Η νέα μελέτη της Eurobank για τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ αναδεικνύει ένα κρίσιμο συμπέρασμα: για τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες, το καθοριστικό ζήτημα δεν είναι τόσο το πόσο υψηλά μπορεί να εκτιναχθούν προσωρινά οι τιμές του πετρελαίου, όσο το αν το αυξημένο ενεργειακό κόστος θα παραμείνει αρκετά επίμονο ώστε να περάσει στον ευρύτερο πληθωρισμό και τελικά στις πληθωριστικές προσδοκίες.
Η ανάλυση, που υπογράφουν ο Marcus Bensasson και η Παρασκευή Πετροπούλου, τοποθετεί τη γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή στο επίκεντρο μιας νέας φάσης αβεβαιότητας για τις διεθνείς αγορές. Το βασικό ερώτημα δεν αφορά μόνο τη διακύμανση του Brent, αλλά κυρίως τη διάρκεια της διαταραχής στις ροές ενέργειας, στις μεταφορές, στην ασφάλιση των πλοίων και στη γενικότερη ομαλότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η Eurobank υπογραμμίζει ότι η αγορά έχει συνηθίσει να ερμηνεύει το θέμα μέσα από διπολικά σενάρια — κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση, κλείσιμο ή «άνοιγμα» για τα Στενά του Ορμούζ — όμως η πραγματική οικονομική επίπτωση δεν εξαρτάται μόνο από το αν θα πέσουν οι τιμές του αργού, αλλά από το αν τα «παραδοτέα» ενεργειακά κόστη θα μείνουν υψηλά για αρκετό καιρό. Σε αυτά τα κόστη περιλαμβάνονται το φυσικό αέριο, οι ναύλοι, τα ασφάλιστρα πολέμου, οι καθυστερήσεις στα δρομολόγια και οι φυσικές δυσχέρειες στη διέλευση.
Το κρίσιμο ζήτημα για τον πληθωρισμό
Στη μελέτη σημειώνεται πως η εμπειρία δείχνει ότι οι αγορές πετρελαίου αντιδρούν συχνά γρήγορα στις γεωπολιτικές εξελίξεις, αλλά όχι πάντα με τρόπο που αποτυπώνει σωστά τη συνολική πίεση στην οικονομία. Το Brent μπορεί να υποχωρεί όταν εμφανίζονται ενδείξεις διπλωματικής αποκλιμάκωσης, όμως το φυσικό αέριο και τα ναύλα παραμένουν πιο δύσκαμπτα, ειδικά όταν η αποκατάσταση των ροών γίνεται αργά και με τριβές.
Αυτό έχει σημασία για την Ευρώπη, όπου η εξάρτηση από το φυσικό αέριο και από εισαγόμενες ενεργειακές ροές παραμένει υψηλή. Η Eurobank επισημαίνει ότι η ευρωπαϊκή αγορά δεν αντιμετωπίζει μόνο μια προσωρινή άνοδο στις τιμές, αλλά μια πιθανότητα παρατεταμένης μετακύλισης του κόστους σε ευρύτερες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών. Έτσι, η συζήτηση μετατοπίζεται από το αν θα κορυφωθεί η τιμή του πετρελαίου στο πόσο θα διαρκέσει η πίεση στο κόστος ενέργειας.
Στενά του Ορμούζ: Τρία σενάρια για την εξέλιξη της κρίσης
Η Eurobank διαμορφώνει τρία σενάρια, με κεντρικό άξονα όχι το ύψος της τιμής του αργού, αλλά τη διάρκεια και την ένταση της φυσικής διαταραχής στη διακίνηση ενέργειας.
Στο βασικό σενάριο, οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήγουν σε κάποια συμφωνία και η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ ανοίγει ξανά, αλλά η επαναφορά στην κανονικότητα είναι αργή. Οι έλεγχοι, τα τέλη διέλευσης, τα ασφάλιστρα κινδύνου, οι ουρές των πλοίων, η απομάκρυνση ναρκών και η μείωση της ικανότητας εξαγωγής LNG από το Κατάρ διατηρούν το παραδοτέο ενεργειακό κόστος αυξημένο. Το αργό μπορεί να υποχωρήσει εν μέρει, αλλά το φυσικό αέριο και οι θαλάσσιες μεταφορές παραμένουν «κολλημένα» σε υψηλότερα επίπεδα.
Στο δυσμενές σενάριο, δεν υπάρχει σταθερή συμφωνία και οι εκεχειρίες καταρρέουν επανειλημμένα. Η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά περιορισμένη για μήνες, ενώ τα στρατηγικά αποθέματα αναλώνονται και οι εναλλακτικές οδοί μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων απορροφούν μόνο μέρος της απώλειας. Στην περίπτωση αυτή, οι τιμές της ενέργειας μένουν ψηλά και η πίεση περνά πιο βαθιά στον δομικό πληθωρισμό.
