Της Ελευθερίας Κούρταλη
Η προεκλογική εκστρατεία έχει ξεκινήσει και αν και οι εκλογές έχουν προγραμματιστεί για το 2027, δεν αποκλείεται οι Έλληνες να οδηγηθούν πολύ νωρίτερα στις κάλπες και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι είναι απίθανο κάποιο κόμμα να κερδίσει απόλυτη πλειοψηφία. Κάτα την Moody’s Analytics, έάν δεν αναδειχθεί κάποιος σαφής νικητής, η Ελλάδα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει πολλαπλούς γύρους εκλογών ή συνομιλιών για συνασπισμό πριν από τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης, ρίχνοντας σκιά στις προοπτικές της οικονομίας.
Ειδικότερα, όπως σημειώνουν οι αναλυτές της Moody’s Analytics, Colin Ellis, Dawn Holland, Thomas Sgouralis και Michael Grammatikopoulos, στην επιφάνεια, η πρόσφατη μακροοικονομική επίδοση της Ελλάδας ήταν εξαιρετική. Το ποσοστό ανεργίας είναι το χαμηλότερο από το 2008. Η αύξηση του ΑΕΠ έχει ξεπεράσει τον μέσο όρο της ευρωζώνης από το 2021. Και μετά από μια δεκαετία κρίσης και επώδυνης λιτότητας, το βάρος του δημόσιου χρέους είναι πιο διαχειρίσιμο, φτάνοντας στο 148% του ονομαστικού ΑΕΠ το 2025, σε σύγκριση με την κορύφωση του 206% του ΑΕΠ το 2020.
Παρ’ όλα αυτά, τα χρόνια της κρίσης έχουν αφήσει μια διαρκή πληγή στην ελληνική οικονομία. Ο δείκτης δημόσιου χρέους προς το ΑΕΠ παραμένει ο υψηλότερος στην ευρωζώνη. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ παραμένει από τα χαμηλότερα στην ΕΕ και εξακολουθεί να είναι 7,3% χαμηλότερο από το επίπεδο του 2008 πριν από την κρίση. Το 2025, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν μόνο οριακά υψηλότερο από ό,τι στη Λετονία και τη Βουλγαρία, με την Ελλάδα να υπολείπεται της Κύπρου, της Πορτογαλίας, της Λιθουανίας και της Κροατίας την τελευταία δεκαετία, παρατηρούν οι αναλυτές της Moody’s Analytics.
Πολιτική αβεβαιότητα και εκλογές
Το πολιτικό κλίμα στην Ελλάδα είναι ταραγμένο, όπως σημειώνεται στην έκθεση. Από το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη το 2023, η κυβέρνηση έχει βρεθεί στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής σε πολλές περιπτώσεις, και πιο πρόσφατα λόγω της διαμάχης με Ευρωπαίους εισαγγελείς σχετικά με την κατανομή των κονδυλίων της ΕΕ. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πιθανότητα μονοκομματικής πλειοψηφίας στο επόμενο κοινοβούλιο είναι μικρή. Με τις εκλογές να είναι προγραμματισμένες για το 2027, η πολιτική αβεβαιότητα θα μπορούσε να εκτροχιάσει την οικονομική ανάπτυξη βραχυπρόθεσμα, ενδεχομένως ωθώντας την Ελλάδα περαιτέρω πίσω από τους Ευρωπαίους ομολόγους της, εκτιμά ο οίκος.
Σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι κυβερνήσεις συνασπισμού στην Ελλάδα ήταν σπάνιες και σχηματίστηκαν κυρίως σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας, συμπεριλαμβανομένης της κρίσης δημόσιου χρέους του 2012, των εκλογών του Ιανουαρίου 2015, του δημοψηφίσματος του Ιουλίου 2015 και των πρόωρων εκλογών του Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους. Αυτές ήταν όλες περίοδοι εξαιρετικής πολιτικής αναταραχής και αβεβαιότητας, τονίζουν οι αναλυτές της Moody’s Analytics.
