«Ακολουθώντας ένα ταξίδι στην Πελοποννήσο, με αφετηρία τις τοποθεσίες της νέας ταινίας του Κρίστοφερ Νόλαν, καθώς η περιοχή αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις από τον τουρισμό και την ανάπτυξη, το περιβάλλον γίνεται ολοένα και πιο ευάλωτο υπό το βάρος των επαναλαμβανόμενων πυρκαγιών και της ζήτησης για φυσικούς πόρους, ιδίως νερού» γράφει αρχικά στο ρεπορτάζ της η Davide Lemmi, το οποίο συνοδεύεται από φωτογραφίες της Eleni Albarosa.
Επικός χαρακτήρας
Ο κόλπος της Βοϊδοκιλίας, στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο, διαθέτει μια παραλία σε σχήμα ημισελήνου που πλαισιώνεται από δύο ιστορικά ακρωτήρια: έναν μυκηναϊκό τάφο από τη μία πλευρά και ένα μεσαιωνικό φρούριο από την άλλη.
Την περασμένη άνοιξη, τα κρυστάλλινα νερά της μετατράπηκαν σε ένα αυστηρά φυλασσόμενο σκηνικό του Χόλιγουντ για την ταινία «Η Οδύσσεια», την πολυσυζημένη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν με πρωταγωνιστές τον Ματ Ντέιμον και τη Ζεντάγια.
Η περιοχή της Μεσσηνίας, με τα οθωμανικά κάστρα και τις άγριες ακτές της, επιλέχθηκε για να αναδείξει τον επικό χαρακτήρα του μύθου.
Καυτά καλοκαίρια και χειμώνες χωρίς χιόνι
Πίσω από αυτή την κινηματογραφική εικόνα, όμως, αυτή η περιοχή βιώνει μια βαθιά κρίση ταυτότητας. Η ταινία αναμένεται να φέρει πρωτοφανή διεθνή προσοχή στη Μεσσηνία.
Για πολλούς ντόπιους, η ανησυχία δεν αφορούσε την ίδια την παραγωγή, αλλά αυτό που θα ακολουθήσει: ένα νέο κύμα τουρισμού που θα κατακλύσει μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει προβλήματα λειψυδρίας, περιβαλλοντικής πίεσης και ταχείας ανάπτυξης.
Τα τελευταία 30 χρόνια, η μέση θερμοκρασία στη Μεσσηνία έχει αυξηθεί κατά 1,5 °C. Ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής έρευνας στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, δήλωσε στον Guardian: «Ο συνδυασμός καυτών καλοκαιριών και χειμώνων χωρίς χιόνι μειώνει δραστικά την ανανέωση των υπόγειων υδάτων, εκθέτοντας την περιοχή σε χρόνια λειψυδρία ακριβώς κατά τους μήνες της μέγιστης τουριστικής κίνησης».
Πίσω από αυτή την κινηματογραφική εικόνα, όμως, αυτή η περιοχή βιώνει μια βαθιά κρίση ταυτότητας. Η ταινία αναμένεται να φέρει πρωτοφανή διεθνή προσοχή στη Μεσσηνία
Η Βοϊδοκοιλιά στη Μεθώνη / Public Domain
Αντίο, γλυκό νερό
Από το φρούριο του Ναβαρίνο, η θέα εκτείνεται στην παραλία, στις κινούμενες αμμοθίνες και, πίσω από αυτές, στη λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας.
Προστατευόμενο από το δίκτυο Natura 2000, αυτό το ευαίσθητο οικοσύστημα φιλοξενεί 17 οικοτόπους και σχεδόν 100 απειλούμενα ή σπάνια είδη. Η ισορροπία του βρίσκεται στο χείλος της κατάρρευσης.
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα «Coastal», η Μεσσηνία βασίζεται εξ ολοκλήρου στα υπόγεια ύδατα, τα οποία εξαντλούνται ολοένα και περισσότερο λόγω του τουρισμού και της άρδευσης.
Καθώς το γλυκό νερό μειώνεται, η λιμνοθάλασσα παρουσιάζει κρίσιμα επίπεδα αλατότητας για σχεδόν το ένα τρίτο του έτους, ενώ τα λύματα, οι γεωργικές απορροές και τα κοντινά γήπεδα γκολφ τροφοδοτούν την άνθιση φυκιών που ασφυκτιούν την υδρόβια ζωή.