Στο ακραίο σενάριο, η σύγκρουση επανεξελίσσεται, τα Στενά του Ορμούζ κλείνουν πλήρως ή η ένταση επεκτείνεται ευρύτερα στην περιοχή. Τυχόν πλήγματα σε υποδομές εξαγωγών της Σαουδικής Αραβίας ή των ΗΑΕ αφαιρούν και τις εναλλακτικές «παρακάμψεις» της αγοράς, ενώ η ασφάλιση των πλοίων περιορίζεται και οι μεταφορικές ροές αποδιοργανώνονται περαιτέρω. Σε αυτό το περιβάλλον, το δίλημμα των κεντρικών τραπεζών γίνεται πολύ πιο έντονο, καθώς η σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος αποκτά προτεραιότητα έναντι της μάχης κατά του πληθωρισμού.
Ήδη ορατές οι επιπτώσεις στις τιμές
Η μελέτη σημειώνει ότι το σοκ έχει ήδη αρχίσει να περνά στις τιμές καταναλωτή, κυρίως στην Ευρωζώνη και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η εικόνα του πληθωρισμού δείχνει σαφή επιτάχυνση, ενώ το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι πως η άνοδος δεν περιορίζεται μόνο στις τιμές της ενέργειας, αλλά απειλεί να επηρεάσει και άλλες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών.
Στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός κατέγραψε αισθητή επιτάχυνση τον Μάιο, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο η εξέλιξη είναι επίσης πιεστική, παρά την πρόσκαιρη επιβράδυνση του Απριλίου που σχετίζεται κυρίως με τις βάσεις σύγκρισης και με τον ρυθμιστικό μηχανισμό τιμολόγησης της ενέργειας. Η Eurobank επισημαίνει ότι η καθυστέρηση στη μετακύλιση του ενεργειακού κόστους σημαίνει πως η πραγματική πίεση μπορεί να φανεί εντονότερα τους επόμενους μήνες.
Στις ΗΠΑ, η εικόνα είναι διαφορετική. Η οικονομία παραμένει πιο ανθεκτική και λιγότερο εκτεθειμένη στις ροές από τα Στενά του Ορμούζ, όμως το σοκ στις τιμές ενέργειας έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη πιο σύνθετο περιβάλλον, όπου οι δασμοί λειτουργούν ως πρόσθετη πηγή πληθωριστικών πιέσεων. Έτσι, η Fed καλείται να διαχειριστεί ένα διπλό σοκ προσφοράς, που δυσκολεύει την ανάγνωση της πορείας του πληθωρισμού.
Γιατί η Ευρώπη είναι πιο εκτεθειμένη
Ένα από τα βασικά σημεία της ανάλυσης είναι ότι η Ευρωζώνη έχει υψηλότερη άμεση ενεργειακή έκθεση από τις ΗΠΑ. Η εξάρτηση από το φυσικό αέριο, οι εισαγωγές ενέργειας και η βαρύτητα του ενεργειακού κόστους στον ευρωπαϊκό πληθωριστικό δείκτη καθιστούν την ΕΚΤ πιο ευάλωτη στις συνέπειες της κρίσης.
Η Eurobank επισημαίνει επίσης ότι η εμπειρία του πληθωριστικού κύκλου 2021-2022 έχει κάνει την ΕΚΤ ιδιαίτερα ευαίσθητη σε κινήσεις που μπορεί να υπονομεύσουν την αξιοπιστία της. Γι’ αυτό και η Τράπεζα είναι λιγότερο διατεθειμένη να «βλέπει μέσα από» το ενεργειακό σοκ, ακόμη κι αν γνωρίζει ότι η υπερβολική σύσφιξη μπορεί να εντείνει τις πιέσεις στα κρατικά spreads και να δημιουργήσει πρόβλημα μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ διαθέτουν μεγαλύτερο περιθώριο να αντιμετωπίσουν το σοκ ως παροδικό, επειδή η έκθεση στη διέλευση μέσω του Ορμούζ είναι πολύ μικρότερη και η αμερικανική οικονομία παραμένει ισχυρότερη. Ωστόσο, οι δασμοί αλλάζουν τους υπολογισμούς, καθώς προσθέτουν μια δεύτερη πηγή πληθωρισμού και δυσκολεύουν τη διάκριση ανάμεσα σε παροδικές και επίμονες επιδράσεις.
Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται ενδιάμεσα, αλλά με δικές του ιδιαιτερότητες. Η αναπροσαρμογή των ρυθμιζόμενων τιμών ενέργειας στο τρίτο τρίμηνο και η επίμονη αδυναμία στις υπηρεσίες αυξάνουν τον κίνδυνο δευτερογενών επιδράσεων στον πληθωρισμό, την ώρα που η αγορά εργασίας δείχνει σημάδια χαλάρωσης.
Πώς αντιδρούν οι κεντρικές τράπεζες
Η Eurobank αναλύει ξεχωριστά τις αντιδράσεις της ΕΚΤ, της Fed και της Τράπεζας της Αγγλίας, καταλήγοντας ότι κάθε μία έχει διαφορετικό περιθώριο δράσης και διαφορετική ευαισθησία απέναντι στο ίδιο ενεργειακό σοκ.
Η ΕΚΤ εμφανίζεται ως η πιο περιορισμένη από τις τρεις. Η ανάγκη διατήρησης της αξιοπιστίας της, μετά το πληθωριστικό επεισόδιο των προηγούμενων ετών, την ωθεί σε πιο αυστηρή στάση. Ταυτόχρονα, η ανησυχία για τη διεύρυνση των spreads μεταξύ των κρατών-μελών περιορίζει τη δυνατότητα για επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων, ιδιαίτερα αν η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη παραμείνει εύθραυστη.
Στο βασικό σενάριο, η ΕΚΤ προχωρά σε μια αύξηση επιτοκίων τον Ιούνιο και σε ακόμη μία μέσα στο φθινόπωρο, πριν περάσει σε στάση αναμονής, με τον πληθωρισμό να παραμένει πάνω από τον στόχο για μεγάλο μέρος του 2026 και του 2027.
Η Fed, αντίθετα, είναι πιο διατεθειμένη να κρατήσει στάση αναμονής, εκτιμώντας ότι η αμερικανική οικονομία μπορεί να απορροφήσει το σοκ χωρίς άμεση αλλαγή πορείας. Η Eurobank όμως υπογραμμίζει ότι η παρουσία των δασμών περιπλέκει τη ζωή της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας, καθώς η Fed δεν αντιμετωπίζει μόνο το ενεργειακό σοκ, αλλά και ένα προϋπάρχον πληθωριστικό βάρος από την πλευρά των εμπορικών πολιτικών.
Η Τράπεζα της Αγγλίας βρίσκεται σε πιο δύσκολη ενδιάμεση θέση. Η καθυστερημένη ενεργειακή αναπροσαρμογή στα τιμολόγια και η επίμονη πίεση στις υπηρεσίες αυξάνουν τον κίνδυνο πιο επίμονου πληθωρισμού, ακόμη κι αν η ανάπτυξη και η αγορά εργασίας εξασθενούν. Στο πιο δυσμενές σενάριο, η BoE ίσως χρειαστεί να αυστηροποιήσει περαιτέρω τη στάση της, παρά το γεγονός ότι το μακροοικονομικό περιβάλλον παραμένει εύθραυστο.
Το μήνυμα της μελέτης
Το κεντρικό μήνυμα της Eurobank είναι ότι η παρούσα κρίση δεν πρέπει να διαβαστεί αποκλειστικά ως μια ακόμη γεωπολιτική αναταραχή με σύντομο ορίζοντα, αλλά ως ένα ενδεχόμενο σοκ που μπορεί να αφήσει πιο μόνιμο αποτύπωμα στον πληθωρισμό και στη νομισματική πολιτική.
Η φυσική αποκατάσταση των ροών στον Ορμούζ, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι υπόθεση μηνών και όχι εβδομάδων. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν οι τιμές του πετρελαίου αποκλιμακωθούν, το ενεργειακό κόστος για την πραγματική οικονομία ενδέχεται να παραμείνει υψηλό αρκετά περισσότερο.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι κεντρικές τράπεζες δεν έχουν την ίδια πολυτέλεια να αγνοήσουν το σοκ. Η ΕΚΤ καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην αξιοπιστία και στη χρηματοπιστωτική συνοχή, η Fed ανάμεσα στην ανθεκτικότητα της οικονομίας και στον κίνδυνο νέας πληθωριστικής έξαρσης, ενώ η BoE ανάμεσα στη στενότητα της ανάπτυξης και στην επίμονη άνοδο των τιμών στις υπηρεσίες.
Αν στο βασικό σενάριο ο κοινός παρονομαστής είναι ο πληθωρισμός πάνω από τον στόχο για μεγαλύτερο διάστημα, στα πιο δυσμενή σενάρια το ζήτημα αλλάζει ποιοτικά: η προτεραιότητα μετακινείται από το «πόσο αυστηρά θα κινηθούν τα επιτόκια» στο «πώς θα διατηρηθεί η σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος».
Πηγή: ot.gr
