Στο ΚΔΗΦ ANIMUS ο Φάνης Μπουχλαριώτης αξιοποιεί τη μουσικοθεραπεία ως μέσο επικοινωνίας και συναισθηματικής έκφρασης, βοηθώντας τους ωφελούμενους να αναπτύξουν δεξιότητες, να εκφράσουν ανάγκες και να χτίσουν ουσιαστικές γέφυρες επαφής μέσα από τη δύναμη της μουσικής
Η μουσικοθεραπεία αποτελεί έναν σύγχρονο και ιδιαίτερα σημαντικό κλάδο της ειδικής αγωγής και της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, ο οποίος αξιοποιεί τη μουσική ως θεραπευτικό εργαλείο για την ενίσχυση της επικοινωνίας, της συναισθηματικής έκφρασης και της συνολικής ανάπτυξης του ανθρώπου. Στην παρούσα συνέντευξη, ένας επαγγελματίας μουσικοθεραπευτής με πολυετή εμπειρία στο πεδίο μιλά για τη διαδρομή του, την εκπαίδευσή του και την καθημερινή πρακτική της μουσικοθεραπείας, φωτίζοντας πτυχές ενός επαγγέλματος που παραμένει σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό.
Μέσα από τις απαντήσεις του αναδεικνύεται η σημασία της εξατομικευμένης προσέγγισης σε κάθε θεραπευόμενο, η αξία της σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στον θεραπευτή και το άτομο, καθώς και ο καθοριστικός ρόλος της μουσικής ως «γέφυρα» επικοινωνίας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου ο λόγος απουσιάζει ή είναι περιορισμένος. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στις προκλήσεις του επαγγέλματος, στη συναισθηματική επιβάρυνση αλλά και στην ιδιαίτερη ικανοποίηση που προσφέρει η δυνατότητα ουσιαστικής βοήθειας προς τον άνθρωπο. Η συνέντευξη επιχειρεί να αναδείξει τη μουσικοθεραπεία όχι ως εναλλακτική, αλλά ως συμπληρωματική θεραπευτική μέθοδο που λειτουργεί παράλληλα με άλλες επιστήμες υγείας και συμβάλλει ουσιαστικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων.
Η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για κάθε ουσιαστική πρόοδο
Πώς ξεκίνησε η επαγγελματική σας πορεία στη μουσικοθεραπεία;
Η σχέση μου με τη μουσική υπάρχει από πολύ μικρή ηλικία, περίπου από τα πέντε μου χρόνια, μέσα από σπουδές, χορωδίες και την κιθάρα. Η μουσική ήταν πάντα κομμάτι της ζωής μου, σχεδόν αυτονόητο. Παρ’ όλα αυτά, το πρώτο μου πτυχίο δεν ήταν μουσικό αλλά στην οικονομία, κάτι που δείχνει ότι αρχικά ακολούθησα έναν διαφορετικό δρόμο. Η ουσιαστική όμως στροφή έγινε όταν ήρθα σε επαφή με τη μουσικοθεραπεία το 2020, μέσα από το μεταπτυχιακό πρόγραμμα. Εκεί συνειδητοποίησα ότι αυτό είναι το αντικείμενο στο οποίο θέλω να αφοσιωθώ πλήρως, γιατί συνδυάζει τη μουσική με την ανθρώπινη επαφή και τη θεραπευτική διαδικασία με έναν πολύ άμεσο και ουσιαστικό τρόπο.
Τι είναι ακριβώς μια συνεδρία μουσικοθεραπείας και τι περιλαμβάνει;
Μια συνεδρία μουσικοθεραπείας δεν είναι ποτέ ίδια, γιατί δεν υπάρχει ένας ενιαίος τρόπος προσέγγισης. Εξαρτάται αν πρόκειται για ατομική ή ομαδική συνεδρία, αλλά κυρίως εξαρτάται από τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας, τις ανάγκες του, τη δυσκολία που αντιμετωπίζει και τους στόχους που θέλουμε να θέσουμε. Η μουσικοθεραπεία δεν είναι απλώς μουσική για χαλάρωση ή ψυχαγωγία, αλλά μια στοχευμένη θεραπευτική διαδικασία.
Μέσα από τη μουσική προσπαθούμε να ενισχύσουμε την επικοινωνία, να βοηθήσουμε στη συναισθηματική έκφραση, να υποστηρίξουμε κινητικές δεξιότητες ή ακόμα και να ενισχύσουμε τη γνωστική λειτουργία, ανάλογα με την περίπτωση. Η μουσική λειτουργεί σαν μέσο, όχι σαν σκοπός. Είναι το εργαλείο μέσω του οποίου προσεγγίζουμε τον άνθρωπο θεραπευτικά.
