Ο πόλεμος στο Ιράν και η αναστάτωση στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές έχουν προκαλέσει μια αλυσιδωτή αντίδραση που ξεκινά από τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου και φτάνει μέχρι τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει πλέον σοβαρά το ενδεχόμενο να επιτρέψει στα κράτη-μέλη να χρηματοδοτήσουν μέρος των ενεργειακών παρεμβάσεων εκτός των αυστηρών ορίων του νέου Συμφώνου Σταθερότητας και αυτό λίγους μόλις μήνες μετά την επαναφορά των νέων δημοσιονομικών κανόνων.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία του νέου δημοσιονομικού πλαισίου
Η συζήτηση, σύμφωνα με πληροφορίες, αφορά ένα ποσό που μπορεί να φτάνει το 0,3% του ΑΕΠ κάθε χώρας. Στην πράξη, όμως, το πραγματικό διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη δοκιμασία του νέου δημοσιονομικού πλαισίου απέναντι σε μια κρίση που δεν είναι δημοσιονομική αλλά από μια γεωπολιτική σύγκρουση χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ευρώπη.
Αρκετοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι δύσκολα θα μπορούσε να διατηρηθεί απαρέγκλιτα η σημερινή δημοσιονομική αρχιτεκτονική εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί
Οι συζητήσεις επιταχύνθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες καθώς η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η ενεργειακή κρίση αρχίζει να επηρεάζει ταυτόχρονα την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τα δημόσια οικονομικά. Το πρόβλημα πέρα από το βαρύ λογαριασμό στην ενέργεια, είναι και η επίδραση στο σύνολο της οικονομίας, από τις μεταφορές και τη βιομηχανία μέχρι τα τρόφιμα και την κατανάλωση.
Η πρόταση που επεξεργάζονται οι υπηρεσίες της Κομισιόν δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Ωστόσο, αρκετοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι δύσκολα θα μπορούσε να διατηρηθεί απαρέγκλιτα η σημερινή δημοσιονομική αρχιτεκτονική εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί και κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους.
Ευκαιρία και κίνδυνοι
Στην Αθήνα η συζήτηση παρακολουθείται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το οικονομικό επιτελείο γνωρίζει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να εμφανίζει υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Γνωρίζει επίσης ότι η ακρίβεια στην ενέργεια παραμένει από τους βασικούς παράγοντες πίεσης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και για αυτό παρακολουθεί τις εξελίξεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Με δεδομένο οτι το φθινόπωρο η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης βρίσκεται ήδη στον ορίζοντα, η κυβέρνηση αναζητά τον απαραίτητο δημοσιονομικό χώρο ώστε να διαμορφώσει ένα πακέτο παρεμβάσεων που θα απαντά στις πιέσεις της καθημερινότητας χωρίς να διακινδυνεύσει τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας.
Η κυβέρνηση αναζητά τον απαραίτητο δημοσιονομικό χώρο ώστε να διαμορφώσει ένα πακέτο παρεμβάσεων που θα απαντά στις πιέσεις της καθημερινότητας
Σε αυτό το πλαίσιο, μια ευρωπαϊκή ρήτρα ενεργειακής ευελιξίας θα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη. Με βάση τα σημερινά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, το 0,3% του ΑΕΠ αντιστοιχεί σε περίπου 800 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που προσεγγίζει το μέγεθος του πακέτου στήριξης που εφαρμόστηκε το προηγούμενο διάστημα για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους.
Ωστόσο, κυβερνητικές πηγές σημειώνουν ότι το ζητούμενο δεν είναι η επανάληψη των οριζόντιων επιδοτήσεων της περιόδου 2022-2023. Το ενδιαφέρον εστιάζεται περισσότερο σε στοχευμένες παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν το ενεργειακό κόστος για ευάλωτα νοικοκυριά, αγρότες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και κλάδους με υψηλή ενεργειακή εξάρτηση.
Η Ρώμη ανοίγει τον δρόμο
Το πολιτικό βάρος πίσω από τη νέα συζήτηση προέρχεται κυρίως από την Ιταλία, καθώς η κυβέρνηση Μελόνι έχει αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο ζητώντας από την Επιτροπή να αντιμετωπίσει το ενεργειακό σοκ ως μια εξαιρετική συνθήκη που απαιτεί αντίστοιχη αντιμετώπιση με εκείνη που δόθηκε πρόσφατα στις αμυντικές δαπάνες.
