Της Ξανθής Γούναρη
Η ευρωπαϊκή λιανική τροφίμων επιστρέφει σταδιακά σε συνθήκες σταθερότητας, όμως η αβεβαιότητα παραμένει έντονη. Η νέα μελέτη “The State of Grocery Retail Europe 2026” των McKinsey & Company και EuroCommerce δείχνει ότι πληθωρισμός, γεωπολιτική αστάθεια και τεχνολογική μετάβαση συνεχίζουν να αλλάζουν τους όρους του ανταγωνισμού.
Η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει ταυτόχρονα τον φόβο νέων ανατιμήσεων. Στην Ευρωζώνη ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε από 1,9% τον Φεβρουάριο σε 3% τον Απρίλιο, ενώ στην Ελλάδα ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή ανήλθε στο 4,6%, κυρίως λόγω της αύξησης του ενεργειακού κόστους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η McKinsey εντοπίζει οκτώ μεγάλες τάσεις που διαμορφώνουν τη λιανική τροφίμων το 2026 – τάσεις που επηρεάζουν πλέον άμεσα και την ελληνική αγορά.
Καταναλωτές δύο ταχυτήτων
Η πίεση για εξοικονόμηση στην Ευρώπη αρχίζει να αποκλιμακώνεται, καθώς το ποσοστό των καταναλωτών που αναζητούν ενεργά τρόπους μείωσης δαπανών υποχώρησε από 55% το 2023 σε 46% το 2026. Ωστόσο, η ανάκαμψη παραμένει πολωμένη: οι υψηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες επιστρέφουν σε premium επιλογές, ενώ τα χαμηλότερα εισοδήματα εντείνουν την αναζήτηση προσφορών.
Στην Ελλάδα η ίδια τάση εκφράζεται με διαφορετικό τρόπο. Σύμφωνα με έρευνα του ΙΕΛΚΑ, το 42% των καταναλωτών αναζητά περισσότερο προσφορές και το 40% στρέφεται σε οικονομικότερα προϊόντα. Την ίδια στιγμή, όμως, αυξάνεται η δαπάνη για ακριβότερα προϊόντα ευεξίας και λειτουργικής διατροφής.
Όπως σημειώνει ο διευθύνων σύμβουλος της Circana, Παναγιώτης Μπορέτος, “η τιμή παραμένει σημαντική, αλλά το κριτήριο της αξίας γίνεται πιο σύνθετο”.
Έκρηξη στα έτοιμα γεύματα
Η McKinsey καταγράφει επιτάχυνση της αγοράς ready-to-eat και convenience προϊόντων, με τη foodservice να αναπτύσσεται ταχύτερα από την παραδοσιακή grocery αγορά. Η Gen Z πρωταγωνιστεί στη στροφή αυτή, με το 82% να καταναλώνει έτοιμα γεύματα τουλάχιστον μία φορά τον μήνα.
Στην Ελλάδα, ο Σκλαβενίτης έχει ήδη επενδύσει επιθετικά στην κατηγορία μέσω της εξαγοράς της “Σπιτικής Κουζίνας” και της ανάπτυξης του νέου format “Σκλαβενίτης Food to Go”. Παράλληλα υλοποιεί επένδυση άνω των 100 εκατ. ευρώ για νέο εργοστάσιο έτοιμων γευμάτων στη Μαγούλα.
Το e-grocery χωρίς κέρδη
Το ηλεκτρονικό grocery στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 6,8% το 2025, όμως η πιστότητα των καταναλωτών παραμένει περιορισμένη, καθώς σχεδόν οι μισοί online αγοραστές ψωνίζουν από διαφορετικές αλυσίδες online και offline, γεγονός που δείχνει ότι η ψηφιακή παρουσία δεν δημιουργεί αυτόματα πιστότητα.
Στην Ελλάδα, οι ηλεκτρονικές πωλήσεις των μεγάλων αλυσίδων ανήλθαν σε 94,4 εκατ. ευρώ στο πρώτο τρίμηνο του 2026, αυξημένες κατά 21,6% σε ετήσια βάση. Παρά την ανάπτυξη, το online κανάλι εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει μόλις το 3% της συνολικής αγοράς.
Ο επικεφαλής της METRO ΑΕΒΕ, Αριστοτέλης Παντελιάδης, σημειώνει ότι η ανάπτυξη του e-grocery παραμένει αργή και ότι η κερδοφορία δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.
Πίεση στα περιθώρια κέρδους
Η πίεση κόστους αποτελεί για πέμπτη συνεχή χρονιά τη μεγαλύτερη ανησυχία των CEO της ευρωπαϊκής λιανικής. Τα λειτουργικά έξοδα ανήλθαν στο 19,7% του κύκλου εργασιών το 2025, ενώ τα περιθώρια EBIT σταθεροποιήθηκαν μόλις στο 2,8%.
