Ζωντανή, αλλά υπό σαφείς τουρκικούς περιορισμούς, διατήρησε τη διαδικασία στο Κυπριακό η επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο.
Η χθεσινή κοινή συνάντηση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ με τον Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουφάν Ερχιουρμάν, στο παλιό αεροδρόμιο Λευκωσίας, δεν οδήγησε στην επανέναρξη διαπραγματεύσεων ούτε σε κάποιο θεαματικό Μέτρο Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Παρήγαγε, όμως, μία πολιτική σύγκλιση: οι δύο πλευρές και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις συμφωνούν στην προετοιμασία νέας διάσκεψης 5+1. Ή, καλύτερα, η Αγκυρα συναινεί.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ξεκαθάρισε ότι δεν θα συγκαλέσει άλλη μία διάσκεψη απλώς για να καταγραφεί ακόμη μία αποτυχία. Η νέα 5+1 θα πραγματοποιηθεί μόνο, είπε, έπειτα από επαρκή προετοιμασία σε τρία επίπεδα: οικοδόμηση εμπιστοσύνης, μεθοδολογία και ουσία. Δεν έθεσε ημερομηνία, ζήτησε από τους δύο ηγέτες να εντατικοποιήσουν τις προσπάθειές τους και τόνισε ότι τα Ηνωμένα Εθνη δεν μπορούν να επιβάλουν την ειρήνη. Συνέδεσε, πάντως, ευθέως τη λύση του Κυπριακού με τη σταθερότητα μιας ολοένα πιο επικίνδυνης περιοχής.
Η συζήτηση επέστρεψε
Στη Λευκωσία το αποτέλεσμα αξιολογείται ως περιορισμένο, αλλά όχι αμελητέο. Το θετικό, εκτιμάται, είναι ότι η Αγκυρα δεν μπλόκαρε την 5+1 και ότι η συζήτηση επέστρεψε, για πρώτη φορά μετά το Κραν Μοντανά, στην ουσία του προβλήματος. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης κράτησε τη δέσμευση Γκουτέρες στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, τόνισε τη διατήρηση του διαπραγματευτικού κεκτημένου και τη συναίνεση όλων για διευρυμένη συνάντηση. Στάθηκε ιδιαίτερα στο ότι οι συνομιλίες δεν μπορούν να αρχίσουν από μηδενική βάση, αλλά από τις συγκλίσεις που είχαν επιτευχθεί έως και το 2017, στο Κραν Μοντανά, τονίζοντας τη λέξη «και». Συγκάλεσε, παράλληλα, το Εθνικό Συμβούλιο για τη Δευτέρα, ώστε να ενημερώσει τους πολιτικούς αρχηγούς.
Το παρασκήνιο, ωστόσο, αποκαλύπτει πόσο δύσκολη παραμένει ακόμη και η επίτευξη μικρών συμφωνιών. Ο Γκουτέρες κατέθεσε συμβιβαστική πρόταση για ταυτόχρονη διάνοιξη του οδοφράγματος της Μιας Μηλιάς, κοντά στη Λευκωσία, και της οδικής σύνδεσης Αθηένου – Αγλαντζιάς, με δύο αντί για τρία σημεία ελέγχου. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε έτοιμος να την αποδεχθεί και να ανακοινωθεί αμέσως. Ο Ερχιουρμάν απάντησε αρνητικά. Ετσι χάθηκε η δυνατότητα να συνοδευθεί η επίσκεψη από ένα χειροπιαστό αποτέλεσμα για την καθημερινότητα των δύο κοινοτήτων.
Η άρνηση θεωρείται ιδιαίτερα αποκαλυπτική, επειδή τα κρίσιμα αυτά οδοφράγματα συνδέονται με στρατιωτικές ζώνες, και αποκαλύπτει, με τρόπο θεαματικό, για άλλη μία φορά ότι ο τουρκικός στρατός – και όχι ο εκάστοτε εκλεγμένος ηγέτης των Τουρκοκυπρίων – ελέγχει τα Κατεχόμενα.
Πρόκειται για πεδίο στο οποίο κανένας τουρκοκύπριος ηγέτης δεν διαθέτει πραγματική ελευθερία αποφάσεων. Η παρουσία στα Κατεχόμενα του τούρκου υφυπουργού Εξωτερικών Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι, κατά το κρίσιμο διάστημα των επαφών, ενίσχυσε την εντύπωση ότι η Αγκυρα ήθελε να αποτρέψει κινήσεις έξω από τη δική της γραμμή εντολής.
Τα τουρκικά «όχι»
Στο τραπέζι τέθηκε και πρόταση να διευκολυνθεί η πρόσβαση της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων σε περισσότερους χώρους και στα αρχεία του τουρκικού στρατού. Ο Γκουτέρες ανταποκρίθηκε θετικά, χωρίς όμως να υπάρξει αντίστοιχη ανταπόκριση από την τουρκική πλευρά. Επίσης, συζητήθηκε η δυνατότητα αμοιβαίων βημάτων καλής θέλησης μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Τουρκίας, χωρίς να προκύψει συνέχεια.