Η Ρώμη επιμένει ότι η ενεργειακή κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά μέσω εθνικών προϋπολογισμών
Η Ιταλία βρίσκεται σε πιο δύσκολη θέση από πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Το υψηλό δημόσιο χρέος περιορίζει τα περιθώρια κινήσεων, ενώ η εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας καθιστά την οικονομία ιδιαίτερα ευάλωτη σε ανατιμήσεις. Η Ρώμη επιμένει ότι η ενεργειακή κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά μέσω εθνικών προϋπολογισμών. Για τον λόγο αυτό ζητά ευρωπαϊκή λύση που θα δίνει χώρο στα κράτη να προστατεύσουν την οικονομία τους χωρίς να τιμωρούνται δημοσιονομικά. Το επιχείρημα αυτό βρίσκει πλέον ακροατήριο και σε άλλες πρωτεύουσες.
Η Ισπανία εξετάζει τις ίδιες ανησυχίες υπό το πρίσμα της προστασίας των καταναλωτών.
Η Γαλλία ανησυχεί για τις επιπτώσεις στη βιομηχανία και στην ανταγωνιστικότητα. Οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης επικεντρώνονται περισσότερο στην ασφάλεια εφοδιασμού και στην ανάγκη επιτάχυνσης ενεργειακών επενδύσεων.
Η Κομισιόν γνωρίζει ότι οποιαδήποτε παρέκκλιση από τους δημοσιονομικούς κανόνες δημιουργεί προηγούμενο
Παρά τη μακρά λίστα προβλημάτων που προκύπτουν από την ενεργειακή κρίση, η Κομισιόν γνωρίζει ότι οποιαδήποτε παρέκκλιση από τους δημοσιονομικούς κανόνες δημιουργεί προηγούμενο. Ταυτόχρονα, όμως, γνωρίζει ότι οι ίδιοι κανόνες κινδυνεύουν να χάσουν την πολιτική νομιμοποίηση τους εάν θεωρηθεί ότι αδυνατούν να προσαρμοστούν σε μια έκτακτη κρίση.
Για τον λόγο αυτό εξετάζονται διάφορα σενάρια. Ένα σενάριο προβλέπει περιορισμένη ευελιξία μόνο για προσωρινά μέτρα στήριξης. Ένα δεύτερο αφορά επενδύσεις που σχετίζονται με την ενεργειακή ασφάλεια, όπως αποθήκευση φυσικού αερίου, ηλεκτρικά δίκτυα και υποδομές διαφοροποίησης προμηθευτών. Ένα τρίτο συνδέει τη δημοσιονομική ευελιξία με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, ώστε οι κυβερνήσεις να αποκτήσουν πρόσθετο χώρο υπό προϋποθέσεις. Το γεγονός ότι εξετάζονται τόσες διαφορετικές εκδοχές δείχνει ότι η τελική απόφαση απέχει ακόμη.
Το μεγάλο δίλημμα της Ευρώπης
Οι προβλέψεις της Επιτροπής ήδη δείχνουν επιβράδυνση της ανάπτυξης στην Ευρωζώνη στο 0,9% για φέτος. Την ίδια στιγμή ο πληθωρισμός κινείται ξανά ανοδικά εξαιτίας του ενεργειακού κόστους. Το αποτέλεσμα είναι μια δύσκολη εξίσωση, καθώς οι κυβερνήσεις ζητούν χώρο για παρεμβάσεις, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανησυχεί για τον πληθωρισμό και η Κομισιόν προσπαθεί να προστατεύσει την αξιοπιστία των νέων κανόνων χωρίς να οδηγήσει τις οικονομίες σε περαιτέρω επιβράδυνση.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανησυχεί για τον πληθωρισμό και η Κομισιόν προσπαθεί να προστατεύσει την αξιοπιστία των νέων κανόνων
Σε αυτό το περιβάλλον, η ενεργειακή ρήτρα μετατρέπεται σταδιακά σε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά ζητήματα των επόμενων μηνών. Για την Ελλάδα, το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων δεν θα καθορίσει μόνο το ύψος πιθανών μέτρων στήριξης, αλλά θα επηρεάσει συνολικά τον βαθμό ελευθερίας που θα διαθέτει η κυβέρνηση κατά τον σχεδιασμό της οικονομικής πολιτικής του 2027, στο δρόμο προς τις εκλογές.
Πηγή: ot.gr
