Του Χάρη Φλουδόπουλου
Σε νέο τεστ αντοχής μπαίνει το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, καθώς ο συνδυασμός υψηλών θερμοκρασιών και παρατεταμένης ξηρασίας περιορίζει την παραγωγή από πυρηνικά και υδροηλεκτρικά εργοστάσια, την ώρα που η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια παραμένει αυξημένη. Η πίεση αποτυπώνεται πλέον ξεκάθαρα και στις αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπου σήμερα οι τιμές καταγράφουν άλμα ακόμη και άνω του 60% σε μία ημέρα.
Η εικόνα στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρισμού επιβεβαιώνει ότι το φετινό καλοκαίρι εξελίσσεται σε μια ακόμη σοβαρή δοκιμασία για τις ενεργειακές υποδομές της ηπείρου. Η ακραία ζέστη αυξάνει τις ανάγκες για ψύξη, ενώ ταυτόχρονα η πτώση της στάθμης και η αύξηση της θερμοκρασίας των ποταμών περιορίζουν τη δυνατότητα λειτουργίας μονάδων που εξαρτώνται από το νερό είτε για ψύξη είτε για παραγωγή.
Στη σημερινή αγορά, η υψηλότερη τιμή μεταξύ των βασικών ευρωπαϊκών αγορών καταγράφεται στην Ιταλία, στα 181,58 ευρώ/MWh, με ημερήσια αύξηση 19%. Ακολουθούν η Ουκρανία στα 162,33 ευρώ/MWh, η Σλοβακία στα 157,89 ευρώ/MWh και η Ουγγαρία στα 156,57 ευρώ/MWh.
Ακριβώς πίσω βρίσκεται η Ρουμανία στα 155,75 ευρώ/MWh, με άνοδο 64%, ενώ η Κροατία φθάνει στα 154,06 ευρώ/MWh, η Σλοβενία στα 153,84 ευρώ/MWh, η Αυστρία στα 153,53 ευρώ/MWh και η Σερβία στα 153,32 ευρώ/MWh.
Πρόκειται για μια σαφή συγκέντρωση των υψηλότερων τιμών στον άξονα της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, εκεί δηλαδή όπου οι επιπτώσεις της ξηρασίας στον Δούναβη και οι περιορισμοί στην πυρηνική και υδροηλεκτρική παραγωγή έχουν γίνει ιδιαίτερα αισθητοί.
Άνοδος 61% στην Ουγγαρία και 64% στη Ρουμανία
Ενδεικτική της πίεσης είναι η ημερήσια μεταβολή. Στην Ουγγαρία η τιμή αυξάνεται κατά 61%, στη Σλοβακία κατά 62%, στη Ρουμανία κατά 64%, στη Σερβία κατά 85%, ενώ σε Κροατία και Σλοβενία η άνοδος φθάνει το 59%.
Στην Πολωνία η τιμή διαμορφώνεται στα 150,66 ευρώ/MWh, επίσης με άνοδο 61%, ενώ στην Αυστρία καταγράφεται αύξηση 55%, στα 153,53 ευρώ/MWh.
Αντίθετα, η ελληνική αγορά εμφανίζεται αυτή τη στιγμή σαφώς πιο αποσυνδεδεμένη από το ακριβό “μπλοκ” της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η τιμή στην Ελλάδα διαμορφώνεται στα 103,99 ευρώ/MWh, αυξημένη κατά 17%, δηλαδή περίπου 52,6 ευρώ/MWh χαμηλότερα από την Ουγγαρία και σχεδόν 78 ευρώ/MWh χαμηλότερα από την Ιταλία.
Η εικόνα διαφοροποιείται ακόμη περισσότερο όσο κανείς κινείται προς τη Βόρεια Ευρώπη. Στη Φινλανδία η τιμή είναι μόλις 8,04 ευρώ/MWh, ενώ στις τέσσερις ζώνες της Σουηδίας κινείται μεταξύ 7,64 και 8,92 ευρώ/MWh. Στη Νορβηγία παρατηρούνται μεγάλες αποκλίσεις ανά περιοχή, από μόλις 5,47 ευρώ/MWh στη ΝΟ4 έως 109,72 ευρώ/MWh στη ΝΟ2.
Ο Δούναβης γίνεται ενεργειακός κίνδυνος
Στην καρδιά της νέας αναταραχής βρίσκεται ο Δούναβης. Τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα του ποταμού έχουν ήδη αναγκάσει το πυρηνικό εργοστάσιο του Paks στην Ουγγαρία να περιορίσει δραστικά την παραγωγή του.
