Για την ενήλικη μπαλενοφόρα φάλαινα που παρατηρείται από τις 25 Ιουλίου 2026 στον Παγασητικό Κόλπο, αλλά και για τη σημερινή οικολογική εικόνα της θαλάσσιας περιοχής μετά τις καταστροφικές κακοκαιρίες του 2023, μίλησε την Παρασκευή 31 Ιουλίου στην ΕΡΤ Βόλου και στη ραδιοφωνική εκπομπή του Γιάννη Ξυνόπουλου η δρ Έλενα Ακριτοπούλου.
Η Έλενα Ακριτοπούλου είναι θαλάσσια βιολόγος, διδάκτωρ Μοριακής Οικολογίας Θαλάσσιων Θηλαστικών του Τμήματος Γεωπονίας, Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επιστημονική συνεργάτιδα του Ερευνητικού Κέντρου Διάσωσης και Περίθαλψης Κητωδών «ΑΡΙΩΝ» και συντονίστρια Διαχείρισης Εκβρασμών Κητωδών. Διαθέτει πολυετή εμπειρία στην παρακολούθηση πληθυσμών θαλάσσιων θηλαστικών, στις διασώσεις και στη διαχείριση περιστατικών εκβρασμού. Η φάλαινα, η παρουσία της οποίας επιβεβαιώθηκε από το Κεντρικό Λιμεναρχείο Βόλου, αλιείς και πολίτες, φαίνεται από το διαθέσιμο οπτικό υλικό να είναι ενήλικη, να βρίσκεται σε καλή φυσική κατάσταση και να παρουσιάζει φυσιολογικές συμπεριφορές, όπως άλματα έξω από το νερό και τροφοληψία.
Ο Παγασητικός ως «φυσικό εργαστήριο»
Η δρ Ακριτοπούλου γνωρίζει σε βάθος τον Παγασητικό, καθώς επί περίπου πέντε χρόνια μελετούσε στην περιοχή τα θαλάσσια θηλαστικά στο πλαίσιο της δραστηριότητάς της στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Όπως εξήγησε, ο κόλπος αποτελεί ένα ιδιαίτερα παραγωγικό θαλάσσιο πεδίο και λειτουργεί ως περιοχή τροφοληψίας για δελφίνια, φάλαινες και τη μεσογειακή φώκια. «Ο Παγασητικός είναι ένα φυσικό εργαστήριο. Αποτελεί ένα πολύ ισχυρό και παραγωγικό πεδίο για τα θαλάσσια θηλαστικά και σημαντικό τροφικό πεδίο», ανέφερε. Η εμφάνιση μεγάλης φάλαινας μέσα στον κόλπο μπορεί να προκαλεί εντύπωση, δεν αποτελεί όμως πρωτοφανές περιστατικό. Κατά το παρελθόν έχουν καταγραφεί και άλλες επισκέψεις μεγάλων κητωδών, ενώ τον Ιανουάριο του 2026 είχε εντοπιστεί στον Παγασητικό μία νεαρή μεγάπτερη φάλαινα.
«Μπαίνουν στον κόλπο για να τραφούν»
Σύμφωνα με την επιστήμονα, οι φάλαινες αυτές δεν παραμένουν μόνιμα στον Παγασητικό. Εισέρχονται στον κόλπο αναζητώντας τροφή και, όταν ολοκληρώσουν την τροφοληψία τους, επιστρέφουν σε βαθύτερα και περισσότερο ανοιχτά νερά. Οι μπαλενοφόρες φάλαινες δεν διαθέτουν δόντια. Στο στόμα τους έχουν μπαλένες, δηλαδή κεράτινες πλάκες που λειτουργούν ως φίλτρο, συγκρατώντας μικρά ψάρια και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς από το νερό. Η παρουσία του συγκεκριμένου ζώου είναι, επομένως, πιθανό να συνδέεται με την ύπαρξη σημαντικών ποσοτήτων τροφής στον Παγασητικό. «Θα μπει στον κόλπο, θα τραφεί και, όταν χορτάσει, θα πάρει τον δρόμο για βαθύτερες θάλασσες», ανέφερε χαρακτηριστικά η δρ Ακριτοπούλου.
«Είναι ένας απολύτως ακίνδυνος γίγαντας»
Η θαλάσσια βιολόγος ξεκαθάρισε ότι η φάλαινα δεν αποτελεί κίνδυνο για τους λουομένους ή τους ανθρώπους που βρίσκονται σε σκάφη. «Είναι ένας ακίνδυνος γίγαντας. Δεν διαθέτει δόντια, δεν πλησιάζει για να επιτεθεί στους ανθρώπους και δεν υπάρχει κανένας λόγος φόβου», είπε. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι επιτρέπεται η προσέγγιση του ζώου. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο και ευαίσθητο θαλάσσιο θηλαστικό, το οποίο προστατεύεται από την εθνική, ευρωπαϊκή και διεθνή νομοθεσία. Η φάλαινα έχει παρατηρηθεί να πραγματοποιεί άλματα έξω από το νερό, γνωστά ως breaching. Η συμπεριφορά αυτή είναι φυσιολογική και αποτελεί ένδειξη καλής κατάστασης. Ωστόσο, η πτώση ενός τόσο μεγάλου σώματος στην επιφάνεια μπορεί να προκαλέσει ισχυρό κυματισμό και να δημιουργήσει πρόβλημα, κυρίως σε μικρά σκάφη.