Η πολιτική αβεβαιότητα, όπως επισημαίνουν, επηρεάζει την οικονομία μέσω πολλών διαύλων, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων, των προληπτικών αποταμιεύσεων, των προσλήψεων, της τιμολόγησης, των πιστωτικών αποφάσεων και των κεφαλαιακών ροών. Όταν η πολιτική αβεβαιότητα συμπίπτει με περιόδους εκλογών, αυτές οι επιπτώσεις μπορεί να ενισχυθούν, όπως αποδείχθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης δημόσιου χρέους της ζώνης του ευρώ – οι αποδόσεις των ομολόγων αυξήθηκαν κατακόρυφα και η ρευστότητα μειώθηκε, με την ανακούφιση να εμφανίζεται μόνο αφού το πολιτικό τοπίο έγινε πιο σαφές. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι οι εκλογές επηρεάζουν τη δημοσιονομική πολιτική. Για παράδειγμα, η έρευνα των Shi και Svensson (2006) καταδεικνύει ότι τα δημόσια ελλείμματα συνήθως αυξάνονται γύρω από τα έτη εκλογών. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η αυξημένη πολιτική αβεβαιότητα συχνά προηγείται των εκλογών.
Ο Δείκτης Αβεβαιότητας Οικονομικής Πολιτικής εκτινάχθηκε στα υψηλότερα επίπεδά του από την πανδημία, φτάνοντας τις 153 μονάδες τον Μάρτιο, κυρίως λόγω των κοινών επιθέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, οι οποίες διατάραξαν τα Στενά του Ορμούζ και αναστάτωσαν τις αγορές ενέργειας. Ο δείκτης παρέμεινε υψηλός στις 111 μονάδες τον Απρίλιο, οπότε και η εγχώρια διαμάχη για τις γεωργικές επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ ήταν στο επίκεντρο, με τους φακέλους των υποθέσεων να διαβιβάζονται επίσημα στο Κοινοβούλιο και να οδηγούν ανασχηματισμούς του υπουργικού συμβουλίου, όπως σημειώνεται στην έκθεση.
Αυτό που κάνει το 2026 διαφορετικό από τις προηγούμενες κορυφώσεις του παραπάνω δείκτη είναι ότι η αβεβαιότητα πλέον επηρεάζει την πραγματική οικονομία. Η ανεργία βρισκόταν σε σταθερή πτωτική πορεία για τέσσερα χρόνια, αλλά αυτή η τάση αντιστράφηκε στις αρχές του 2026, αυξανόμενη από 7,9% τον Δεκέμβριο σε 9% μέχρι τον Μάρτιο. Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί, λόγω του υψηλότερου κόστους ενέργειας και εισαγωγών μετά τις διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ. Οι προηγούμενες κορυφώσεις του δείκτη, το 2023 και το 2025, οφείλοντας σε μεγάλο βαθμό πολιτικές καταιγίδες που άφησαν άθικτη την ευρύτερη οικονομία. Αυτή τη φορά, τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα υψηλότερες τιμές και μια πιο χαλαρή αγορά εργασίας, και αυτές οι ανησυχίες θα μπορούσαν να ενισχυθούν από την αβεβαιότητα των εκλογών.
Σενάρια εκλογών
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αναλυτές της Moody’s Αnalytics, εξετάζουν τέσσερα πιθανά σενάρια για τις επερχόμενες εκλογές στην Ελλάδα:
1. Ομαλή Προσγείωση
Σύμφωνα με το πιο ευνοϊκό σενάριο, το οποίο αποτελεί και το βασικό της Moody’s Analytics, οι βουλευτικές εκλογές θα διεξαχθούν όπως έχει προγραμματιστεί γύρω στο δεύτερο τρίμηνο του 2027. Ο σχηματισμός κυβέρνησης επιτυγχάνεται εντός ενός ή, το πολύ, δύο εκλογικών γύρων. Οι προεκλογικές πιέσεις στις δαπάνες και τα προσωρινά μέτρα φορολογικής ελάφρυνσης οδηγούν σε μια μέτρια, βραχύβια δημοσιονομική ώθηση στην ανάπτυξη. Ενώ αυτό επιτρέπει επίσης τη διεύρυνση του δημοσιονομικού ελλείμματος, το μέγεθος της απόκλισης είναι μικρό και δεν μεταβάλλει ουσιαστικά τις αντιλήψεις της αγοράς για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Τα spreads των κρατικών ομολόγων παραμένουν κοντά στα επίπεδα ισορροπίας τους, χωρίς να παρουσιάζουν επίμονη ανατιμολόγηση, και η πολιτική αβεβαιότητα επιστρέφει γρήγορα σε κανονικά επίπεδα.
