"Το πρόβλημα δεν ο «ιδεολογικός» συνδικαλισμός στην εκπαίδευση, αλλά ο «κομματικός» συνδικαλισμός"
Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση αντιμέτωπη με χρόνιες ελλείψεις, υποχρηματοδότηση και θεσμικές αδυναμίες, οι εκπαιδευτικοί σε καθεστώς πίεσης, η εξάρτηση από αναπληρωτές και η ανάγκη για ουσιαστικές παρεμβάσεις με στόχο ένα σύγχρονο, σταθερό και ποιοτικό δημόσιο σχολείο
Ο Πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας στην «Π.Θ.»
Εκπαιδευτικοί που νιώθουν ανασφάλεια ή δεν αμείβονται επαρκώς συχνά βιώνουν άγχος και μειωμένο κίνητρο, κάτι που αντανακλάται στη διδασκαλία τους
Σε μια εποχή έντονων κοινωνικών και εκπαιδευτικών μετασχηματισμών, η δημόσια εκπαίδευση βρίσκεται στο επίκεντρο κρίσιμων προκλήσεων που επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία του σχολείου και την ποιότητα της μάθησης. Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ως θεμέλιος λίθος της παιδευτικής διαδικασίας, καλείται να ανταποκριθεί σε αυξημένες απαιτήσεις, την ίδια στιγμή που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει χρόνιες παθογένειες. Η υποχρηματοδότηση, οι ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό, η καθυστέρηση στον εκσυγχρονισμό των προγραμμάτων σπουδών και των σχολικών υποδομών, αλλά και η εντεινόμενη πίεση που δέχονται οι εκπαιδευτικοί, συνθέτουν ένα σύνθετο και απαιτητικό τοπίο.
Συνέντευξη στη Λόλα Γάτσιου από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 26 Απριλίου 2026
Παράλληλα, η καθημερινότητα στο σχολείο μεταβάλλεται, με τους εκπαιδευτικούς να καλούνται να διαχειριστούν όχι μόνο το παιδαγωγικό τους έργο, αλλά και αυξημένες διοικητικές και γραφειοκρατικές υποχρεώσεις, συχνά χωρίς την απαραίτητη υποστήριξη. Οι ελαστικές μορφές εργασίας, η εξάρτηση από αναπληρωτές εκπαιδευτικούς και οι καθυστερήσεις στις προσλήψεις δημιουργούν αστάθεια στη λειτουργία των σχολικών μονάδων, επηρεάζοντας άμεσα τη μαθησιακή διαδικασία. Την ίδια στιγμή, ζητήματα όπως η ασφάλεια των σχολικών κτιρίων, η επάρκεια σύγχρονων υποδομών και η ανάγκη ουσιαστικής επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών παραμένουν ανοιχτά.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η φωνή των ίδιων των εκπαιδευτικών αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Ο Δημήτρης Παπαποστόλου, πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας «Κωνσταντίνος Κούμας», με ενεργή παρουσία στο συνδικαλιστικό κίνημα και συνεχή συμμετοχή σε κινητοποιήσεις και παρεμβάσεις για τα ζητήματα της εκπαίδευσης, καταθέτει τις απόψεις του για την υφιστάμενη κατάσταση και τις προοπτικές του ελληνικού σχολείου.
Μιλώντας στην «Π.Θ.», αναδεικνύει τις βασικές δυσλειτουργίες του συστήματος, τις επιπτώσεις τους στην καθημερινότητα εκπαιδευτικών και μαθητών, αλλά και τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για μια ουσιαστική αναβάθμιση της δημόσιας πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η συνέντευξη που ακολουθεί επιχειρεί να φωτίσει, μέσα από την εμπειρία και τη ματιά ενός ενεργού εκπροσώπου του κλάδου, τις πραγματικές ανάγκες του σχολείου σήμερα και τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας.
