Οι γεωπολιτικές εξελίξεις και τα κλειστά Στενά του Ορμούζ που έχουν προκαλέσει αναταραχή στην αγορά ενέργειας, έχουν στρέψει το ενδιαφέρον του οικονομικού επιτελείου και των αναλυτών στις αντοχές που έχει η πραγματική οικονομία πριν η πίεση περάσει από τους δείκτες τιμών στην κατανάλωση, στις επενδύσεις και τελικά στην ανάπτυξη.
Η ανησυχία προέρχεται από μια αλληλουχία στοιχείων που αρχίζουν να κινούνται ταυτόχρονα προς αρνητική κατεύθυνση. Ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 4,6%, η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχώρησε στις -54,7 μονάδες, οι ευρωπαϊκές τράπεζες κλείνουν σταδιακά τις στρόφιγγες της ρευστότητας, ενώ οι επιχειρήσεις υπηρεσιών στην Ευρωζώνη περνούν ήδη σε φάση συρρίκνωσης, με τον PMI να πέφτει κάτω από τις 50 μονάδες. Στο οικονομικό επιτελείο πλέον παρακολουθούν πέντε κρίσιμους δείκτες που λειτουργούν ως έγκαιρο σύστημα προειδοποίησης για το πότε η επιβράδυνση μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική οικονομική πίεση.
Το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί ιδιαίτερα την πορεία των καυσίμων και της χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας
Τι γίνεται με τις αυξήσεις τιμών
Ο πρώτος δείκτης που προκαλεί ανησυχία είναι η κατανάλωση. Μεγάλοι όμιλοι λιανεμπορίου καταγράφουν ήδη πιο επιφυλακτική συμπεριφορά στα μεσαία εισοδήματα, με στροφή προς φθηνότερα προϊόντα και περιορισμό μη βασικών αγορών.
Ο δεύτερος δείκτης αφορά την ενέργεια και κυρίως το εύρος μετακύλισης του κόστους στην οικονομία. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι οι αυξήσεις δεν έχουν ακόμη περάσει πλήρως σε τρόφιμα, μεταφορές και υπηρεσίες, κάτι που σημαίνει ότι η πραγματική πίεση μπορεί να εμφανιστεί με καθυστέρηση μέσα στο καλοκαίρι.
Το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί ιδιαίτερα την πορεία των καυσίμων και της χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς θεωρεί ότι εκεί βρίσκεται το βασικό σημείο μετάδοσης της κρίσης στην καθημερινότητα των νοικοκυριών.
Ο δείκτης οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα παραμένει πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά εμφανίζει σαφή σημάδια κόπωσης τους τελευταίους μήνες
Η κατάσταση με τα δάνεια
Ο τρίτος δείκτης βρίσκεται στις τράπεζες και στη χρηματοδότηση της αγοράς. Η τελευταία έρευνα της ΕΚΤ έδειξε νέα αυστηροποίηση των κριτηρίων στην Ευρωζώνη, με τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν ακριβότερο και δυσκολότερο δανεισμό. Στην ελληνική αγορά, στελέχη μικρομεσαίων επιχειρήσεων μιλούν ήδη για αυξημένη δυσκολία πρόσβασης σε κεφάλαιο κίνησης και επενδυτική χρηματοδότηση. Ο τέταρτος δείκτης αφορά το οικονομικό κλίμα και την ψυχολογία της αγοράς.
Ο δείκτης οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα παραμένει πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά εμφανίζει σαφή σημάδια κόπωσης τους τελευταίους μήνες, ενώ στην Ευρωζώνη η εικόνα επιδεινώνεται ταχύτερα. Ο πέμπτος και ίσως πιο κρίσιμος δείκτης αφορά τις υπηρεσίες και τον τουρισμό, δηλαδή τον πυρήνα της ελληνικής οικονομίας.
Η επιβράδυνση του ευρωπαϊκού PMI υπηρεσιών, η αύξηση του κόστους μεταφορών και η πίεση στα αεροπορικά καύσιμα αντιμετωπίζονται ήδη από την αγορά ως προειδοποίηση ότι η επόμενη φάση της κρίσης μπορεί να περάσει από την ενέργεια στην πραγματική οικονομική δραστηριότητα πολύ πιο γρήγορα από όσο αρχικά υπολογιζόταν.
Στην αγορά τροφίμων, παράγοντες του κλάδου παρατηρούν ότι η πίεση περνά πλέον και στα μεσαία εισοδήματα
Η κατανάλωση αλλάζει πρόσωπο
Στα στοιχεία των μεγάλων αλυσίδων λιανεμπορίου καταγράφεται ήδη μια πιο «σφιχτή» συμπεριφορά των καταναλωτών. Η μεταβολή δεν είναι ακόμη θεαματική στους συνολικούς τζίρους, όμως γίνεται ολοένα πιο εμφανής στη σύνθεση των αγορών. Οι καταναλωτές μετακινούνται σε φθηνότερα προϊόντα, περιορίζουν τις αγορές και αναβάλλουν μεγαλύτερες δαπάνες.