Η κατάσταση έφθασε τις προηγούμενες ημέρες πολύ κοντά σε πλήρη διακοπή λειτουργίας. Ήδη από τα τέλη Ιουλίου είχε διακοπεί πλήρως η λειτουργία της μονάδας 3 και είχαν επιβληθεί σημαντικές περικοπές στην παραγωγή άλλων μονάδων. Η συνολική ισχύς του Paks υπό κανονικές συνθήκες φθάνει περίπου τα 2.000 MW και αποτελεί κρίσιμο πυλώνα του ουγγρικού συστήματος.
Η Ουγγαρία διαθέτει εισαγωγική ικανότητα της τάξης των 3.600-3.800 MW, γεγονός που λειτουργεί ως σημαντική δικλίδα ασφαλείας. Ωστόσο, η ανάγκη κάλυψης του κενού μέσω εισαγωγών αυξάνει την έκθεση της χώρας στις συνθήκες που επικρατούν στις γειτονικές αγορές.
Ανάλογες πιέσεις αντιμετωπίζει και η Ρουμανία. Οι αρχές προχώρησαν ακόμη και σε ελεγχόμενη ανατίναξη βράχων προκειμένου να διευκολυνθεί η διοχέτευση νερού του Δούναβη προς το πυρηνικό εργοστάσιο της Cernavodă, καθώς η χαμηλή στάθμη απειλεί την επάρκεια του νερού ψύξης.
Η εξέλιξη εξηγεί εν μέρει γιατί Ρουμανία και Ουγγαρία βρίσκονται σήμερα σχεδόν στην ίδια ζώνη τιμών, στα 155,75 και 156,57 ευρώ/MWh αντίστοιχα.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ανατολική Ευρώπη
Οι επιπτώσεις της ζέστης στα πυρηνικά εργοστάσια δεν αποτελούν αποκλειστικά πρόβλημα του Δούναβη. Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να περιορίσουν την παραγωγή πυρηνικών μονάδων, είτε λόγω μειωμένης δυνατότητας ψύξης είτε λόγω περιβαλλοντικών περιορισμών ως προς τη θερμοκρασία του νερού που επιστρέφει στους ποταμούς.
Έτσι δημιουργείται ένα ιδιαίτερα δυσμενές ενεργειακό “χάσμα”: όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία, τόσο αυξάνεται η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για κλιματισμό, την ίδια στιγμή που μειώνεται η διαθεσιμότητα ορισμένων από τις μονάδες βάσης του συστήματος.
Παράλληλα, η ξηρασία πλήττει και την υδροηλεκτρική παραγωγή, στερώντας από τα ηλεκτρικά συστήματα μία από τις πιο ευέλικτες πηγές ενέργειας, ακριβώς όταν αυτή είναι περισσότερο απαραίτητη.
Το νέο κλιματικό ρίσκο για το ηλεκτρικό σύστημα
Η τρέχουσα κρίση αναδεικνύει ένα πρόβλημα που αποκτά όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα για τον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό: οι ακραίες θερμοκρασίες δεν αυξάνουν μόνο τη ζήτηση, αλλά μπορούν ταυτόχρονα να περιορίσουν την προσφορά.
Το γεγονός ότι η Ευρώπη βρίσκεται ακόμη στις αρχές Αυγούστου εντείνει την ανησυχία, καθώς σε αρκετούς ποταμούς τα χαμηλότερα επίπεδα νερού καταγράφονται παραδοσιακά προς το τέλος του καλοκαιριού.
Το φετινό καλοκαίρι δείχνει έτσι ότι η ανθεκτικότητα του ηλεκτρικού συστήματος απέναντι στην κλιματική μεταβλητότητα μετατρέπεται σε κρίσιμο ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας. Περισσότερες διασυνδέσεις, μεγαλύτερη αποθηκευτική ικανότητα, διαφοροποίηση του μείγματος παραγωγής αλλά και προσαρμογή των θερμικών και πυρηνικών μονάδων στις νέες συνθήκες νερού και θερμοκρασίας αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.
Και η σημερινή εικόνα των τιμών αποτελεί ίσως την πιο άμεση προειδοποίηση: από τα 181,58 ευρώ/MWh της Ιταλίας και τα 156-158 ευρώ/MWh της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, μέχρι τα μονοψήφια επίπεδα της Σκανδιναβίας, η Ευρώπη εμφανίζεται για ακόμη μία φορά ως μια αγορά πολλών ταχυτήτων, με τον καιρό και τη διαθεσιμότητα των μονάδων να καθορίζουν ολοένα και περισσότερο το ενεργειακό κόστος.
Πηγή: capital.gr