Κύριε Παπαποστόλου, ως πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας ποια θεωρείτε ότι είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η πρωτοβάθμια εκπαίδευση σήμερα στη χώρα μας;
Τα κυριότερα προβλήματα είναι η υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης με αποτέλεσμα σοβαρές ελλείψεις σε πόρους και υποδομές, ο μεγάλος αριθμός αναπληρωτών εκπαιδευτικών, οι οποίοι στερούνται στοιχειωδών εργασιακών δικαιωμάτων, όπως αναρρωτικές και γονικές άδειες, η έλλειψη ενός ολοκληρωμένου και οργανωμένου συστήματος επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, ενώ έπρεπε να περάσουν 20 χρόνια για να αλλάξουν τα σχολικά βιβλία και τα προγράμματα σπουδών. Τελευταία, η αυξανόμενη επιθετικότητα των γονέων απέναντι στους εκπαιδευτικούς.
Υπάρχει επάρκεια προσωπικού στα σχολεία ή παρατηρούνται ελλείψεις;
Μετά από 12 χρόνια αδιοριστίας είχαμε τους πρώτους διορισμούς μόνιμων εκπαιδευτικών το 2020 στην Ειδική Αγωγή. Δυστυχώς κάθε χρόνο χάνονται χιλιάδες διδακτικές ώρες από την έλλειψη εκπαιδευτικού προσωπικού. Η έλλειψη πιστώσεων έχει ως αποτέλεσμα να προσλαμβάνονται αναπληρωτές εκπαιδευτικές σε φάσεις μέχρι τα Χριστούγεννα, αντί μίας φάσης και ανάληψης υπηρεσίας την 1η Σεπτεμβρίου κάθε χρόνο. Βασική επιδίωξη του συνδικαλιστικού κινήματος είναι η κάλυψη όλων των αναγκών με διορισμούς μόνιμων εκπαιδευτικών, για να ελπίζουμε στην επίτευξη υψηλότερης ποιότητας στην παρεχόμενη εκπαίδευση, για ένα καλύτερο αύριο των παιδιών μας και για ένα καλύτερο αύριο της χώρας μας.
Πιστεύετε ότι το ελληνικό σχολείο ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας;
Θεωρώ ότι απαιτούνται σημαντικά βήματα να γίνουν ακόμα. Σήμερα το σχολείο λειτουργεί χάρη στο φιλότιμο των εκπαιδευτικών. Έπρεπε να περάσουν 20 ολόκληρα χρόνια για να αλλάξουν τα βιβλία και τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών. Απαιτούνται δημόσια και ασφαλή διδακτήρια σχεδιασμένα με όλη τη σύγχρονη υποδομή (εργαστήρια, γυμναστήρια, υποδομές σίτισης), καθώς και με σύγχρονα εποπτικά μέσα.
Πώς επηρεάζουν οι συνθήκες εργασίας την ποιότητα της διδασκαλίας;
Οι συνθήκες εργασίας επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα της διδασκαλίας, γιατί καθορίζουν τόσο την απόδοση όσο και την ψυχολογία του εκπαιδευτικού. Tο σχολείο του σήμερα είναι το σχολείο της απέραντης γραφειοκρατίας και των ατελείωτων σχολικών προγραμμάτων, που λειτουργούν σε βάρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Έτσι ένας εκπαιδευτικός κάτω από την πίεση χρόνου, αδυνατεί να προετοιμάσει ποιοτικά το μάθημα ή να δώσει εξατομικευμένη προσοχή στους μαθητές. Επίσης ανεπαρκείς αίθουσες, έλλειψη εξοπλισμού ή μεγάλες τάξεις -σήμερα είναι 1:25- δυσκολεύουν τη διαδραστική και αποτελεσματική διδασκαλία.
Είναι επιτακτική ανάγκη η μείωση της αναλογίας μαθητών ανά εκπαιδευτικό, 1:15 στο νηπιαγωγείο, 1:20 στο δημοτικό.
Η εργασιακή ασφάλεια και οι αποδοχές επηρεάζουν επίσης σημαντικά την απόδοση. Εκπαιδευτικοί που νιώθουν ανασφάλεια ή δεν αμείβονται επαρκώς συχνά βιώνουν άγχος και μειωμένο κίνητρο, κάτι που αντανακλάται στη διδασκαλία τους.