2. Ήπια αναταραχή
Σε αυτό το σενάριο, η νυν κυβέρνηση, αντιμετωπίζοντας μια αναμενόμενη διάβρωση της εκλογικής υποστήριξης κατά το επόμενο έτος, επιλέγει να επισπεύσει τις εκλογές κατά ένα έτος για να διατηρήσει το πολιτικό της πλεονέκτημα. Ως αποτέλεσμα, οι πρόωρες εκλογές διεξάγονται το τρίτο τρίμηνο του 2026. Ο απροσδόκητος χρόνος δημιουργεί μια μέτρια αύξηση της πολιτικής αβεβαιότητας. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, ο σχηματισμός κυβέρνησης απαιτεί δύο εκλογικούς γύρους, αλλά προχωρά χωρίς παρατεταμένο αδιέξοδο. Η δημοσιονομική δυναμική ακολουθεί τα γνωστά προεκλογικά πρότυπα, αλλά οι αντιδράσεις της αγοράς παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ομαλές, καθώς οι πρόωρες εκλογές θεωρούνται μάλλον ως τακτική κίνηση παρά ως ένδειξη θεσμικής αστάθειας. Προσωρινές, ήπιες πιέσεις στην εμπιστοσύνη μειώνουν την κατανάλωση και τις επενδύσεις το 2026, αλλά η οικονομία επιστρέφει γρήγορα σε τροχιά καθώς η πολιτική αβεβαιότητα ομαλοποιείται.
3. Σοβαρά δυσμενές σενάριο
Σε αυτό το σενάριο, η εκλογική διαδικασία παρατείνεται και η πολιτική αβεβαιότητα αυξάνεται καθώς οι επαναλαμβανόμενες εκλογές δεν καταφέρνουν να οδηγήσουν σε οριστικό αποτέλεσμα. Ένα βασικό έναυσμα είναι ένα αποτέλεσμα του πρώτου γύρου, στο οποίο το κόμμα που τερματίζει δεύτερο καταγράφει ποσοστό ψήφων πολύ κοντά σε αυτό του πρωτοπόρου κόμματος. Αυτό δημιουργεί ισχυρά στρατηγικά κίνητρα για την παράταση του εκλογικού κύκλου, είτε για τη βελτίωση της διαπραγματευτικής ισχύος εντός ενός συνασπισμού, είτε για την προσπάθεια ανάληψης της ηγεσίας ενός κυβερνητικού συνασπισμού, είτε για την επιδίωξη μιας απόλυτης πλειοψηφίας σε έναν επόμενο γύρο. Παρόμοια κίνητρα μπορεί επίσης να προκύψουν για το τρίτο κόμμα, περιπλέκοντας περαιτέρω τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Τελικά, αυτός ο κύκλος πολιτικής αστάθειας μπορεί να επιλυθεί μόνο μέσω ενός από τους δύο μηχανισμούς. Είτε οι ψηφοφόροι, υπό αυξανόμενη οικονομική και χρηματοπιστωτική πίεση, δίνουν σε ένα μόνο κόμμα κοινοβουλευτική πλειοψηφία για την αποκατάσταση της διακυβέρνησης, είτε τα πολιτικά κόμματα συμφωνούν να σχηματίσουν κυβέρνηση συνασπισμού για να αποτρέψουν περαιτέρω διάβρωση των οικονομικών συνθηκών και της εμπιστοσύνης των ψηφοφόρων.
Οι επανειλημμένες αποτυχίες εξασφάλισης σταθερής κυβερνητικής πλειοψηφίας οδηγούν σε πολλαπλούς διαδοχικούς γύρους εκλογών που εκτείνονται σε δύο τρίμηνα, με τον τελευταίο να λαμβάνει χώρα μέχρι και τον Αύγουστο του 2027. Σε αντίθεση με τα ηπιότερα σενάρια, οι αρνητικές επιπτώσεις δεν περιορίζονται πλέον σε βραχύβιες δυναμικές, αλλά αντικατοπτρίζουν μια παρατεταμένη διάβρωση της σαφήνειας της πολιτικής και της θεσμικής αποτελεσματικότητας. Τα spreads των ομολόγων διευρύνονται, οι πιστωτικές συνθήκες “σφίγγουν” και η εμπιστοσύνη μειώνεται κατακόρυφα, οδηγώντας σε υποχώρηση των επενδύσεων και απότομη αύξηση των προληπτικών αποταμιεύσεων.
