ΑΝΝΑ ΠΑΡΔΑΛΗ
Παιδίατρος,
MSc Στρατηγική Αναπτυξιακής και Εφηβικής Υγείας ΕΚΠΑ
Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής
Σε μια εποχή όπου η παιδική υγεία απειλείται ολοένα και περισσότερο από χρόνιες παθήσεις, ψυχική επιβάρυνση και έναν καθιστικό τρόπο ζωής, η επιστήμη στρέφει το βλέμμα της σε έναν παράγοντα που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε δευτερεύοντα: τη σχέση του παιδιού με το φυσικό περιβάλλον.
Για δεκαετίες αντιμετωπίζαμε τη φύση ως χώρο αναψυχής ή αισθητικής ποιότητας ζωής. Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι το περιβάλλον επιδρά βαθιά στη βιολογία του παιδιού: επηρεάζει τον εγκέφαλο, το ανοσοποιητικό σύστημα, τη συναισθηματική ανάπτυξη και πιθανώς ακόμη και τη μακροπρόθεσμη υγεία του ενήλικα που θα προκύψει από αυτό.
Τα τελευταία χρόνια, οι εξελίξεις στην έρευνα γύρω από το ανθρώπινο μικροβίωμα έχουν αλλάξει ριζικά την αντίληψή μας για την υγεία. Το ανθρώπινο σώμα φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμών που συμμετέχουν στην ανοσολογική ωρίμανση, στον μεταβολισμό και στη ρύθμιση της φλεγμονής. Η πρώιμη έκθεση των παιδιών σε φυσικά περιβάλλοντα —χώμα, φυτά, φυσικούς μικροοργανισμούς— φαίνεται ότι λειτουργεί ως ένα είδος «εκπαίδευσης» του ανοσοποιητικού συστήματος.
Αντίθετα, η υπερβολικά αποστειρωμένη ζωή, η περιορισμένη επαφή με τη φύση και η διαρκής παραμονή σε κλειστούς χώρους συνδέονται, σε αρκετές μελέτες, με αυξημένα ποσοστά αλλεργιών, άσθματος και άλλων ανοσολογικών διαταραχών. Δεν είναι τυχαίο ότι παιδιά που μεγαλώνουν κοντά σε πράσινους χώρους ή έχουν συστηματική επαφή με φυσικό περιβάλλον φαίνεται να παρουσιάζουν χαμηλότερη συχνότητα αλλεργικών νοσημάτων και καλύτερη ανοσολογική ισορροπία.
Ωστόσο, η επίδραση της φύσης δεν περιορίζεται μόνο στο ανοσοποιητικό. Τα τελευταία χρόνια, νευροεπιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι το φυσικό περιβάλλον επιδρά και στον αναπτυσσόμενο παιδικό εγκέφαλο. Η επαφή με πράσινους χώρους σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα στρες, καλύτερη συγκέντρωση, ποιοτικότερο ύπνο και βελτιωμένη συναισθηματική ανθεκτικότητα. Σε παιδιά και εφήβους, η συστηματική επαφή με εξωτερικούς χώρους φαίνεται να μειώνει συμπτώματα άγχους και ψυχικής κόπωσης, ενώ ευνοεί τη δημιουργικότητα, το ελεύθερο παιχνίδι και την κοινωνική αλληλεπίδραση.
Ίσως αυτό να εξηγεί γιατί αρκετοί επιστήμονες μιλούν πλέον για το λεγόμενο “nature deficit”, ένα είδος «ελλείμματος φύσης» στη σύγχρονη παιδική ηλικία. Τα σημερινά παιδιά μεγαλώνουν περισσότερο σε εσωτερικούς χώρους, μπροστά σε οθόνες και λιγότερο σε ανοιχτά περιβάλλοντα. Σε πολλές πόλεις, οι ελεύθεροι χώροι μειώνονται, οι σχολικές αυλές γίνονται ολοένα και πιο «τσιμεντένιες» και το αυθόρμητο παιχνίδι αντικαθίσταται από μια υπερδομημένη καθημερινότητα.
Η αλλαγή αυτή δεν αποτελεί απλώς κοινωνική ή παιδαγωγική μεταβολή. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας.
Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς οργανισμοί δημόσιας υγείας και παιδιατρικές κοινότητες αρχίζουν να συνδέουν όλο και περισσότερο τον αστικό σχεδιασμό με την παιδική υγεία. Το πράσινο στις γειτονιές, τα ασφαλή πάρκα, οι χώροι παιχνιδιού, ακόμη και η παρουσία δέντρων γύρω από σχολικά συγκροτήματα φαίνεται ότι επηρεάζουν μετρήσιμους δείκτες ευεξίας και ψυχικής υγείας των παιδιών.
Ίσως λοιπόν η προστασία του περιβάλλοντος να μην αφορά μόνο την κλιματική αλλαγή ή τις επόμενες γενιές. Αφορά άμεσα τα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα. Αφορά το πώς κοιμούνται, πώς συγκεντρώνονται, πώς διαχειρίζονται το άγχος τους, ακόμη και το πώς «εκπαιδεύεται» το ανοσοποιητικό τους σύστημα.
Ως παιδίατροι, συνηθίζουμε να μιλάμε για εμβόλια, σωστή διατροφή και πρόληψη. Ίσως όμως η σύγχρονη πρόληψη χρειάζεται να συμπεριλάβει και κάτι ακόμη: περισσότερο ουρανό, περισσότερο πράσινο, περισσότερο ελεύθερο παιχνίδι.
Γιατί τελικά, η φύση δεν είναι πολυτέλεια για το παιδί. Είναι μέρος της βιολογικής και ψυχικής του ανάπτυξης. Και ίσως ένα από τα πιο υποτιμημένα «φάρμακα» της σύγχρονης εποχής.
Πηγή: tanea.gr
