Γιατί ο Τραμπ εγκατέλειψε την ιδέα για διόδια στο Ορμούζ;

Δεν πρόλαβε να κλείσει ένα 24ωρό από την ανακοίνωση-βόμβα του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει τέλος 20% στα φορτία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, και με μια δεύτερη ανάρτηση στο Truth Social την Τρίτη 14 Ιουλίου, δήλωσε ότι αντικαθιστά το σχέδιο για διόδια με εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες με τα κράτη του Κόλπου.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν εξήγησε την νέα του αναδίπλωση, –κάτι στο οποίο μας έχει συνηθίσει ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ- ωστόσο, η αρχική πρόταση για διόδια 20% είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις τόσο από τη ναυτιλιακή βιομηχανία, όσο και ειδικούς στο διεθνές δίκαιο

Υπενθυμίζεται ότι το Ιράν έκλεισε τα Στενά, πλάτους 34 χιλιομέτρων, μέσω των οποίων διακινούνταν το 1/5 της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου, καθώς και για άλλα ζωτικής σημασίας αγαθά, όπως τα λιπάσματα, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση εναντίον του στις 28 Φεβρουαρίου, προκαλώντας παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

Στις 13 Ιουλίου, με την εκεχειρία πλέον να έχει καταρρεύσει, ο Τραμπ δίχως να δώσει πρακτικές εξηγήσεις ανακοίνωσε ότι θα κάνει το ίδιο. «Οι ΗΠΑ θα είναι, από εδώ και στο εξής, γνωστές ως ο φύλακας των Στενών του Ορμούζ, αλλά, για λόγους δικαιοσύνης, θα αποζημιώνονται με ποσοστό 20% επί όλων των μεταφερόμενων φορτίων», ανέφερε σε νέα ανάρτησή του τη Δευτέρα.

Ωστόσο θα ήταν νόμιμη μια τέτοια ενέργεια;

Δεν προβλέπεται από την UNCLOS

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) προβλέπει ότι τα κράτη που γειτνιάζουν με διεθνή στενά δεν μπορούν να απαιτούν πληρωμή απλώς και μόνο για την άδεια διέλευσης.

Μπορούν, ωστόσο, να επιβάλλουν περιορισμένες χρεώσεις για συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως η πλοήγηση, η ρυμούλκηση ή οι λιμενικές υπηρεσίες, χωρίς όμως να επιβάλλουν υψηλότερες χρεώσεις σε πλοία συγκεκριμένων χωρών.

Ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ έχουν προσχωρήσει στην UNCLOS, όμως η σύμβαση θεωρείται ευρέως μέρος του διεθνούς ναυτικού δικαίου και τα Στενά του Ορμούζ διεθνές θαλάσσιο πέρασμα. Σύμφωνα με στελέχη της ναυτιλιακής βιομηχανίας, επικαλείται το Reuters, στη σύγχρονη ιστορία δεν έχει υπάρξει μονομερής επιβολή τελών για τη διέλευση από διεθνή θαλάσσια στενά.

Μια ιδέα παράνομη

Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) του ΟΗΕ δήλωσε την Τρίτη ότι είναι «κατηγορηματικά αντίθετος στην επιβολή τελών για τη διέλευση από στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα».

«Δεν υπάρχει καμία νομική βάση που να επιτρέπει την επιβολή υποχρεωτικών διοδίων απλώς και μόνο για τη διέλευση από ένα στενό», δήλωσε εκπρόσωπος του IMO στο CBS News.

Η γερμανική εταιρεία logistics Hapag-Lloyd δήλωσε επίσης στο CBS News ότι οποιαδήποτε επιβολή τελών για τη μεταφορά φορτίων μέσω των Στενών του Ορμούζ θα ήταν «θεμελιωδώς λανθασμένη».

«Είναι θεμελιωδώς λανθασμένο να επιβάλλονται διόδια για τη διέλευση από διεθνή ύδατα», δήλωσε εκπρόσωπος της ναυτιλιακής εταιρείας. «Τα τέλη για υποδομές όπως η Διώρυγα του Σουέζ ή η Διώρυγα του Παναμά είναι διαφορετική περίπτωση, επειδή αντανακλούν μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές. Αυτό δεν ισχύει για τα Στενά του Ορμούζ».

Κουτί της Πανδώρας

Η επιβολή τέλους από τις ΗΠΑ θα ισοδυναμούσε με το «άνοιγμα ενός πολύ επικίνδυνου κουτιού της Πανδώρας», δήλωσε ο Κατίνας. «Διότι σε άλλα μέρη του κόσμου και άλλες χώρες θα αποφασίσουν ότι θέλουν επίσης να επιβάλουν διόδια. Έτσι υπονομεύεται πλήρως το διεθνές ναυτικό δίκαιο, το οποίο ήδη βρίσκεται σε εύθραυστη κατάσταση».

Και άλλοι φορείς της ναυτιλίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας υποστήριξαν ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν παράνομη.

