η απότομη αύξηση του αποθέματος, σε συνδυασμό με τα υψηλά ελλείμματα και το κόστος εξυπηρέτησης, έκανε πολύ πιο δύσκολη κάθε προσπάθεια σταθεροποίησης. Ουσιαστικά, η Ελλάδα χρειάστηκε στη συνέχεια να παράγει επί σειρά ετών μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα μόνο και μόνο για να αντιστρέψει μέρος της δυναμικής που είχε δημιουργηθεί τότε.
Σήμερα η εικόνα είναι αντίστροφη. Από το ιστορικό υψηλό του 209,4% του ΑΕΠ το 2020, το χρέος υποχώρησε στο 146,1% το 2025 και, σύμφωνα με τις τελευταίες κυβερνητικές προβλέψεις, αναμένεται να συνεχίσει την αποκλιμάκωσή του.
Πηγή: capital.gr