Ποια είναι τα βασικά εργαλεία που χρησιμοποιείτε σε μια συνεδρία;
Το πιο βασικό εργαλείο στη μουσικοθεραπεία είναι η ίδια η ανθρώπινη φωνή. Από εκεί και πέρα χρησιμοποιούμε κιθάρα, πιάνο και κρουστά, ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής και του ατόμου. Πολύ σημαντικό είναι ότι τα εργαλεία αυτά δεν επιβάλλονται στον θεραπευόμενο. Αντίθετα, προσαρμόζονται σε αυτό που ο ίδιος θέλει ή μπορεί να εκφράσει εκείνη τη στιγμή.
Υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που δεν έχουν λεκτική επικοινωνία.
Εκεί η μουσική γίνεται ουσιαστικά ο μοναδικός δρόμος επικοινωνίας. Μέσα από ήχους, ρυθμό, κίνηση και φωνητική έκφραση, το άτομο μπορεί να δείξει ανάγκες, συναισθήματα και αντιδράσεις που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να εκφραστούν.
Πώς επιλέγετε τη μουσική για κάθε άτομο;
Η επιλογή της μουσικής δεν είναι ποτέ τυχαία. Πάντα ξεκινάμε από μια πολύ προσεκτική αξιολόγηση. Γνωρίζουμε τον άνθρωπο, παίρνουμε ιστορικό, μιλάμε με την οικογένεια όταν πρόκειται για παιδιά και προσπαθούμε να καταλάβουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει και λειτουργεί. Από εκεί και πέρα, λαμβάνουμε υπόψη την πιθανή διάγνωση ή δυσκολία και σχεδιάζουμε την προσέγγιση.
Το πιο σημαντικό όμως δεν είναι η μουσική καθαυτή, αλλά η σχέση που χτίζεται. Η εμπιστοσύνη ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο είναι η βάση όλων. Αν δεν υπάρχει αυτή η σχέση, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος, όσο σωστή κι αν είναι η τεχνική.
Έχετε δει ουσιαστικές αλλαγές μέσα από τη μουσικοθεραπεία;
Ναι, και μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις πολύ σημαντικές. Έχω δουλέψει με παιδιά που δεν είχαν καθόλου λεκτική επικοινωνία και μέσα από τη διαδικασία άρχισαν σταδιακά να εκφράζουν βασικές ανάγκες, όπως το πότε πεινάνε, πότε διψάνε ή πότε χρειάζονται βοήθεια. Μπορεί για έναν εξωτερικό παρατηρητή να φαίνονται μικρά βήματα, όμως για την καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων είναι τεράστια εξέλιξη.
Η πρόοδος στη μουσικοθεραπεία δεν μετριέται πάντα με εντυπωσιακά αποτελέσματα, αλλά με μικρές, σταθερές αλλαγές που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής.
Πώς βοηθά η μουσική στην επικοινωνία ανθρώπων που δυσκολεύονται λεκτικά;
Η μουσική είναι βαθιά συνδεδεμένη με το συναίσθημα. Όταν ενεργοποιείται ένα συναίσθημα, ενεργοποιείται ταυτόχρονα και η ανάγκη για έκφραση. Ακόμα και άνθρωποι που δεν μπορούν να μιλήσουν, μπορούν να εκφράσουν μέσα από τη μουσική αυτό που νιώθουν ή χρειάζονται.
Στην ουσία, η μουσική λειτουργεί σαν ένας εναλλακτικός δρόμος επικοινωνίας. Δεν περνάει μέσα από τις λέξεις, αλλά μέσα από το βίωμα, τον ήχο και τη συναισθηματική εμπειρία.
Τι ρόλο παίζει η μουσική στη συναισθηματική έκφραση;
Ο ρόλος της είναι καθοριστικός. Η μουσική από μόνη της είναι συναίσθημα. Μπορεί να αλλάξει άμεσα τη διάθεση ενός ανθρώπου, να φέρει μνήμες, να ενεργοποιήσει εικόνες και εμπειρίες που ίσως είχαν ξεχαστεί. Όλοι έχουμε ζήσει τη στιγμή που ένα τραγούδι μάς μεταφέρει σε μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας ή μας φέρνει στο μυαλό έναν άνθρωπο.
Αυτό ακριβώς αξιοποιεί και η μουσικοθεραπεία. Χρησιμοποιεί αυτή τη δύναμη του συναισθήματος για να βοηθήσει τον άνθρωπο να εκφραστεί και να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του.
Υπήρξε κάποια εμπειρία που σας συγκίνησε ιδιαίτερα;
Υπήρξε μια περίπτωση με ένα παιδί με αυτισμό, περίπου εννέα ετών, το οποίο δεν είχε λεκτική επικοινωνία και χρησιμοποιούσε μόνο κραυγές. Στις πρώτες συνεδρίες η επικοινωνία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη με τον τρόπο που θα τον καταλαβαίναμε εμείς.
Μια μέρα, πριν τη συνεδρία, εγώ προσωπικά δεν ήμουν σε καλή ψυχολογική κατάσταση. Το παιδί το αντιλήφθηκε. Με οδήγησε έξω από την αίθουσα, με κινήσεις και εκφράσεις, και μου έδειξε να πάρω μια ανάσα βάζοντας το χέρι του στο στήθος του. Ήταν μια στιγμή απίστευτης επικοινωνίας χωρίς καμία λέξη. Εκεί καταλαβαίνεις ότι η επικοινωνία δεν περιορίζεται στη γλώσσα.