Την αρχή έκανε το Costa Navarino
Πέρα από τη λιμνοθάλασσα βρίσκεται ο Κόλπος του Ναυαρίνου, όπου βρίσκεται η ιστορική πόλη της Πύλου, και, στην απέναντι ακτή, το Costa Navarino.
Αυτό το εκτεταμένο δίκτυο πολυτελών θέρετρων και ιδιωτικών κατοικιών, που αναπτύχθηκε από την ελληνική τουριστική εταιρεία Temes, περιλαμβάνει τέσσερα γήπεδα γκολφ, μια ιδιωτική μαρίνα και αμέτρητες πισίνες.
Ενώ το συγκρότημα έχει αναδείξει τη Μεσσηνία στον διεθνή χάρτη των πολυτελών ταξιδιών, η κλίμακά του εγείρει δύσκολα ερωτήματα σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει αυξανόμενες περιβαλλοντικές πιέσεις.
«Η ταινία θα προσελκύσει ακόμη περισσότερους επισκέπτες, αλλά η Μεσσηνία δεν είναι έτοιμη για αυτή την πίεση»
Τουριστική μονοκαλλιέργεια
«Παρά το γεγονός ότι παρουσιάζεται ως μια φιλική προς το περιβάλλον πολυτελής τουριστική εγκατάσταση, δεν πιστεύω ότι είναι» δήλωσε στον Guardian ο Ιωάννης Σπιλάνης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Αιγαίου.
«Η κατανάλωση νερού ενός τέτοιου μοντέλου είναι απλά ασυμβίβαστη με τους πόρους αυτής της περιοχής. Το πρότυπο αυτό αποτελεί μια τουριστική μονοκαλλιέργεια που εισβάλλει στην περιοχή, στερώντας από τις κοινότητες τη μοναδικότητά τους».
Το αεροδρόμιο της Καλαμάτας, «Καπετάν Βασίλης Κωνσταντακόπουλος», που πήρε το όνομά του από τον εφοπλιστή Βασίλη Κωνσταντακόπουλο, ιδρυτή της Temes, της εταιρείας που διαχειρίζεται το Costa Navarino
«Δεν είναι έτοιμη»
Η επενδυτική έκρηξη εκτείνεται πολύ πέρα από τα θέρετρα. Οι διεθνείς αφίξεις στο αεροδρόμιο της Καλαμάτας έχουν υπερτριπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, ενώ ένας νέος αυτοκινητόδρομος διαπερνά τους λόφους για να μειώσει τους χρόνους μετακίνησης προς την ακτή.
Η Γεωργία Βίσβικη, πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών Πύλου, δήλωσε στον Guardian: «Αυτές οι επενδύσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας, αλλά ασκούν επίσης αυξανόμενη πίεση στο περιβάλλον και την ταυτότητά μας. Δεν απορρίπτουμε τον τουρισμό, αλλά θέλουμε ένα μοντέλο που να λειτουργεί σε συνεργασία με την τοπική κοινότητα, όχι εναντίον της.
»Η ταινία θα προσελκύσει ακόμη περισσότερους επισκέπτες, αλλά η Μεσσηνία δεν είναι έτοιμη για αυτή την πίεση».
«Αργή κινητικότητα»
Προχωρώντας προς το εσωτερικό, οι ελαιώνες δίνουν τη θέση τους στο ορεινό χωριό Δεσύλλας. Σε μια περιοχή που αντιμετωπίζει πρόβλημα αποπληθυσμού, εθελοντές μετέτρεψαν μια εγκαταλελειμμένη σιδηροδρομική γραμμή σε μονοπάτι πεζοπορίας και τον παλιό σταθμό της σε βιβλιοθήκη και χώρο κοινότητας.
Το έργο τους έχει γίνει σύμβολο ενός διαφορετικού μέλλοντος, εμπνέοντας ένα ευρύτερο κίνημα για την «αργή κινητικότητα» σε ολόκληρη την Πελοπόννησο.
Ελιές στον ήλιο / Photo: Kostas Morfiris – Unsplash
Η Μεσσηνία ανώτερη από το Χόλιγουντ
«Η επαναλειτουργία του σιδηροδρομικού δικτύου δεν απαιτεί νέες επενδύσεις, καθώς η υποδομή υπάρχει ήδη, αλλά θα αποτελέσει ζωτική αρτηρία για αυτά τα ερειπωμένα χωριά της ενδοχώρας» αναφέρουν στον Guardian εκπρόσωποι του κοινωνικού συνεταιρισμού Έθος.