Στην αγορά τροφίμων, παράγοντες του κλάδου παρατηρούν ότι η πίεση περνά πλέον και στα μεσαία εισοδήματα, όχι μόνο στα χαμηλότερα. Το ενεργειακό κόστος επηρεάζει όλη την αλυσίδα, από τις μεταφορές μέχρι τη συσκευασία και την ψύξη προϊόντων. Οι επιχειρήσεις γνωρίζουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των αυξήσεων δεν έχει ακόμη μεταφερθεί πλήρως στα ράφια, καθώς μεγάλο μέρος της αγοράς απορροφά ακόμη μέρος του κόστους για να μη χαθεί η κατανάλωση.
Οι συζητήσεις για νέα στοχευμένα μέτρα στήριξης παραμένουν ανοιχτές, παρότι ο δημοσιονομικός χώρος έχει περιοριστεί σημαντικά
Η μεγάλη αβεβαιότητα
Το μεγαλύτερο μέρος της αβεβαιότητας συνεχίζει να συνδέεται με την ενέργεια. Οι κυβερνητικοί σχεδιασμοί βασίζονταν σε σαφώς χαμηλότερες τιμές πετρελαίου για το 2026, όμως η νέα παραδοχή για Brent κοντά στα 89 δολάρια το βαρέλι έχει αλλάξει πλήρως το σκηνικό. Στην αγορά ηλεκτρισμού, στελέχη ενεργειακών εταιρειών εκτιμούν ότι το επόμενο κύμα πίεσης θα εμφανιστεί στη χονδρική αγορά και στα βιομηχανικά τιμολόγια. Ήδη η μεταποίηση και οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις λειτουργούν με πολύ πιο περιορισμένα περιθώρια. Το ίδιο ισχύει και για μεταφορές, logistics και εφοδιαστική αλυσίδα.
Στο οικονομικό επιτελείο γνωρίζουν ότι η ενέργεια αποτελεί πλέον τον βασικό μηχανισμό μετάδοσης της κρίσης. Γι’ αυτό και οι συζητήσεις για νέα στοχευμένα μέτρα στήριξης παραμένουν ανοιχτές, παρότι ο δημοσιονομικός χώρος έχει περιοριστεί σημαντικά.
Από τα πιο κρίσιμα στοιχεία για την εξέλιξη της οικονομίας είναι η αυστηροποίηση των τραπεζικών κριτηρίων η οποία επηρεάζει καθημερινά τη λειτουργία μικρομεσαίων επιχειρήσεων που χρειάζονται κεφάλαιο κίνησης για να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος. Αντίστοιχα, στην αγορά ακινήτων και κατασκευών, οι υψηλές ανάγκες χρηματοδότησης «σκοντάφτουν» στο ακριβότερο χρήμα. Στο λιανεμπόριο και στην εστίαση, πολλές επιχειρήσεις λειτουργούν πλέον με πολύ χαμηλή ρευστότητα, προκειμένου να εξυπηρετούν τις καθημερινές τους ανάγκες.
Ο πυλώνας του τουρισμού
Η μεγάλη ελπίδα της οικονομίας παραμένει ο τουρισμός. Οι μέχρι στιγμής ενδείξεις για τη φετινή σεζόν παραμένουν θετικές, όμως και εδώ οι ανησυχίες αυξάνονται. Η άνοδος του κόστους αεροπορικών καυσίμων και μεταφορών επηρεάζει ήδη τη λειτουργία αεροπορικών εταιρειών, tour operators και ξενοδοχείων. Οι μεγάλες μονάδες εμφανίζονται πιο ανθεκτικές, ενώ η πίεση εντοπίζεται περισσότερο σε μικρότερες επιχειρήσεις, αλλά και στον προβληματισμό που φέρνει η ανησυχία για τη συρρύκνωση της κατά κεφαλήν δαπάνης.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο τουρισμός δεν επηρεάζει μόνο τα ξενοδοχεία. Στηρίζει κατανάλωση, μεταφορές, εστίαση, λιανεμπόριο, απασχόληση και ισοζύγιο πληρωμών. Για αυτό και κάθε ένδειξη επιβράδυνσης αντιμετωπίζεται πλέον με πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Για την κυβέρνηση το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι απλά ένας αρνητικός δείκτης που θα αλλάξει πορεία. Ο προβληματισμός έχει να κάνει με το συνδυασμό της πίεσης σε κατανάλωση, τιμές, χρηματοδότηση και τη ψυχολογία αγοράς, ενώ τα δημοσιονομικά περιθώρια στενεύουν και παραμένει άγνωστη η διάρκεια της κρίσης.
Το οικονομικό επιτελείο εξακολουθεί να θεωρεί ότι η ελληνική οικονομία έχει αντοχές. Η ανάπτυξη παραμένει θετική, η ανεργία αποκλιμακώνεται και οι επενδύσεις συνεχίζονται. Όμως οι επόμενοι μήνες θεωρούνται πλέον περίοδος δοκιμασίας για το πόσο ανθεκτική είναι πραγματικά η οικονομία απέναντι σε μια παρατεταμένη ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση.
Πηγή: ot.gr