4. Πρωτοφανής αβεβαιότητα
Σε αυτό το “χειρότερο” εκλογικό σενάριο, η δυναμική του τρίτου σεναρίου που περιγράφεται παραπάνω ακολουθεί μια ξαφνική πρόωρη εκλογική αναμέτρηση, η οποία οδηγεί στο πιο ανατρεπτικό οικονομικό αποτέλεσμα. Η εκλογική κατάρρευση συμβαίνει νωρίτερα στον κύκλο, με τις πρόωρες εκλογές να ξεκινούν το τρίτο τρίμηνο του 2026. Ακολουθούν επανειλημμένες αποτυχίες σχηματισμού κυβέρνησης. Και σε αυτή την περίπτωση, τα αμφισβητούμενα αποτελέσματα σε διαδοχικούς γύρους δημιουργούν κίνητρα για τα κόμματα να παρατείνουν την εκλογική διαδικασία, οδηγώντας σε πολλαπλούς γύρους εκλογών που εκτείνονται πολύ πέρα από ένα μόνο τρίμηνο.
Αυτό που διακρίνει αυτό το σενάριο είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ του απροσδόκητου timing και της παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας, τονίζει η Moody’s Analytics. Συνεπώς, η αβεβαιότητα της οικονομικής πολιτικής θεωρείται ότι παραμένει εξαιρετικά υψηλή και επίμονη. Το συνδυασμένο αποτέλεσμα είναι μια παρατεταμένη επιδείνωση της εμπιστοσύνης, της αξιοπιστίας της πολιτικής και των επενδύσεων που εκτείνεται πολύ πέρα από το άμεσο δημοσιονομικό ή διοικητικό κόστος των εκλογών.
Επιστροφή σε επικίνδυνα εδάφη
Οι προβλέψεις για την αύξηση του ΑΕΠ της Ελλάδας ποικίλλουν υπό τα τέσσερα σενάρια, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές του οίκου.
Η βραχυπρόθεσμη αναστάτωση από τις πρόωρες εκλογές στο τρίτο τρίμηνο του 2026 είναι, μεμονωμένα, διαχειρίσιμη. Η ανάπτυξη, η κατανάλωση και τα spreads αποκλίνουν μόνο ελαφρώς κατά το υπόλοιπο του 2026, με τις επενδύσεις να είναι οι πρώτες που θα υποχωρήσουν καθώς οι επιχειρήσεις αντιδρούν στην εκλογική αβεβαιότητα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί το 2027. Σύμφωνα με το βασικό και το ήπιο σενάριο, είναι μια χρονιά ανάκαμψης. Το ΑΕΠ αυξάνεται με ρυθμό 2,4% έως 2,7% και το χρέος συνεχίζει την μείωσή του. Εάν οι πρόωρες εκλογές αναδείξουν γρήγορα μια κυβέρνηση, η οικονομία θα ξεπεράσει την αναστάτωση μέσα σε λίγα τρίμηνα.
Εάν όμως δεν συμβεί αυτό, το 2027 θα αποτελέσει πρόβλημα, τονίζουν οι αναλυτές. Οι επενδύσεις θα καταρρεύσουν κατά 8,2% σε ετήσια βάση, η κατανάλωση θα παραμείνει στάσιμη, η ανεργία ανεβαίνει ξανά πάνω από το 9% και τα spreads εκτοξεύονται πάνω από το 10% και σε επίπεδα που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης δημόσιου χρέους και το 2015. Οι κρατικές δαπάνες αυξάνονται ενόψει επαναλαμβανόμενων εκλογών πριν συρρικνωθούν απότομα, προσθέτοντας μια δημοσιονομική ύφεση στο σοκ εμπιστοσύνης. Το χρέος αυξάνεται, αντιστρέφοντας χρόνια ενοποίησης ακριβώς τη στιγμή που η εμπιστοσύνη της αγοράς είναι πιο εύθραυστη. Στο σενάριο της άνευ προηγουμένου αβεβαιότητας, το πραγματικό ΑΕΠ αυξάνεται μόνο κατά 0,6% το 2027.
Όπως καταλήγουν οι αναλυτές της Moody’s analytics, η βασική τους πρόβλεψη παραμένει ότι η πολιτική σταθερότητα θα επιτευχθεί μετά από το πολύ δύο γύρους εκλογών. Ο κίνδυνος, εν ολίγοις, δεν είναι οι πρόωρες εκλογές. Είναι οι πρόωρες εκλογές που παράγουν συνεχείς εκλογικούς γύρους. Η αύξηση του κόστους δανεισμού θα προσέθετε περαιτέρω πίεση ακριβώς τη στιγμή που οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά ήδη πιέζονται και για μια χώρα που εξακολουθεί να φέρει το υψηλότερο βάρος χρέους στην ευρωζώνη, το περιθώριο σφάλματος είναι μικρό.
Πηγή: capital.gr