Στην Ελλάδα η καθαρή κερδοφορία του οργανωμένου λιανεμπορίου υποχώρησε στο 1,65% το 2024, παρά την αύξηση των πωλήσεων. Η μισθοδοσία, η ενέργεια και τα ενοίκια αποτελούν τις βασικές πηγές πίεσης.
“Από το 2008 το περιθώριο κέρδους του κλάδου παραμένει οριακό”, σημειώνει ο πρόεδρος της ΕΣΕ, Αριστοτέλης Παντελιάδης.
Το σούπερ-μάρκετ γίνεται προορισμός
Με τον όγκο πωλήσεων στην Ευρώπη να εμφανίζει χαμηλές προοπτικές ανάπτυξης έως το 2030, οι αλυσίδες αναζητούν νέες πηγές εσόδων πέρα από το παραδοσιακό ράφι.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το retail media εξελίσσεται σε μία από τις πιο κερδοφόρες δραστηριότητες, με προβλεπόμενους ρυθμούς ανάπτυξης κοντά στο 20% έως το 2028.
Στην Ελλάδα οι μεγάλες αλυσίδες ακολουθούν διαφορετική στρατηγική, επενδύοντας στη δημιουργία πολυλειτουργικών προορισμών που συνδυάζουν λιανική, εστίαση, ψυχαγωγία και εμπειρίες. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί το project του Σκλαβενίτη στις εγκαταστάσεις της πρώην Πίτσος στον Ρέντη, επένδυση άνω των 150 εκατ. ευρώ, ενώ η Μασούτης αναπτύσσει μοντέλα μικτής χρήσης, συνδυάζοντας καταστήματα με οικιστικές αναπτύξεις και πολυχώρους αστικού χαρακτήρα.
Νέος κύκλος συγκέντρωσης
Η McKinsey καταγράφει επιτάχυνση των εξαγορών στη λιανική τροφίμων, καθώς η κλίμακα γίνεται κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Στην Ελλάδα η σημαντικότερη εξέλιξη είναι η εξαγορά της ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός από τη Διαμαντής Μασούτης, που δημιουργεί έναν όμιλο με περίπου 800 εταιρικά καταστήματα και τζίρο κοντά στα 2 δισ. ευρώ.
Ταυτόχρονα εντείνεται και ο ανταγωνισμός στις υποδομές logistics, με επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ από Σκλαβενίτη, Lidl, ΑΒ Βασιλόπουλο, Metro και Γαλαξία.
Τα private label ωριμάζουν
Η ιδιωτική ετικέτα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους νικητές της τελευταίας δεκαετίας στην Ευρώπη. Το μερίδιό της έφτασε το 40% το 2025 στις αγορές που εξετάζει η McKinsey, ενώ σε πολλές περιπτώσεις τα premium private label αναπτύσσονται ταχύτερα από τα επώνυμα brands.
Στην Ελλάδα το μερίδιο της ιδιωτικής ετικέτας ανήλθε στο 24,6% το πρώτο τρίμηνο του 2026, παραμένοντας σημαντικά χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η ελληνική αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα private label κυρίως ως εργαλείο εξοικονόμησης και λιγότερο ως αυτόνομο brand με premium χαρακτηριστικά. Ωστόσο, οι αλυσίδες επενδύουν πλέον συστηματικά στην αναβάθμιση της ιδιωτικής ετικέτας.
Το στοίχημα του AI
Η McKinsey θεωρεί την τεχνητή νοημοσύνη τον επόμενο μεγάλο μετασχηματισμό της λιανικής, από την αυτοματοποίηση διαδικασιών έως το “agentic commerce”, όπου AI agents θα πραγματοποιούν αγορές για λογαριασμό των καταναλωτών.
Ωστόσο, το 70% των Ευρωπαίων CEO δηλώνει ότι δεν έχει ακόμη δει ουσιαστική επίδραση της AI στην κερδοφορία.
Στην Ελλάδα οι μεγάλες αλυσίδες επενδύουν κυρίως σε analytics, forecasting και διαχείριση αποθεμάτων, ενώ ο όμιλος METRO αναπτύσσει ήδη “ψηφιακό πωλητή” για τα cash & carry καταστήματά του.
Η ελληνική αγορά
Παρά τις πιέσεις, η ελληνική οργανωμένη λιανική εμφανίζει ισχυρότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με άνοδο των πωλήσεων FMCG το 2025 και το πρώτο τρίμηνο του 2026.
Ταυτόχρονα, βρίσκεται σε εξέλιξη ένας βαθύς κύκλος αναδιάρθρωσης που αφορά εξαγορές, logistics, νέα formats καταστημάτων και έτοιμα γεύματα.
Οι τάσεις που εντοπίζει η McKinsey έχουν ήδη φτάσει στην ελληνική αγορά. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι ποιες αλυσίδες διαθέτουν την κλίμακα και τα κεφάλαια για να μετατρέψουν αυτές τις αλλαγές σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Πηγή: capital.gr
