Του Χάρη Φλουδόπουλου
Η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει δυναμικά στη διεθνή ενεργειακή ατζέντα και η Ελλάδα, έπειτα από δεκαετίες κατά τις οποίες το θέμα παρέμενε ουσιαστικά εκτός δημόσιας συζήτησης, αρχίζει να προετοιμάζεται θεσμικά για να αξιολογήσει εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος του ενεργειακού της μέλλοντος. Η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει ότι δεν βρίσκεται μπροστά σε αποφάσεις για την κατασκευή πυρηνικών σταθμών, ωστόσο επιδιώκει να αποκτήσει τεχνογνωσία, να παρακολουθήσει τις διεθνείς εξελίξεις και να δημιουργήσει τους μηχανισμούς που θα της επιτρέψουν να κινηθεί έγκαιρα, εφόσον η τεχνολογία ωριμάσει και αποδειχθεί οικονομικά ανταγωνιστική.
SMRs
Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκονται οι μικροί αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες, γνωστοί διεθνώς ως SMRs (Small Modular Reactors), μια τεχνολογία που θεωρείται από πολλούς η σημαντικότερη εξέλιξη στην πυρηνική ενέργεια μετά τους μεγάλους συμβατικούς αντιδραστήρες του προηγούμενου αιώνα. Πρόκειται για μονάδες μικρότερης ισχύος, οι οποίες κατασκευάζονται σε μεγάλο βαθμό εργοστασιακά και μεταφέρονται έτοιμες στον χώρο εγκατάστασης, μειώνοντας θεωρητικά το κόστος, τον χρόνο υλοποίησης και τους κινδύνους που συνοδεύουν τα μεγάλα πυρηνικά έργα.
Οι συμβατικοί πυρηνικοί σταθμοί διαθέτουν συνήθως ισχύ από 1.000 έως και 1.600 MW ανά μονάδα, απαιτούν τεράστιες επενδύσεις, που συχνά υπερβαίνουν τα 10 ή ακόμα και τα 20 δισ. ευρώ, και χρειάζονται πάνω από δέκα χρόνια μέχρι να τεθούν σε εμπορική λειτουργία. Αντίθετα, οι περισσότεροι SMRs σχεδιάζονται με ισχύ από περίπου 50 έως 300 MW, μπορούν να εγκαθίστανται σταδιακά, ανάλογα με τις ανάγκες ενός ηλεκτρικού συστήματος, και επιτρέπουν την προσθήκη νέων μονάδων χωρίς την κατασκευή ενός γιγαντιαίου σταθμού από την αρχή.
Η μεγαλύτερη διαφορά, όμως, δεν αφορά μόνο το μέγεθος. Η φιλοσοφία σχεδιασμού είναι εντελώς διαφορετική. Οι νέοι αντιδραστήρες βασίζονται σε τυποποιημένα εξαρτήματα, αξιοποιούν εκτεταμένα παθητικά συστήματα ασφαλείας, τα οποία μπορούν να ψύξουν τον αντιδραστήρα ακόμα και χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση ή εξωτερική παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ αρκετά σχέδια προβλέπουν υπόγεια εγκατάσταση του πυρηνικού τμήματος, ώστε να ενισχύεται η προστασία από εξωτερικούς κινδύνους.
Παράλληλα, οι SMRs θεωρούνται περισσότερο συμβατοί με το νέο ενεργειακό μοντέλο που διαμορφώνεται διεθνώς. Οι περισσότερες οικονομίες αυξάνουν συνεχώς τη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες όμως χαρακτηρίζονται από μεγάλη μεταβλητότητα. Όταν δεν φυσά ή δεν υπάρχει ηλιοφάνεια, απαιτείται μια αξιόπιστη πηγή ηλεκτροπαραγωγής που θα εξασφαλίζει το λεγόμενο φορτίο βάσης. Μέχρι σήμερα αυτόν τον ρόλο αναλαμβάνει κυρίως το φυσικό αέριο. Η διεθνής συζήτηση εξετάζει κατά πόσο οι μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες μπορούν να αποτελέσουν στο μέλλον μια εναλλακτική λύση χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Η ανάγκη
Στη νέα πραγματικότητα της αγοράς ηλεκτρισμού, η μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα: την ανάγκη ύπαρξης μονάδων παραγωγής βάσης για τις ώρες κατά τις οποίες η αιολική και η ηλιακή παραγωγή υποχωρούν σημαντικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σχεδιάζει να δημιουργήσει μόνιμο μηχανισμό αξιολόγησης της πυρηνικής τεχνολογίας, προσαρμοσμένο στα πρότυπα του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Στόχος δεν είναι να ληφθεί άμεσα απόφαση για κατασκευή πυρηνικού σταθμού, αλλά να αποκτήσει η χώρα οργανωμένη γνώση γύρω από το ρυθμιστικό πλαίσιο, τις τεχνολογικές εξελίξεις, την οικονομική βιωσιμότητα και τις ανάγκες του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος. Μέχρι τις επόμενες εθνικές εκλογές αναμένεται να έχει διαμορφωθεί ένας πρώτος οδικός χάρτης που θα απαντά στο θεμελιώδες ερώτημα αν η Ελλάδα επιθυμεί να προχωρήσει στη δεύτερη φάση διερεύνησης της πυρηνικής ενέργειας.
