Εκτενές απόσπασμα που περιλαμβάνει αξιολόγηση στο δεύτερο Μνημόνιο μέσα από την οπτική του τραπεζίτη Μιχάλη Σάλλα.
Το απόσπασμα παρουσιάζει το δεύτερο Μνημόνιο του 2012 ως το πιο καθοριστικό και οδυνηρό σημείο της ελληνικής κρίσης, υποστηρίζοντας ότι όχι μόνο δεν ανέστρεψε την ύφεση, αλλά εμβάθυνε τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές πληγές της χώρας.
Το βιβλίο περιγράφει τη μεγαλύτερη οικονομική συρρίκνωση σε καιρό ειρήνης στη σύγχρονη Ευρώπη: απώλεια περίπου 25% του ΑΕΠ, ανεργία 27%, μαζικό brain drain και κατάρρευση της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας.
Παράλληλα, αναδεικνύονται οι δραματικές κοινωνικές συνέπειες: διεύρυνση της φτώχειας, αποδόμηση της μεσαίας τάξης, κρίση στο σύστημα υγείας, αύξηση της κατάθλιψης και των αυτοκτονιών, αλλά και έντονη αίσθηση απώλειας εθνικής κυριαρχίας λόγω της επιβολής πολιτικών από την τρόικα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στις πολιτικές επιπτώσεις. Το δεύτερο Μνημόνιο αποσταθεροποίησε το μεταπολιτευτικό πολιτικό σύστημα, οδήγησε στην κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ, στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ και στην κοινοβουλευτική εμφάνιση της Χρυσής Αυγής. Η κοινωνική οργή, οι διαδηλώσεις και η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς παρουσιάζονται ως αποτέλεσμα μιας πολιτικής που στηρίχθηκε στη δημοσιονομική πειθαρχία χωρίς επαρκή αναπτυξιακό σχεδιασμό. Παρότι αναγνωρίζονται ορισμένα θετικά στοιχεία – όπως η αποφυγή άτακτης χρεοκοπίας, η συγκράτηση του χρέους και η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών – ο συγγραφέας θεωρεί ότι το πρόγραμμα απέτυχε λόγω σοβαρών τεχνικών λαθών. Τα μοντέλα των δανειστών υποεκτίμησαν το βάθος της ύφεσης, αγνόησαν τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας και υπερεκτίμησαν την ταχύτητα ανάκαμψης.
Ετσι, το δεύτερο Μνημόνιο παρουσιάζεται ως πρόγραμμα που, παρά τις διορθώσεις σε σχέση με το πρώτο, παρέμεινε εγκλωβισμένο σε λανθασμένες παραδοχές και οδήγησε σε βαθύτερη οικονομική και κοινωνική αποδιάρθρωση.
Η στρατηγική εσωτερικής υποτίμησης λόγω αδυναμίας υποτίμησης του νομίσματος οδήγησε σε μείωση μισθών. Στόχος ήταν η μείωση του κόστους εργασίας και η αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Στην πράξη όμως, οι μισθοί μειώθηκαν δραματικά αλλά η ανεργία αυξήθηκε και η ζήτηση κατέρρευσε. Αντί η μείωση κόστους να οδηγήσει σε αύξηση εξαγωγών, η Ελλάδα είδε μόνο περιορισμένες βελτιώσεις, εξαιτίας της αδύναμης παραγωγικής βάσης, του μικρού μεγέθους της βιομηχανίας της και της τεράστιας
εξάρτησης της χώρας από εισαγωγές. Έτσι, το αποτέλεσμα ήταν να βαθύνει ακόμη περισσότερο η ύφεση. Το 2012 το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 8,3% και το 2013 κατά 2,3%. Η συνολική απώλεια στο ΑΕΠ από το 2008 έως το 2013 έφτασε περίπου το 25%.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη οικονομική συρρίκνωση σε καιρό ειρήνης στη σύγχρονη Ευρώπη. Η ανεργία έφτασε στο 27%, περισσότεροι από 450.000 νέοι μετανάστευσαν στο εξωτερικό. Το brain drain έφτασε σε επίπεδα εθνικής αιμορραγίας.