Πώς χτίζεται η σχέση εμπιστοσύνης με τους θεραπευόμενους;
Χτίζεται μέσα από την αυθεντικότητα. Ο άνθρωπος απέναντι αντιλαμβάνεται πολύ γρήγορα αν είσαι πραγματικά παρών ή όχι. Αν αγαπάς αυτό που κάνεις και αν ενδιαφέρεσαι ουσιαστικά για εκείνον. Αυτό είναι που κάνει τη διαφορά.
Η θεραπευτική σχέση δεν είναι τυπική. Είναι μια ανθρώπινη σχέση με βάθος, και αυτό το νιώθει ο θεραπευόμενος από την πρώτη στιγμή.
Πόσος χρόνος χρειάζεται για να υπάρξει πρόοδος;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος. Μπορεί να υπάρξει αλλαγή μέσα σε έναν μήνα, μπορεί όμως να χρειαστούν και πολλοί περισσότεροι. Εξαρτάται από το άτομο, τη δυσκολία και κυρίως από τη συνέπεια που υπάρχει και εκτός συνεδρίας.
Η δουλειά δεν τελειώνει στη συνεδρία. Δίνονται οδηγίες και για το σπίτι, γιατί η καθημερινή επανάληψη και η υποστήριξη από το οικογενειακό περιβάλλον παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις στη δουλειά σας;
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να καταφέρεις να αφήνεις πίσω σου ό,τι προσωπικό κουβαλάς και να είσαι πλήρως παρών στη συνεδρία. Δεν είναι πάντα εύκολο, γιατί η δουλειά αυτή σε επηρεάζει συναισθηματικά.
Παράλληλα όμως, αυτή η δουλειά σου δίνει και πολλά. Κυρίως την αίσθηση ότι μπορείς να βοηθήσεις έναν άνθρωπο να προχωρήσει, να επικοινωνήσει, να εκφραστεί. Αυτή η αίσθηση προσφοράς είναι από μόνη της βαθιά ικανοποιητική.
Τι θα θέλατε να γνωρίζει το κοινό για τη μουσικοθεραπεία;
Ότι δεν είναι μια εναλλακτική, αλλά μια συμπληρωματική θεραπευτική προσέγγιση που λειτουργεί παράλληλα με άλλες μορφές θεραπείας, όπως η λογοθεραπεία ή η ψυχοθεραπεία. Και ότι μπορεί να προσφέρει κάτι πολύ σημαντικό: την πρόσβαση στο συναίσθημα.
Η μουσικοθεραπεία δεν αντικαθιστά άλλες θεραπείες, αλλά τις συμπληρώνει και συχνά ανοίγει δρόμους επικοινωνίας που διαφορετικά θα ήταν πολύ δύσκολο να δημιουργηθούν.
Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να μείνει;
Ότι η μουσική είναι ανάγκη για όλους. Δεν είναι απλώς τέχνη ή ψυχαγωγία, αλλά ένας βαθύς τρόπος επικοινωνίας και αυτογνωσίας. Αν οι άνθρωποι παραμείνουν ανοιχτοί σε αυτό το είδος έκφρασης, μπορούν να ανακαλύψουν νέους τρόπους να κατανοήσουν τον εαυτό τους και τους άλλους, μέσα από μια διαδικασία που είναι ταυτόχρονα απλή και βαθιά ανθρώπινη.
Η μουσικοθεραπεία, όπως αναδείχθηκε μέσα από τη συγκεκριμένη συνέντευξη, δεν αποτελεί απλώς μια επιστημονική πρακτική, αλλά έναν βαθύ και ουσιαστικό τρόπο προσέγγισης του ανθρώπου. Μέσα από τη δύναμη της μουσικής, δημιουργούνται γέφυρες επικοινωνίας εκεί όπου ο λόγος δεν επαρκεί, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργείται ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, ασφάλειας και συναισθηματικής έκφρασης. Ο ρόλος του μουσικοθεραπευτή αποδεικνύεται πολυδιάστατος, καθώς συνδυάζει την επιστημονική γνώση με την καλλιτεχνική ευαισθησία και την ανθρώπινη επαφή. Σε μια εποχή όπου η ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία γίνεται ολοένα και πιο έντονη, η μουσικοθεραπεία έρχεται να υπενθυμίσει ότι η έκφραση δεν περιορίζεται στις λέξεις, αλλά μπορεί να αποτυπωθεί μέσα από τον ήχο, τον ρυθμό και το συναίσθημα. Η αξία της δεν έγκειται μόνο στα θεραπευτικά της αποτελέσματα, αλλά και στη δυνατότητά της να επαναφέρει τον άνθρωπο σε μια πιο αυθεντική σχέση με τον εαυτό του και τους άλλους.