Πιθανή αξιοποίηση
Το ενδιαφέρον για τους SMRs δεν περιορίζεται στην ηλεκτροπαραγωγή. Διεθνώς, οι νέοι αντιδραστήρες προορίζονται να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες μεγάλων βιομηχανιών, διυλιστηρίων, χαλυβουργιών, εγκαταστάσεων αφαλάτωσης και κυρίως των data centers, των οποίων η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται με εκρηκτικούς ρυθμούς εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης. Ήδη κολοσσοί όπως η Microsoft, η Google, η Amazon και η Meta έχουν ανακοινώσει συμφωνίες ή επενδύσεις σε πυρηνική ενέργεια, θεωρώντας ότι μόνο μια σταθερή πηγή παραγωγής μπορεί να εξασφαλίσει την αδιάλειπτη λειτουργία των υποδομών τους.
Στην ελληνική περίπτωση, οι σχετικές συζητήσεις έχουν ήδη ξεκινήσει. Πρόσφατα ο Ευάγγελος Μυτιληναίος αποκάλυψε ότι στις επαφές που είχε με τη γαλλική EDF εξετάστηκε ακόμα και το ενδεχόμενο μελλοντικής τροφοδοσίας του Αλουμινίου της Ελλάδος από αντιδραστήρες.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ναυτιλία. Η διεθνής προσπάθεια απανθρακοποίησης των θαλάσσιων μεταφορών επαναφέρει στο προσκήνιο την πυρηνική πρόωση για μεγάλα εμπορικά πλοία, καθώς τα διαθέσιμα εναλλακτικά καύσιμα δεν φαίνεται ακόμη να καλύπτουν όλες τις ανάγκες των υπερωκεάνιων μεταφορών. Ο υφυπουργός Ναυτιλίας, Στέφανος Γκίκας, έχει τονίσει ότι η Ελλάδα, ως η μεγαλύτερη ναυτιλιακή δύναμη στον κόσμο, δεν μπορεί να παραμείνει θεατής αυτής της συζήτησης, αν και υπογράμμισε ότι ζητήματα ασφάλειας, διαχείρισης αποβλήτων, γεωπολιτικών κινδύνων και κανονιστικού πλαισίου παραμένουν ανοιχτά.
Πρώιμο στάδιο
Παρά τη διεθνή αισιοδοξία, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι SMRs δεν αποτελούν ακόμη ώριμη εμπορική τεχνολογία. Τα περισσότερα σχέδια βρίσκονται σε στάδιο αδειοδότησης ή κατασκευής, ενώ αρκετά πιλοτικά έργα έχουν αντιμετωπίσει καθυστερήσεις και αυξημένο κόστος. Η επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από το εάν θα επιτευχθεί μαζική παραγωγή, ώστε να αξιοποιηθούν πραγματικά τα πλεονεκτήματα της τυποποίησης και να μειωθεί το κόστος ανά μονάδα ισχύος. Μέχρι τότε, οι συμβατικοί πυρηνικοί σταθμοί εξακολουθούν να αποτελούν τη βασική μορφή πυρηνικής παραγωγής διεθνώς.
Για την Ελλάδα οι προκλήσεις είναι ακόμα μεγαλύτερες. Η υψηλή σεισμικότητα, η ανάγκη δημιουργίας ανεξάρτητης ρυθμιστικής υποδομής, η εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού, η διαχείριση των πυρηνικών καυσίμων και αποβλήτων, αλλά και κυρίως η επίτευξη πολιτικής και κοινωνικής συναίνεσης, αποτελούν προϋποθέσεις που δεν μπορούν να παρακαμφθούν. Για τον λόγο αυτό, η κυβέρνηση επιμένει ότι το σημερινό ζητούμενο δεν είναι η κατασκευή πυρηνικών μονάδων, αλλά η απόκτηση τεχνογνωσίας και η συστηματική αξιολόγηση όλων των δεδομένων.
Πηγή: capital.gr