Σε ό,τι αφορά την επιχειρηματικότητα, χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις έκλεισαν. Η έλλειψη ρευστότητας, η υψηλή φορολογία και η χαμηλή κατανάλωση έπνιξαν την αγορά. Πολλές από τις μεγάλες και μεσαίες επιχειρήσεις, με κατάλληλο χειρισμό των τραπεζών, επιβίωσαν. Αυτό είχε ως συνέπεια να ενταθεί η οικονομική συγκέντρωση αλλά και να διασωθεί ένα σημαντικό κομμάτι της ιδιωτικής οικονομίας.
Το δεύτερο μνημόνιο θα βαθύνει τις κοινωνικές ανισότητες. Το ποσοστό των νοικοκυριών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας θα αυξηθεί. Η μεσαία τάξη θα συρρικνωθεί δραματικά, με πρόσθετη φορολογία, μείωση εισοδημάτων, επαγγελματική ανασφάλεια, αύξηση της ανεργίας, μειωμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες, μεγάλα χρέη.
Στον χώρο της υγείας, υπήρξε μείωση δαπανών, μείωση προσωπικού, μεγάλες ελλείψεις σε φάρμακα και υλικά. Παράλληλα, αυξήθηκε η νοσηρότητα, η παιδική θνησιμότητα, ακόμη και η κατάθλιψη και οι αυτοκτονίες.
Το Μνημόνιο προκάλεσε τεκτονικές αλλαγές
Το ΠΑΣΟΚ, που είχε κυβερνήσει επί δεκαετίες, κατέρρευσε εκλογικά. Η Νέα Δημοκρατία έχασε σημαντικό μέρος της δύναμής της. Ο ΣΥΡΙΖΑ αναδείχθηκε σε κύρια αντιμνημονιακή δύναμη. Εμφανίστηκαν νέα πολιτικά κόμματα. Η άκρα Δεξιά (Χρυσή Αυγή) απέκτησε κοινοβουλευτική παρουσία. Το σύνολο του πολιτικού συστήματος θα βρεθεί σε φάση ρευστότητας(…).
Σημαντικό χαρακτηριστικό της περιόδου ήταν η ριζοσπαστικοποίηση μεγάλων κοινωνικών ομάδων και η έκρηξη της δυσπιστίας απέναντι στους θεσμούς.
Η Τρόικα (ΕΕ, ΕΚΤ, ΔΝΤ) πραγματοποιούσε τριμηνιαίες αξιολογήσεις. Κάθε δόση δανείου συνδεόταν με την εφαρμογή συγκεκριμένων μέτρων. Αυτό δημιούργησε πλαίσιο συνεχούς πίεσης με παράλληλη έλλειψη δημοκρατικής νομιμοποίησης, αφού η Τρόικα δεν λογοδοτούσε στους πολίτες. Η οικονομική πολιτική επιβαλλόταν απ’ έξω, με βάση αριθμούς, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ακόμη και στοιχειώδεις κοινωνικές ανάγκες. Προτεραιότητα ήταν η δημοσιονομική προσαρμογή, όχι η ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα ήταν διάβρωση του κοινωνικού ιστού, διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου και αίσθηση απώλειας εθνικής κυριαρχίας.
Η Ευρώπη προσπάθησε καθυστερημένα να αντιμετωπίσει την κρίση ως ζήτημα συνολικής αρχιτεκτονικής. Είχε κυριαρχήσει η γερμανική αντίληψη για δημοσιονομική πειθαρχία, μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας και «τιμωρητική» προσέγγιση.
Η οικονομική κρίση συνοδεύτηκε από κρίση αξιών, η εμπιστοσύνη στην πολιτική εξαφανίστηκε, η αίσθηση δικαιοσύνης καταρρακώθηκε. Οι πολίτες ένιωσαν εξαπατημένοι. Το σύνθημα «Δεν χρωστάμε, δεν πουλάμε, δεν πληρώνουμε» εξέφραζε την κοινωνική αντίδραση. Ταυτόχρονα, η αφήγηση «μαζί τα φάγαμε» προσπάθησε να μοιράσει τις ευθύνες σε όλους, αποσιωπώντας συστημικές παθογένειες και τερατώδη λάθη της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας διαχρονικά, καθώς και τη λανθασμένη αρχιτεκτονική του ευρώ. (…)
Οι περικοπές δαπανών επηρέασαν άμεσα τους τομείς της υγείας, της παιδείας, της κοινωνικής πρόνοιας. Τα πανεπιστήμια έχασαν χρηματοδότηση, τα δημόσια νοσοκομεία υπέφεραν από ελλείψεις, η κοινωνική πολιτική περιορίστηκε δραστικά, η έννοια του «κράτους πρόνοιας» αποδομήθηκε.
Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε όχι μόνο ποσοτικά αλλά και ποιοτικά. Ορισμένα ΜΜΕ έκλεισαν. Η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε, λιανεμπόριο, οικοδομή και υπηρεσίες συρρικνώθηκαν. Στην παραγωγική βάση δεν υπήρχε ούτε ελάχιστη δυνατότητα ανάκαμψης(…).
Η χώρα έχασε μέρος της εθνικής κυριαρχίας της, ενώ το Eurogroup απέκτησε αποφασιστικό ρόλο στην πολιτική της. Οι υπουργοί Οικονομικών της Ελλάδας συμμετείχαν στις συνεδριάσεις του υπό πίεση. Η ένταξη στην Ευρωζώνη παρέμεινε αδιαπραγμάτευτη από τις κυβερνήσεις, αλλά η σχέση έγινε υποτακτική.
Το πιο κρίσιμο σημείο της ελληνικής κρίσης
Αν το πρώτο μνημόνιο αποτέλεσε την είσοδο στη δίνη, το δεύτερο ήταν ο μηχανισμός που παγίωσε τη θέση της χώρας σε αυτήν. Παρά το PSI, η οικονομική πολιτική που επιβλήθηκε δεν κατάφερε να αναστρέψει τη δυναμική της κρίσης. Αντίθετα, επέτεινε την ύφεση, κατέστρεψε παραγωγικό ιστό και προκάλεσε βαθιές κοινωνικές ρωγμές. Στα θετικά του δεύτερου μνημονίου πάντως συγκαταλέγονται η συγκράτηση του χρέους, η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και η αποφυγή της άτακτης χρεοκοπίας, η οποία δεν θα είχε αποφευχθεί αν τον Ιούνιο του 2012 δεν είχε αναλάβει την κυβέρνηση το δίδυμο Σαμαρά – Βενιζέλου, και αν δεν υπήρχε κατάλληλος τραπεζικός φορέας να σηκώσει αποτελεσματικά και άμεσα την επερχόμενη χρηματοοικονομική κατάρρευση.
Τα κρίσιμα λάθη του 2ου Μνημονίου
- Η εμμονή στη μείωση δαπανών σε συνθήκες ύφεσης.
- Η υποεκτίμηση του «πολλαπλασιαστή» της δημοσιονομικής προσαρμογής.
- Η υποτίμηση των κοινωνικών επιπτώσεων.
- Η έλλειψη αναπτυξιακού σχεδίου.
- Η αδυναμία της ελληνικής πλευράς να διαπραγματευτεί αποτελεσματικά σε τεχνοκρατικό επίπεδο, εξαιτίας της έλλειψης σχετικής προετοιμασίας.
Οι μακροοικονομικές συνέπειες
- Συνολική απώλεια 25% ΑΕΠ.
- Η οικονομική δραστηριότητα επέστρεψε σε επίπεδα δεκαετίας του 1990.
- Γενική ανεργία στο 27%.
- Ανεργία νέων πάνω από 60%.
- Μείωση πραγματικών μισθών 25%-30%.
- Οι επενδύσεις κατέρρευσαν στο χαμηλότερο επίπεδο από τη δεκαετία του 1960.
Κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες
Μεγάλο μέρος του πληθυσμού βρέθηκε κάτω από το όριο της φτώχειας. Στην Υγεία υποβάθμιση και μείωση υπηρεσιών, ελλείψεις φαρμάκων, αύξηση ασθενειών. Στην Παιδεία μείωση πόρων και συγχωνεύσεις σχολείων. Στη δημογραφική εξέλιξη μαζική μετανάστευση νέων (brain drain) και μείωση γεννήσεων.
Πηγή: tanea.gr