«Είτε η “ταρίφα” είναι 200 δολάρια είτε 20 εκατ. δολάρια, δεν υπάρχει καμία νομική βάση για να χρεώνονται τα πλοία προκειμένου να ασκήσουν το δικαίωμά τους για διέλευση μέσω ενός διεθνούς στενού», έγραψε τη Δευτέρα ο αρχισυντάκτης της Lloyd’s List, Ρίτσαρντ Μιντ.

«Το αν τέτοιες απαιτήσεις προέρχονται από την Τεχεράνη ή από την Ουάσιγκτον είναι σε μεγάλο βαθμό δευτερεύον. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι να καθιερωθεί η ιδέα ότι η πρόσβαση σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου μπορεί να εξαρτάται από πολιτικά επιβαλλόμενες πληρωμές».

Εκτίναξη του κόστους

Αν ο πρόεδρος Τραμπ υλοποιούσε τη δήλωσή του αυτό θα μπορούσε να κοστίσει στα μεγαλύτερα πλοία πάνω από 30 εκατ. δολάρια ανά φορτίο, εκτιμούν ειδικοί του κλάδου, ενώ εταιρείες logistics χαρακτηρίζουν την ιδέα παράνομη. Το επιπλέον κόστος θα μετακυλιόταν τελικά στις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και άλλων προϊόντων.

Δεν είναι σαφές πώς η κυβέρνηση Τραμπ θα επέβαλλε ένα τέτοιο τέλος, ωστόσο η Lloyd’s List εκτιμά ότι μια επιβάρυνση 20% θα ισοδυναμούσε με περίπου 17 εκατ. δολάρια για ένα πλήρως φορτωμένο μεγάλο πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Με τις τρέχουσες τιμές του πετρελαίου Brent, που κινούνται γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι, περίπου 16 δολάρια ανά βαρέλι «θα πηγαίνουν στον Τραμπ», έγραψε τη Δευτέρα σε ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η Αμένα Μπακρ, επικεφαλής για τη Μέση Ανατολή και τον OPEC+ στην εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών Kpler.

Ακόμη και αν η τιμή του Brent υποχωρήσει στα 60 δολάρια το βαρέλι, το τέλος για ένα πλήρως φορτωμένο υπερδεξαμενόπλοιο (VLCC), που μπορεί να μεταφέρει περίπου 2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, θα ανέρχεται στα 24 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι, δήλωσε στο CBS News ο Πέτρας Κατίνας, ερευνητής για θέματα κλίματος, ενέργειας και άμυνας στο ευρωπαϊκό παράρτημα του think tank RUSI.

«Η άμεση επιβολή τέλους διέλευσης 20% σε πλοία που βρίσκονται ήδη εν πλω θα παρατείνει τις αρνητικές επιπτώσεις στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται ότι η ανάρτηση του προέδρου Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι περισσότερο μπλόφα· η βασική αρχή και η λογική του, όμως, ότι η ασφάλεια έχει κόστος, είναι ορθή», δήλωσε στο CBS News ο σύμβουλος ενέργειας και ασφάλειας Μάιλς Μπ. Κάγκινς.

Τι διαφορετικό ζητούσε το Ιράν

Υπενθυμίζεται ότι το Ιράν είχε ανακοινώσει ότι ενδέχεται μελλοντικά να επιβάλει τέλη διέλευσης του Ορμούζ, καθώς οι καταστροφές των αμερικανικών βομβαρδισμών στις υποδομές ανέρχονται σε πολλά δισεκ. δολάρια.

Το Ομάν έχει πραγματοποιήσει διάλογο με το Ιράν για το ζήτημα και τον περασμένο μήνα εξέδωσε οδηγίες για τα πλοία που διέρχονται από τα χωρικά του ύδατα στα Στενά, χωρίς να προβλέπεται οποιαδήποτε χρέωση.

Ωστόσο, τα τέλη του Ιράν στην αρχή της σύγκρουσης ανέρχονταν, σύμφωνα με πληροφορίες, περίπου στα 2 εκατ. δολάρια ή στο 1,2% της αξίας του πετρελαίου που μετέφερε ένα υπερδεξαμενόπλοιο, ενώ ανεπίσημες πληρωμές που πραγματοποιούνταν διακριτικά μεταξύ κυβερνήσεων έφθαναν μόλις τα 120.000 δολάρια, σύμφωνα με τη Lloyd’s.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, μάλιστα, Αμπάς Αραγτσί χλεύασε την πρόταση Τραμπ για τέλος 20%, γράφοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι το ποσοστό αυτό είναι «υπερβολικά υψηλό».

«Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει απόλυτο δίκιο. Όποιος διασφαλίζει την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να αποζημιώνεται για την υπηρεσία αυτή», έγραψε ο Αραγτσί. «Το Ιράν ήταν πάντοτε ο ΦΥΛΑΚΑΣ των Στενών και θα παραμείνει για ΠΑΝΤΑ. Το 20% είναι φυσικά υπερβολικό. Εμείς θα είμαστε δίκαιοι».

Πηγές: Reuters, CBS News