Στεγαστική κρίση: Πόσο «χτυπά» τους οικονομικά ασθενέστερους [γραφήματα] –

Η στεγαστική κρίση εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις για τα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς το κόστος κατοικίας παραμένει δυσανάλογα υψηλό σε σχέση με τα εισοδήματα, την ώρα που οι τιμές των ακινήτων συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά και το 2026. Η εικόνα που διαμορφώνεται αποτυπώνει ένα διπλό πρόβλημα: από τη μία πλευρά την αυξανόμενη δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία και από την άλλη τη διαρκή άνοδο των τιμών στην αγορά ακινήτων.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ, τα νοικοκυριά με εισόδημα κάτω από το 60% του διάμεσου εισοδήματος εξακολουθούν να δαπανούν περίπου το 60% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στεγαστικές ανάγκες, ποσοστό που περιλαμβάνει ενοίκια ή δόσεις στεγαστικών δανείων, λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και δαπάνες συντήρησης κατοικίας. Αν και το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από το 77% που είχε καταγραφεί στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά υψηλό σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Ανησυχητική εικόνα για τη στεγαστική κρίση

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα που προκύπτει από τον δείκτη υπερβάλλουσας στεγαστικής επιβάρυνσης, ο οποίος μετρά το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν περισσότερο από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση. Στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα το ποσοστό αυτό κυμαίνεται διαχρονικά μεταξύ 68% και 93%, έναντι μόλις 35%-40% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαφορά αυτή κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη στεγαστική πίεση για τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά.

Οι συνέπειες αποτυπώνονται και στην ικανότητα των πολιτών να ανταποκριθούν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις. Τα νοικοκυριά που βρίσκονται κάτω από το όριο του 60% του διάμεσου εισοδήματος εμφανίζουν ποσοστά καθυστερήσεων σε ενοίκια, στεγαστικά δάνεια και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας που φθάνουν πλέον το 77%-80%. Η ενεργειακή κρίση και η άνοδος του κόστους ζωής μετά το 2021 επιδείνωσαν σημαντικά την κατάσταση, με αποτέλεσμα σχεδόν τέσσερα στα πέντε φτωχότερα νοικοκυριά να δυσκολεύονται να καλύψουν εγκαίρως τις στεγαστικές και ενεργειακές τους υποχρεώσεις. Την ίδια στιγμή, τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν αισθητά χαμηλότερα, μεταξύ 20% και 28%.

Πάνω από τα ιστορικά υψηλά του 2008 οι τιμές

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο καθώς η αγορά ακινήτων συνεχίζει να καταγράφει ισχυρές ανατιμήσεις. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκπέμπει προειδοποιητικά σήματα, καθώς οι τιμές των διαμερισμάτων έχουν πλέον ξεπεράσει τα ιστορικά υψηλά επίπεδα του 2008. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν κατά 5,7% το πρώτο τρίμηνο του 2026 σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του προηγούμενου έτους.

Η άνοδος αφορά τόσο τα νέα όσο και τα παλαιά ακίνητα. Οι τιμές των νεόδμητων διαμερισμάτων αυξήθηκαν κατά 6%, ενώ των παλαιότερων κατά 5,5%. Παράλληλα, το 2025 οι τιμές είχαν ήδη καταγράψει μέση ετήσια αύξηση 8,1%, μετά το άλμα του 9,1% που είχε σημειωθεί το 2024.

Σε γεωγραφικό επίπεδο, οι μεγαλύτερες αυξήσεις το πρώτο τρίμηνο του 2026 καταγράφηκαν στη Θεσσαλονίκη με 6,4% και στις λοιπές περιοχές της χώρας με 6,9%, ενώ στην Αθήνα οι τιμές αυξήθηκαν κατά 5,2%. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι οι πιέσεις στην αγορά κατοικίας δεν περιορίζονται πλέον στα μεγάλα αστικά κέντρα αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρη τη χώρα.

Η ανισότητα

Η δυσκολία πρόσβασης στη στέγη αποτελεί μόνο μία από τις εκφάνσεις ενός ευρύτερου προβλήματος που καταγράφει η μελέτη: της άνισης πρόσβασης στις ευκαιρίες κοινωνικής και οικονομικής ανέλιξης. Παρά τη σημαντική επέκταση της εκπαίδευσης και τη βελτίωση των οικονομικών συνθηκών μετά την κρίση, η κοινωνική αφετηρία εξακολουθεί να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις προοπτικές των πολιτών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το ΙΟΒΕ, η πιθανότητα ένα άτομο που προέρχεται από το κατώτερο 50% της κοινωνικής και οικονομικής κλίμακας να βρεθεί στο ανώτερο 25% διαμορφώνεται μόλις στο 11,97%, επίδοση που συγκαταλέγει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με τη χαμηλότερη κοινωνική κινητικότητα. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η οικογενειακή αφετηρία εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά την τελική θέση ενός ατόμου στην κοινωνική και οικονομική πυραμίδα.