Πώς επηρεάζουν τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα τη σχολική ζωή;
Το σχολείο αποτελεί μικρογραφία της κοινωνίας. Οι μαθητές μεταφέρουν στο προαύλιο τις εμπειρίες και τα φορτία που κουβαλούν από το οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον. Σε μια εποχή έντονης οικονομικής και κοινωνικής πίεσης, με ραγδαία αύξηση φαινομένων ενδοοικογενειακής βίας και με αδυναμία πολλές φορές διαχείρισης καταστάσεων λόγω διαζυγίων, η συσσωρευμένη ένταση που βιώνουν οι ενήλικες συχνά μεταφέρεται στα παιδιά, τα οποία εσωτερικεύουν πρότυπα επιβολής και επιθετικότητας. Έτσι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βρεθούν στο στόχαστρο, χωρίς μάλιστα να υπάρχει ένα διαμορφωμένο πλαίσιο από την Πολιτεία για την προστασία τους.
Ποια είναι η εμπειρία από την εισαγωγή της ψηφιακής τεχνολογίας στα σχολεία;
Η ψηφιακή τεχνολογία είναι εργαλείο που συμπληρώνει αλλά σε καμιά περίπτωση δεν αντικαθιστά το ρόλο του εκπαιδευτικού. Δυστυχώς, το τελευταίο διάστημα γίνεται κατάχρηση τόσο από τους εκπαιδευτικούς όσο και από τους μαθητές, με αποτέλεσμα ένα σημαντικό ποσοστό μαθητών, που ξεπερνά το 20%, αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στην κατανόηση του σχολικού γραπτού λόγου και σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό στην παραγωγή γραπτού λόγου.
Συμπερασματικά, η ψηφιακή τεχνολογία έχει βελτιώσει σημαντικά τη διδασκαλία και τη μάθηση, αλλά η επιτυχία της εξαρτάται από το πώς χρησιμοποιείται.
Είναι οι εκπαιδευτικοί επαρκώς επιμορφωμένοι στις νέες τεχνολογίες;
Τα τελευταία χρόνια (ιδιαίτερα μετά την πανδημία COVID-19) έχουμε ένα ψηφιακό άλμα στα σχολεία. Υπήρξε μεγάλη ώθηση στην εξοικείωση με ψηφιακά εργαλεία. Οι εκπαιδευτικοί είναι επαρκώς επιμορφωμένοι στις Νέες Τεχνολογίες και χρησιμοποιούν άριστα πλατφόρμες τηλεκπαίδευσης και ψηφιακές τάξεις. Το πιο σημαντικό είναι ότι η «επάρκεια» δεν αφορά μόνο το να ξέρει κάποιος να χρησιμοποιεί ένα εργαλείο, αλλά να μπορεί να το εντάσσει παιδαγωγικά σωστά στη μάθηση. Αξίζει να σημειώσουμε στα 4/θ και άνω Δημοτικά Σχολεία υπηρετούν οργανικά και εκπαιδευτικοί Πληροφορικής
Τι μαθήματα πήραμε από την περίοδο της τηλεκπαίδευσης; Είχε τα ίδια αποτελέσματα με τη δια ζώσης παρακολούθηση των μαθημάτων από τους μαθητές;
Οι εκπαιδευτικοί από την πρώτη στιγμή της πανδημίας αξιοποιήσαμε την τηλεκπαίδευση, με αποκλειστικά δικό μας εξοπλισμό και δώσαμε τον καλύτερό μας εαυτό στηρίζοντας τους μαθητές μας με όλους τους τρόπους. Η τηλεκπαίδευση σε καμιά περίπτωση δεν υποκαθιστά τη δια ζώσης μαθησιακή λειτουργία. Απέδειξε ότι ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΤΟΣ.