Για όσους ενδέχεται να θεωρούσαν συμπτώσεις τα απανωτά τουρκικά «όχι», η πραγματική ψυχρολουσία ήρθε λίγες ώρες αργότερα από την ίδια την Αγκυρα. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε μεν τις προσπάθειες του Γκουτέρες, αλλά δήλωσε ότι «δεν υπάρχει κοινό έδαφος» για λύση, χαρακτήρισε τα μοντέλα που δοκιμάστηκαν επί δεκαετίες «εξαντλημένα» και επανέλαβε ότι διευθέτηση μπορεί να υπάρξει μόνο στη βάση της κυριαρχικής ισότητας και του ίσου διεθνούς καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων. Παράλληλα, κατηγόρησε την ελληνοκυπριακή πλευρά για αδιαλλαξία και για ενέργειες οι οποίες, όπως ισχυρίστηκε, επηρεάζουν αρνητικά την περιφερειακή ασφάλεια.
Η ασαφής αναφορά στην ασφάλεια ερμηνεύεται στη Λευκωσία ως αιχμή για την αμυντική συνεργασία Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ και τη στάση της Κυπριακής Δημοκρατίας έναντι της συμμετοχής της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE.
Η ανακοίνωση περιορίζει δραστικά την αισιόδοξη ανάγνωση του αποτελέσματος. Η Τουρκία συμφώνησε να αρχίσει η προετοιμασία μιας 5+1, όχι να εγκαταλείψει τη λύση δύο κρατών ή να επιστρέψει στη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Η θετική απάντηση εξασφαλίστηκε μόνο μετά την προσωπική τηλεφωνική επικοινωνία Γκουτέρες – Χακάν Φιντάν, καθώς οι προηγούμενες επαφές της Μαρία Ανχελα Ολγκίν στην Αγκυρα δεν είχαν αποσπάσει το «ναι».
Οδικός χάρτης
Για τον Ερχιουρμάν, το μήνυμα είναι διπλό. Ο ίδιος εμφανίστηκε περισσότερο αισιόδοξος, χαρακτήρισε την επίσκεψη θετική και υποστήριξε ότι για πρώτη φορά διακρίνει έναν οδικό χάρτη. Επανέλαβε, όμως, ότι θα κινείται σε «στενή και πλήρη διαβούλευση» με την Τουρκία. Η εκλογή του δημιούργησε προσδοκίες επιστροφής των Τουρκοκυπρίων στην ομοσπονδιακή λύση, αλλά η στρατηγική γραμμή, τα ζητήματα ασφάλειας και τα περιθώρια διαπραγμάτευσης εξακολουθούν να καθορίζονται απολύτως από την Αγκυρα.
Η δική του μεθοδολογία – πολιτική ισότητα, διατήρηση των συγκλίσεων, χρονικά περιορισμένη διαπραγμάτευση και εγγύηση ότι, σε νέα αποτυχία, οι Τουρκοκύπριοι δεν θα επιστρέψουν στο σημερινό καθεστώς – μπορεί να παρουσιαστεί ως γέφυρα. Το τελευταίο σημείο, όμως, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως όχημα για αναβάθμιση του ψευδοκράτους, εάν οι συνομιλίες αποτύχουν.
Νέο σχέδιο ή «Γκουτέρες Plus» δεν παρουσιάστηκε και ούτε θα είχε νόημα υπό τον καταιγισμό των τουρκικών αρνήσεων. Η προεργασία θα στηριχθεί στις υφιστάμενες συγκλίσεις και στην καταγραφή των εκκρεμουσών αποκλίσεων, πιθανότατα χωρίς ονομασία που θα προκαλούσε τουρκική αντίδραση. Η άφιξη του ευρωπαίου απεσταλμένου Ραφαέλε Φίτο και οι επαφές του την Παρασκευή θα δοκιμάσουν κατά πόσο τα ευρωτουρκικά κίνητρα μπορούν να μετατραπούν σε πραγματική πίεση προς την Αγκυρα.
Το συμπέρασμα της Λευκωσίας είναι συγκρατημένο: ο Γκουτέρες κέρδισε χρόνο και απέτρεψε την επιστροφή στο απόλυτο αδιέξοδο. Δεν εξασφάλισε ακόμη κοινή βάση, ημερομηνία ή συγκεκριμένο μέτρο εμπιστοσύνης. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η συναίνεση της Τουρκίας αποτελεί την αρχή μιας ελεγχόμενης μετακίνησης ή απλώς άδεια για τη συνέχιση μιας διαδικασίας χωρίς αλλαγή της ουσίας και χωρίς ελπίδες επιτυχίας.
Αντίδραση Ερντογάν
«Καμία πρωτοβουλία που αγνοεί την κυριαρχική ισότητα των Τούρκων της Κύπρου, τα εγγενή δικαιώματά τους και τα νόμιμα συμφέροντά τους στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να οδηγηθεί σε επιτυχία», ανέφερε εξάλλου ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετά τη χθεσινή συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στην Αγκυρα.
Πηγή: tanea.gr
