Της Ξανθής Γούναρη
Δεκαοχτώ συναπτά έτη ανοδικής τροχιάς. Εξαγωγές που εκτοξεύτηκαν από 138,8 εκατ. ευρώ το 2007 σε 835,1 εκατ. ευρώ το 2025, με αύξηση +502% σε δύο δεκαετίες. Η φέτα ΠΟΠ γράφει ιστορία στις ξένες αγορές, με τη δυναμική της να ενισχύεται σταθερά. Μόνο πέρσι οι εξαγωγές φέτας αυξήθηκαν κατά 6,4% σε αξία, ενώ ο όγκος ξεπέρασε για πρώτη φορά τους 105.000 τόνους, με άνοδο 8,7%.
Πίσω από αυτή την πορεία, ωστόσο, αναδεικνύεται μια κρίσιμη αντίφαση. Ενώ η ζήτηση αυξάνεται, η πρώτη ύλη, το πρόβειο γάλα, λιγοστεύει!
Οι ζωονόσοι, με κυριότερη την ευλογιά, έχουν οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες ζωικού κεφαλαίου, εξαναγκάζοντας αρκετούς κτηνοτρόφους να βγουν εκτός επαγγέλματος, ενώ η ανανέωση των κοπαδιών δεν προχωρά με τον απαιτούμενο ρυθμό, γεγονός που επιτείνει τις πιέσεις στην προσφορά.
Προς το παρόν, οι “χρυσές” εξαγωγές της φέτας δεν έχουν επηρεαστεί. Άλλωστε οι τυροκομικές επιχειρήσεις διατηρούν κάθε χρόνο αποθέματα τελικού προϊόντος της τάξης των 20.000–30.000 τόνων, που μπορούν να καλύψουν βραχυπρόθεσμα το έλλειμμα παραγωγής. Το ερώτημα είναι πόσο καιρό μπορεί να αντέξει αυτό το μαξιλάρι.
Αν η πίεση στην παραγωγή συνεχιστεί, πιθανότατα χαμένος θα βγει διπλά ο εγχώριος καταναλωτής. Κι αυτό γιατί με το 65%–70% της φέτας να κατευθύνεται στο εξωτερικό, η προτεραιότητα των διεθνών αγορών δύσκολα μπορεί να αλλάξει, όταν την ίδια στιγμή οι αυξημένες τιμές παραγωγού έχουν υποθηκεύσει ανατιμήσεις στο ράφι.
Σύμφωνα με τα στοιχεία ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ για το πεντάμηνο Οκτωβρίου–Φεβρουαρίου 2025/26, η μέση τιμή παραγωγού για το πρόβειο γάλα έχει ήδη εκτιναχθεί κατά 7,1%, από 1,3863 ευρώ σε 1,4851 ευρώ/kg.
Πώς φτάσαμε ως εδώ; Λόγω μειωμένης προσφοράς. Η παραδοθείσα ποσότητα πρόβειου γάλακτος το ίδιο διάστημα υποχώρησε κατά 4,6%, από 254,17 εκατ. κιλά σε 242,55 εκατ. κιλά, ενώ ο αριθμός των παραγωγών μειώθηκε κατά 4,7%.
Ο γεωπόνος και πρώην αντιπρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ Ιωάννης Καϊμακάμης περιγράφει το φαινόμενο ως “zoonflation”, μια μορφή πληθωρισμού που προκαλείται όταν ο βιολογικός κίνδυνος -νόσος, αναγκαστική σφαγή, μη ανανέωση κοπαδιών- συμπιέζει την προσφορά και ωθεί ταυτόχρονα τις τιμές ανοδικά, χωρίς καμία πραγματική αύξηση παραγωγικής ικανότητας. “Δεν πρόκειται για υγιή αναπροσαρμογή αγοράς, αλλά για τιμολογιακό σήμα βιολογικής απώλειας”, σημειώνει.