Όλες οι έρευνες συγκλίνουν στο ότι η τηλεκπαίδευση λειτούργησε ως λύση ανάγκης, αλλά είχε σημαντικότατες συνέπειες στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και στις σχολικές επιδόσεις των μαθητών.
Είναι επαρκής η κρατική χρηματοδότηση για την παιδεία;
Μια από τις κύριες αιτίες της κρίσης του εκπαιδευτικού συστήματος είναι το πολύ χαμηλό ποσοστό πόρων του Α.Ε.Π. που διατίθενται για την παιδεία. Η Ελλάδα επενδύει περίπου το 3,9% – 4% του ΑΕΠ στην εκπαίδευση, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ (4,7%) και της ΕΕ.
Αναβάθμιση της λειτουργίας και της ποιότητας της δωρεάν Δημόσιας Εκπαίδευσης σε συνθήκες υποχρηματοδότησης δεν υφίσταται. Η γενναία αύξηση των δαπανών για την Παιδεία θα διασφάλιζε σύγχρονες υποδομές και υλικοτεχνική υποστήριξη, θα συνέβαλλε στη χρηματοδότηση δράσεων για την ανάπτυξη προγραμμάτων επιμόρφωσης και γενικότερα τη στήριξη της Δημόσιας Δωρεάν παρεχόμενης Εκπαίδευσης ως ελάχιστο αντιστάθμισμα στην υπέρμετρη φορολόγηση που υφίστανται οι Έλληνες πολίτες.
Αντίθετα, οι σταθερά χαμηλές δαπάνες για την Παιδεία έχουν ως επακόλουθο τη συρρίκνωση των πολιτικών Αντισταθμιστικής Αγωγής (Ολοήμερο Σχολείο, Τάξεις Υποδοχής, αναλογία μαθητών ανά εκπαιδευτικό κ.λπ.) και γενικότερα της ποιότητας της εκπαίδευσης.
Έχετε ταχθεί κατά της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών. Ποια είναι η εναλλακτική που προτείνετε;
Οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται σε έναν διαρκή αγώνα απέναντι στην αντιεπιστημονική και αντιεκπαιδευτική ατομική αξιολόγηση. Πρόκειται για μια ψυχοφθόρα και γραφειοκρατική διαδικασία, που δεν έχει να προσφέρει τίποτα στην αναβάθμιση του δημόσιου σχολείου ούτε στη στήριξη του εκπαιδευτικού. Αντίθετα, δεν έχει καμία σχέση με την παιδαγωγική επιστήμη και τις αρχές της, καθώς βασίζεται σε ένα μοντέλο ελέγχου με έντονες ιεραρχικές και εξουσιαστικές σχέσεις, όπου οι «ανώτεροι» αξιολογούν τους «κατώτερους». Ένα τέτοιο πλαίσιο απειλεί να ανατρέψει το συλλογικό και συνεργατικό κλίμα, που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για τη λειτουργία κάθε σχολικής μονάδας.
Ο κλάδος έχει ταχθεί ξεκάθαρα υπέρ μιας διαφορετικής μορφής αξιολόγησης: μιας παιδαγωγικής, ανατροφοδοτικής και βελτιωτικής διαδικασίας, που θα βασίζεται στις αρχές της παιδαγωγικής επιστήμης, χωρίς να συνδέεται με τη μισθολογική ή υπηρεσιακή εξέλιξη των εκπαιδευτικών και χωρίς να δημιουργεί συνθήκες οποιασδήποτε μορφής «τιμωρίας». Μιας διαδικασίας συνεχούς ενίσχυσης και ουσιαστικής αποτίμησης του παρεχόμενου εκπαιδευτικού έργου.
Οι κινητοποιήσεις φέρνουν αποτέλεσμα ή κουράζουν την κοινωνία;
Η απεργία είναι όπλο στα χέρια των εργαζομένων , όταν υπάρχουν ξεκάθαρα και ρεαλιστικά αιτήματα, οργάνωση και ευρεία κοινωνική στήριξη. Ως συνδικαλιστικό κίνημα πρέπει να αρθρώνουμε αξιόπιστο λόγο, και όχι ξύλινο, για να έχουμε σύμμαχο την κοινωνία στις δίκαιες διεκδικήσεις μας.