«Θα επέτρεπε στους κατοίκους να επιστρέψουν στα πατρικά τους σπίτια και να μετακινούνται καθημερινά προς την Καλαμάτα, δημιουργώντας βιώσιμες τοπικές θέσεις εργασίας. Τα φώτα της δημοσιότητας του Χόλιγουντ δεν προσφέρουν τίποτα μόνιμο στη Μεσσηνία, είναι η αυθεντική ιστορία και το τοπίο αυτής της γης που προσδίδουν αξία στην ταινία, και όχι το αντίστροφο».
«Δε θέλουμε μεγα-έργα ή γιγαντιαία θέρετρα. Θέλουμε τουρισμό σε ανθρώπινη κλίμακα, συνδεδεμένο με την περιοχή και ικανό να αφήνει βαθιά ίχνη, όχι ουλές»
Η Μαρία Βασιλιαννακόπουλου, ιδρύτρια του εργαστηρίου κεραμικής «Χοϊκό», επέστρεψε από την Αθήνα στην πατρίδα της, τα Βουνάρια, για να συνεχίσει την παράδοση της κεραμικής / www.xoiko.gr
Βιολογικό ελαιόλαδο
Πιο νότια, στο χωριουδάκι Βουνάρια, η παραδοσιακή κεραμική αναβιώνει σιγά-σιγά, ενώ στο κοντινό Βασιλίτσι, μια οικογενειακή ταβέρνα έχει μετατραπεί σε προπύργιο πολιτιστικής αντίστασης, διατηρώντας αρχαίους αργαλειούς και μεταδίδοντας τις τοπικές παραδόσεις στις νεότερες γενιές.
Σε κοντινή απόσταση, η κολεκτίβα «Από Καρδιάς» παράγει βιολογικό ελαιόλαδο για πελάτες που έχουν αναπτύξει μια διαρκή σύνδεση με αυτό το τοπίο.
«Δεν πιστεύω ότι ο τουρισμός είναι το απόλυτο κακό, όλα εξαρτώνται από το μοντέλο που εφαρμόζεται» δήλωσε στον Guardian ο Άρης Χριστόπουλος, συνιδρυτής της κολεκτίβας «Από Καρδιάς».
«Δε θέλουμε μεγα-έργα ή γιγαντιαία θέρετρα. Θέλουμε τουρισμό σε ανθρώπινη κλίμακα, συνδεδεμένο με την περιοχή και ικανό να αφήνει βαθιά ίχνη, όχι ουλές».
Η λιμνοθάλασσα της Γιαλόβας, στην περιοχή του Ναυαρίνου, αποτελεί οικοτόπο που προστατεύεται στο πλαίσιο του δικτύου «Natura 2000» / Wikimedia Commons
Η επιλογή της Μεσσηνίας
Μέσω της ταινίας «Οδύσσεια» εκατομμύρια θεατές θα ανακαλύψουν τη Μεσσηνία για πρώτη φορά. Για τις τοπικές κοινότητες, ωστόσο, η πραγματική πρόκληση θα ξεκινήσει μετά τους τίτλους τέλους.
Το Ντουμπρόβνικ, μετά το «Game of Thrones», και η Μάγια Μπέι, μετά την ταινία «The Beach», έχουν ήδη δείξει πώς η παγκόσμια προβολή στην οθόνη μπορεί να μεταμορφώσει ευάλωτους τόπους με τρόπους που είναι δύσκολο να αντιστραφούν.
Η Μεσσηνία βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια δική της επιλογή: ανάμεσα στις συνεχώς επεκτεινόμενες τουριστικές αναπτύξεις και το πιο ήσυχο έργο όσων επαναλειτουργούν εγκαταλελειμμένους σταθμούς, αναβιώνουν τις παραδοσιακές τέχνες και υπερασπίζονται τους ελαιώνες.
Για πολλούς εδώ, η ελπίδα είναι ότι η ιστορία που θα αφήσει πίσω της το Χόλιγουντ δεν θα μετρηθεί με ουλές, αλλά με ίχνη.
*Με στοιχεία από theguardian.com | Αρχική Φωτό: Θέα του οθωμανικού φρουρίου της Μεθώνης από το βενετσιάνικο κάστρο / Wikimedia Commons
Πηγή: in.gr
