«Πραγματικά αποφασισμένο», μετά το πέρας της τριμερούς συνάντησης με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, και τον τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμάν, «για πράξεις κι όχι θέαμα», χαρακτηρίζει, μιλώντας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο ανώτερος σύμβουλος έρευνας στο ανεξάρτητο, δικοινοτικό ερευνητικό κέντρο PRIO Κύπρου (παράρτημα του νορβηγικού Peace Research Institute Oslo), με έδρα τη Λευκωσία και αντικείμενο το Κυπριακό, Μετέ Χατάι.
«Ο Γκουτέρες έδωσε έμφαση στην ανάπτυξη μιας μεθοδολογίας, που θα μπορούσε να προσφέρει απτή πρόοδο, προτού έλθουν ξανά τα δύο μέρη σε επαφή. Το αν αυτή η μεθοδολογία προϋπάρχει ήδη, ως ένα συγκεκριμένο πακέτο ιδεών, ή εξακολουθεί να διαμορφώνεται, μέσω διαβουλεύσεων, παραμένει ασαφές. Αλλά το μήνυμα του γενικού γραμματέα ήταν σαφές. Ο ΟΗΕ δεν θέλει να συγκαλέσει μια συνάντηση απλώς και μόνο για να πει ότι την πραγματοποίησε», προσθέτει ο τουρκοκύπριος πολιτικός αναλυτής και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του τουρκοκυπριακού ιδρύματος ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η πρόκληση, ωστόσο, είναι ο χρόνος, υπογραμμίζει ο τουρκοκύπριος ειδικός. «Με μόλις λίγους μήνες πριν από το τέλος της δεύτερης και τελευταίας θητείας του, ο Γκουτέρες είναι απίθανο να επιβλέψει μια πλήρη διαπραγματευτική διαδικασία», παραδέχεται ο Χατάι, μεταξύ άλλων, πρώην μέλος της ομάδας παρακολούθησης του τουρκικού ιδρύματος οικονομικών και κοινωνικών σπουδών στην Κύπρο, με αντικείμενο τις εξελίξεις στην κυπριακή σύγκρουση και την επίδρασή τους στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. «Στόχος του γενικού γραμματέα μπορεί, επομένως, να είναι η παρακαταθήκη ενός αξιόπιστου πλαισίου πάνω στο οποίο θα μπορεί να οικοδομήσει ο διάδοχός του. Κατά ειρωνικό τρόπο, η επερχόμενη αποχώρησή του μπορεί να του δώσει μεγαλύτερη ελευθερία στο να επικεντρωθεί στη δημιουργία μιας διαρκούς διπλωματικής κληρονομιάς, αντί να επιδιώξει μια ακόμη σύνοδο κορυφής υψηλού προφίλ, με ελάχιστες πιθανότητες επιτυχίας».
Μπορεί πράγματι, με την κατάλληλη μεθοδολογία, να ξεπεραστεί το σημερινό χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών;
Το χάσμα είναι μικρότερο από ό,τι ήταν υπό τον Ερσίν Τατάρ, αν και παραμένει σημαντικό. Ο Χριστοδουλίδης θέλει να συνεχίσει από το Κραν Μοντανά, ενώ ο Ερχιουρμάν επιδιώκει μια χρονικά περιορισμένη διαδικασία με πολιτική ισότητα και εγγυήσεις, έναντι ενός ακόμη αποτυχημένου γύρου. Κατά τη γνώμη μου, ένας συμβιβασμός είναι εφικτός, αν οι διαπραγματεύσεις συνεχιστούν εντός του ομοσπονδιακού πλαισίου του ΟΗΕ, παρέχοντας παράλληλα αξιοπιστία, σαφή μεθοδολογία και προστασία έναντι ατελείωτων διαπραγματεύσεων.
Πώς επηρεάζουν η Αθήνα και η Αγκυρα τη διαδικασία επίλυσης;
Η υποστήριξή τους είναι απαραίτητη, αλλά θα πρέπει να διευκολύνουν και όχι να κυριαρχούν στη διαδικασία. Εάν η Ελλάδα ενθαρρύνει την ευελιξία και η Τουρκία δώσει στον Ερχιουρμάν περιθώριο διαπραγμάτευσης, μπορούν να βοηθήσουν. Εάν η Κύπρος γίνει διαπραγματευτικό χαρτί στις ευρύτερες ελληνοτουρκικές σχέσεις, η πρόοδος θα παραμείνει δύσκολη.
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις παραμένουν το εμπόδιο και το «κλειδί» των εξελίξεων;
Το κύριο εμπόδιο είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης σχετικά με την κατανομή εξουσιών και την ασφάλεια. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν σημασία, αλλά η Κύπρος έχει τη δική της δυναμική. Καλύτερες σχέσεις μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας μπορούν να βοηθήσουν, αλλά μόνο οι Κύπριοι μπορούν τελικά να οικοδομήσουν μια βιώσιμη διευθέτηση.
Ποια είναι η στάση που αναμένετε από την Αγκυρα, μετά τις πρωτοβουλίες Γκουτέρες;
Η Τουρκία δεν έχει εγκαταλείψει την πολιτική των δύο κρατών, αλλά η ρητορική της έχει γίνει πιο ρεαλιστική. Η Αγκυρα φαίνεται πρόθυμη να δοκιμάσει τη διαδικασία, επιμένοντας παράλληλα στην πολιτική ισότητα και την αποτελεσματική συμμετοχή. Η πραγματική δοκιμασία είναι αν επιτρέπει την έναρξη των διαπραγματεύσεων, χωρίς προηγούμενη αναγνώριση του Βορρά. Δεν υπάρχει, εξάλλου, επιβεβαιωμένο ειρηνευτικό σχέδιο του ΟΗΕ.
Οποιεσδήποτε προτάσεις είναι πιθανό να επικεντρωθούν στη διαδικασία. Ητοι, διατήρηση προηγούμενων συγκλίσεων, καθορισμό χρονοδιαγράμματος, εισαγωγή μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης και προετοιμασία του εδάφους για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Ο Γκουτέρες θέλει να διασφαλίσει ότι το Κραν Μοντανά δεν θα γίνει μια χαμένη ευκαιρία. Ο ΟΗΕ μπορεί να παρέχει το πλαίσιο, τη διαμεσολάβηση και τη διπλωματική υποστήριξη, αλλά δεν μπορεί να δημιουργήσει την πολιτική βούληση. Ο ρόλος του είναι να κάνει τον συμβιβασμό ευκολότερο και την παρεμπόδιση πιο δαπανηρή, ενώ οι τελικές αποφάσεις παραμένουν στους Κύπριους.
Τι θα έπρεπε να έχει κάνει διαφορετικά η ΕΕ στο Κυπριακό;
Η ΕΕ θα πρέπει να ξεπεράσει τους όρους και να υιοθετήσει έναν σταδιακό, αμοιβαίο οδικό χάρτη. Θα πρέπει να εμπλακεί πιο άμεσα με τους Τουρκοκύπριους, να υποστηρίξει μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και να συνδυάσει τα τουρκικά βήματα με αξιόπιστα ευρωπαϊκά κίνητρα. Αυτό θα έκανε μια διευθέτηση πιο εφικτή, παρά απλώς πιο επιθυμητή.
Πηγή: tanea.gr