Όταν οι κινητοποιήσεις είναι πολύ συχνές, χωρίς ξεκάθαρους στόχους, οδηγούμαστε στον εκφυλισμό των απεργιών. Έχουμε μικρή συμμετοχή των εργαζομένων και την κοινωνία απέναντι.
Η αποτελεσματικότητα των κινητοποιήσεων κρίνεται από τη στρατηγική, τη διάρκεια και αν συνδέονται με ευρύτερα ζητήματα (π.χ. μισθοί, συνθήκες εργασίας, ποιότητα εκπαίδευσης), ώστε να πείθουν το κοινωνικό σύνολο. Δυστυχώς αρκετές φορές αποφασίζουμε ΑΠΕΡΓΙΑ για την ΑΠΕΡΓΙΑ.
Πώς απαντάτε σε όσους λένε ότι ο συνδικαλισμός στην εκπαίδευση είναι «ιδεολογικός»;
Το πρόβλημα δεν ο «ιδεολογικός» συνδικαλισμός στην εκπαίδευση, αλλά ο «κομματικός» συνδικαλισμός. Κάθε συλλογική δράση έχει αναπόφευκτα ένα αξιακό υπόβαθρο. Οι εκπαιδευτικοί διεκδικούν καλύτερες συνθήκες εργασίας, μείωση της αναλογίας μαθητών ανά εκπαιδευτικό, αύξηση των δαπανών για την παιδεία, αυτό βασίζεται σε μια αντίληψη για το δημόσιο σχολείο που οραματίζεται ο Κλάδος των εκπαιδευτικών. Αυτό, με μια έννοια, είναι ιδεολογία, αλλά δεν σημαίνει ότι είναι κομματική ή αυθαίρετη. Αξίζει να σημειώσουμε ότι και η εκπαιδευτική πολιτική της εκάστοτε κυβέρνησης βασίζεται σε ιδεολογικές επιλογές.
Το θέμα δεν είναι αν υπάρχει ιδεολογία, αλλά αν οι διεκδικήσεις του συνδικαλιστικού κινήματος έχουν στόχο την αναβάθμιση του δημόσιου σχολείου και δεν συνδέονται στενά με πολιτικά κόμματα και επηρεάζονται άμεσα από τη γραμμή, τις θέσεις και τις επιδιώξεις τους.
Υπάρχουν όρια στην απεργία όταν επηρεάζονται μαθητές και γονείς;
Στην Ελλάδα (όπως και σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες), η απεργία είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα. Φυσικά, υπάρχουν όρια, αλλά δεν είναι απλά, γιατί συγκρούονται δύο βασικές αρχές: το δικαίωμα στην απεργία και το δικαίωμα στην εκπαίδευση. Είναι γεγονός ότι τα προηγούμενα χρόνια είχαμε πολυήμερες απεργιακές κινητοποίησεις, που επηρέαζαν μαθητές και γονείς, ειδικά στην εξεταστική περίοδο.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε κυρίως 24ωρες απεργιακές κινητοποιήσεις. Η πρωτοβουλία ανήκει στην εκάστοτε κυβέρνηση να ικανοποιήσει τα δίκαια αιτήματα των εκπαιδευτικών, ώστε να μην υπάρχουν επιπτώσεις στη λειτουργία των σχολείων και στην καθημερινότητα των οικογενειών.
Τι σας δίνει ελπίδα για το μέλλον της εκπαίδευσης;
Καταρχήν, η πεποίθηση ότι η εκπαίδευση είναι το πιο ισχυρό εργαλείο για την αλλαγή της ζωής, για ένα καλύτερο αύριο, για έναν καλύτερο κόσμο.
Και φυσικά η πίστη στους εκπαιδευτικούς που, παρά τις προκλήσεις και τις αντίξοες καταστάσεις, εμπνέουν και στηρίζουν τους μαθητές, αποτελεί θεμέλιο αισιοδοξίας.