Η γεωγραφία της κρίσης
Τα 11,62 εκατ. κιλά που χάθηκαν δεν κατανέμονται ισόποσα. Η Ξάνθη κατέγραψε κατάρρευση 70,7% στην παραγωγή και 75% στον αριθμό παραγωγών, αποτέλεσμα άμεσο της ευλογιάς. Ακολουθούν η Ημαθία (−34,7%), η Μαγνησία (−14,8%) και οι Σέρρες (−20,2%). Κρίσιμη είναι η περίπτωση της Λάρισας. Αν και η παραγωγή εκεί υποχώρησε “μόνο” κατά 12%, η απόλυτη απώλεια αγγίζει τους 4.600 τόνους, δηλαδή περίπου το 40% της συνολικής εθνικής μείωσης, δείχνοντας ότι η υπερσυγκέντρωση παραγωγής σε έναν νομό αποτελεί δομικό ρίσκο για ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
Αντίρροπη δυναμική εμφανίζεται στο Ρέθυμνο, με +17,5% στην ποσότητα και +3% στην τιμή, και στην Αιτωλοακαρνανία (+7,6%). Εξαιρέσεις, όμως, που δεν αντισταθμίζουν την κεντρική τάση.
486.666 θανατώσεις ζώων
Στο υπόβαθρο αυτής της εικόνας βρίσκεται μια παρατεταμένη επιζωοτία. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης (23 Απριλίου 2026), από τον Αύγουστο του 2024 έχουν καταγραφεί 2.152 επιβεβαιωμένα κρούσματα ευλογιάς αιγοπροβάτων, με 486.666 θανατώσεις ζώων σε 2.660 εκτροφές.
Η Λάρισα συγκεντρώνει 254 κρούσματα σε 361 εκτροφές, η Ξάνθη 245, οι Σέρρες 187 και η Ροδόπη 183. Στις ίδιες αυτές περιοχές εντοπίζεται και η μεγαλύτερη συρρίκνωση παραγωγής γάλακτος που καταγράφουν τα στοιχεία του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.
Αν και ο ρυθμός εξάπλωσης της ευλογιάς επιβραδύνεται -5 μόνο κρούσματα μεταξύ 6 και 19 Απριλίου 2026- οι ειδικοί τονίζουν ότι η ισορροπία παραμένει εύθραυστη. Ακόμα κι αν η ανασύσταση των κοπαδιών ξεκινούσε σήμερα, χρειάζονται τουλάχιστον τρία χρόνια για επιστροφή σε κανονικά επίπεδα παραγωγής.
Ο αφθώδης απειλεί τις αγορές
Σε αυτό το ήδη πιεσμένο περιβάλλον, ο εντοπισμός αφθώδους πυρετού στη Λέσβο τον Μάρτιο του 2026 πρόσθεσε νέα διάσταση πίεσης. Διεθνείς αγορές με σημαντικό εμπορικό αποτύπωμα για τα ελληνικά γαλακτοκομικά σπεύδουν να αυστηροποιήσουν τους όρους εισαγωγής, επιβάλλοντας πρόσθετες υγειονομικές προϋποθέσεις. Στα Βαλκάνια, η υπερπαστερίωση τίθεται ως βασική προϋπόθεση εισόδου. Σερβία και Αλβανία επανεξετάζουν τα πρωτόκολλά τους, ενώ ΗΠΑ και Αυστραλία — δύο αγορές που ήδη κατέγραψαν πτώση το 2025 — βρίσκονται επίσης σε καθεστώς αυξημένης επιφυλακής. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένο κανονιστικό φορτίο για τις ελληνικές επιχειρήσεις, με άμεσο αντίκτυπο τόσο στη ροή των εξαγωγών όσο και στις εμπορικές διαπραγματεύσεις.
Η ζήτηση διευρύνεται, η βάση πιέζεται
Η φέτα ΠΟΠ πλησιάζει το ορόσημο του 1 δισ. ευρώ σε εξαγωγές, επιβεβαιώνοντας τη σταθερά ενισχυόμενη παρουσία της στις διεθνείς αγορές. Σε ορίζοντα εξαετίας, η εικόνα της ζήτησης είναι ενδεικτική της δυναμικής που έχει αναπτύξει το εμβληματικό ελληνικό τυρί: η Γαλλία καταγράφει άνοδο 349%, το Βέλγιο 218%, η Ελβετία 215%, οι ΗΠΑ 208%, η Ισπανία 181% και η Πολωνία 112%.
Αγορές που στο παρελθόν απορροφούσαν περιορισμένες ποσότητες εξελίσσονται πλέον σε σταθερούς πυλώνες της εξαγωγικής ζήτησης, ενώ μαζί με τις παραδοσιακά ισχυρές αγορές της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου διευρύνουν ουσιαστικά τη γεωγραφική βάση του προϊόντος.
Το ζητούμενο δεν είναι, επομένως, η ζήτηση, αλλά η επάρκεια της πρώτης ύλης.
Πηγή: capital.gr