«Προσοχή στις ταχύτητες των σκαφών»
Η δρ Ακριτοπούλου απηύθυνε ιδιαίτερη έκκληση προς τους χειριστές σκαφών να κινούνται με χαμηλή ταχύτητα και αυξημένη προσοχή μέσα στον Παγασητικό. Το χρώμα του ζώου και το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του σώματός του βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια μπορεί να καταστήσουν δύσκολο τον έγκαιρο εντοπισμό του. Ο κίνδυνος σύγκρουσης αυξάνεται όταν ένα σκάφος κινείται γρήγορα, ιδιαίτερα κατά τα Σαββατοκύριακα, όταν η θαλάσσια κυκλοφορία είναι μεγαλύτερη. «Περισσότερη προστασία χρειάζεται η φάλαινα από εμάς παρά εμείς από αυτήν», τόνισε. Η επίσημη οδηγία προς τους χειριστές είναι να μειώνουν την ταχύτητα κάτω από τους επτά κόμβους όταν εντοπίζεται το ζώο, να μην πραγματοποιούν απότομες αλλαγές πορείας και να διατηρούν ασφαλή απόσταση. Οι συγκρούσεις με πλοία και ταχύπλοα αποτελούν σημαντική αιτία τραυματισμού και θανάτου μεγάλων φαλαινών διεθνώς.
«Όχι φωνές, καταδίωξη και παρενόχληση»
Η επιστήμονας ζήτησε από κατοίκους και επισκέπτες να απολαμβάνουν τη σπάνια θέαση χωρίς να προκαλούν όχληση. Οι πολίτες δεν πρέπει να φωνάζουν, να ακολουθούν τη φάλαινα με σκάφη, να επιχειρούν να την αγγίξουν ή να πλησιάζουν για να τραβήξουν φωτογραφίες και βίντεο από μικρή απόσταση. Τα μεγάλα κητώδη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στον θόρυβο και στην υποβρύχια ηχορύπανση. Η ανθρώπινη πίεση μπορεί να προκαλέσει στρες και απότομες κινήσεις αποφυγής, θέτοντας σε κίνδυνο τόσο το ίδιο το ζώο όσο και τους επιβαίνοντες σε κοντινά σκάφη.
«Επανήλθε ο Παγασητικός μετά τον Daniel»
Ερωτηθείσα για τη συνολική κατάσταση του Παγασητικού, η δρ Ακριτοπούλου περιέγραψε τη γενική οικολογική εικόνα του κόλπου ως εξαιρετική. «Αυτή τη στιγμή ο Παγασητικός αποτελεί έναν παράδεισο. Οικολογικά είναι ένας από τους εξαιρετικούς θαλάσσιους χώρους που διαθέτει η χώρα», δήλωσε. Όπως επισήμανε, τα τροφικά επίπεδα βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση, παρατηρείται σημαντική βιοποικιλότητα και καταγράφονται αρκετά είδη θαλάσσιων θηλαστικών. Η συχνή παρουσία δελφινιών, φαλαινών και μεσογειακής φώκιας αποτελεί, σύμφωνα με την ίδια, θετικό δείκτη για την κατάσταση του οικοσυστήματος. Αναφέρθηκε, παράλληλα, στις δύο καταστροφικές κακοκαιρίες του 2023, τονίζοντας ότι, παρά τη μεγάλη επιβάρυνση που προκάλεσαν, ο Παγασητικός παρουσίασε αξιοσημείωτη δυνατότητα οικολογικής επαναφοράς. «Ο κόλπος έχει την τάση να επανέρχεται σχετικά γρήγορα. Ανάμεσα στις δύο καταιγίδες είχαμε ήδη εντοπίσει δελφίνια», είπε. Διευκρίνισε, πάντως, ότι υπάρχουν επιμέρους σημεία τα οποία ενδέχεται να παρουσιάζουν μεγαλύτερη επιβάρυνση. Η συνολική εικόνα, όμως, όπως την αξιολόγησε με βάση τις παρατηρήσεις της, είναι πολύ καλή. Δεν απέδωσε αποκλειστικά τη βελτίωση σε συγκεκριμένο παράγοντα, σημειώνοντας ότι η λειτουργία του βιολογικού καθαρισμού πιθανότατα έχει συμβάλει, χωρίς η ίδια να μπορεί να ποσοτικοποιήσει τον βαθμό αυτής της συμβολής.
Οι πολίτες γίνονται «τα μάτια» των επιστημόνων
Η δρ Ακριτοπούλου ευχαρίστησε τους κατοίκους, τους αλιείς και τους χειριστές σκαφών που αποστέλλουν φωτογραφίες, βίντεο και πληροφορίες για τις κινήσεις της φάλαινας. Όπως τόνισε, οι επιστημονικές ομάδες δεν μπορούν να βρίσκονται ταυτόχρονα σε ολόκληρο τον Παγασητικό. Οι αξιόπιστες αναφορές των πολιτών συμβάλλουν στη χαρτογράφηση των θεάσεων και στην παρακολούθηση της συμπεριφοράς και της κατάστασης του ζώου. Όποιος εντοπίσει τη φάλαινα καλείται να διατηρήσει ασφαλή απόσταση, να καταγράψει, εφόσον μπορεί, οπτικό υλικό χωρίς να την παρενοχλήσει και να ενημερώσει το Ερευνητικό Κέντρο «ΑΡΙΩΝ» ή το Κεντρικό Λιμεναρχείο Βόλου. «Οι πολίτες είναι τα μάτια μας. Μέσα από τα βίντεο και τις πληροφορίες που μας στέλνουν αποκτούμε μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την κατάσταση και τις μετακινήσεις του ζώου», κατέληξε.
www.ertnews.gr
Πηγή: ertnews.gr
