Στον πόλεμο, οι οικονομικές συνέπειες συχνά ακολουθούν μια λογική διαφορετική από τους στρατιωτικούς στόχους. Η απρόκλητη και παράνομη επίθεση ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου αποτελεί μια εντυπωσιακή περίπτωση για μελέτη, επισημαίνει σε ανάλυσή του ο Μάρκο Καρνέλος, πρώην ιταλός διπλωμάτης με εμπειρία σε θέματα Μέσης Ανατολής και διεθνών σχέσεων (φωτογραφία, επάνω, από το Reuters/Raheb Homavandi).
Μεταξύ των διαφόρων στόχων που έθεσαν οι δύο επιτιθέμενοι – στόχοι, παρεμπιπτόντως, που συνεχώς μεταβάλλονται – η επιθυμία αποδυνάμωσης της Τεχεράνης έχει εμφανιστεί μεταξύ των πιο πιεστικών.
Οι ΗΠΑ επωφελούνται από την αναταραχή, ενώ απαιτούν από τους συμμάχους τους να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους
«Εκτός λειτουργίας» οι αντλίες σε βενζινάδικο της Αυστραλίας (φωτογραφία του Reuters/Hollie Adams)
Αλλά τις πιο σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης έχουν υποστεί κυρίως οι ευρωπαίοι και ασιάτες σύμμαχοι της Ουάσιγκτον.
Λόγω του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν και της κεντρικής θέσης της περιοχής στην παγκόσμια προμήθεια ενέργειας και βασικών προϊόντων, ο πόλεμος προκάλεσε ένα ασύμμετρο σοκ.
Η Ευρώπη και η Ασία υφίστανται πλέον το κύριο βάρος της ενεργειακής ανεπάρκειας, των πληθωριστικών πιέσεων και της αναδιάρθρωσης του παγκόσμιου εμπορίου.
Πριν από την έναρξη του πολέμου, το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), μαζί με το ένα τρίτο των εξαγωγών αργού πετρελαίου και λιπασμάτων, τα δύο πέμπτα των εξαγωγών ηλίου και σχεδόν το ήμισυ των εξαγωγών θείου, διέρχονταν από το Στενό του Ορμούζ.
Πολυεπίπεδη κρίση
Η στρατιωτική επιχείρηση ΗΠΑ – Ισραήλ οδήγησε στο κλείσιμο αυτής της αρτηρίας, ενώ τα αντίποινα του Ιράν έχουν επίσης στοχεύσει μονάδες παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου και δεξαμενόπλοια σε κράτη του Κόλπου. Καθώς τα ασφάλιστρα εκτοξεύτηκαν στα ύψη, οι θαλάσσιες μεταφορές σχεδόν σταμάτησαν.
Η σημασία του πετρελαίου και του φυσικού αερίου για την παγκόσμια οικονομία είναι γνωστή, ενώ τα λιπάσματα είναι κρίσιμα για την παραγωγή τροφίμων, και το ήλιο και το θείο για τα μικροτσίπ.
Ο κόσμος αντιμετωπίζει ταυτόχρονα μια ενεργειακή κρίση, μια κρίση εφοδιασμού τροφίμων και μια σημαντική απειλή για την ψηφιακή οικονομία, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει τα πάντα, από τις μηχανές του γκαζόν μέχρι τα κέντρα δεδομένων που υποστηρίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Περίπου το 90% των εξαγωγών LNG του Κόλπου προορίζεται για την Ασία, με το υπόλοιπο 10% να κατευθύνεται στην Ευρώπη. Οσον αφορά το πετρέλαιο, περίπου το 80% του αργού που μεταφέρεται μέσω του Ορμούζ ρέει στην Ασία, σε σύγκριση με μόλις 4% στην Ευρώπη.
Οικονομικό τραύμα
Η Ασία βιώνει έτσι το πιο άμεσο και σοβαρό οικονομικό τραύμα. Η περιοχή φιλοξενεί κολοσσούς της βιομηχανίας, από την Κίνα μέχρι τη Νότια Κορέα, και από την Ιαπωνία μέχρι την Ινδία – για να μην αναφέρουμε την Ταϊβάν για την κρίσιμη παραγωγή τσιπ. Τώρα αντιμετωπίζουν μια τέλεια καταιγίδα υλικών ελλείψεων, απότομων αυξήσεων τιμών και αναδιάρθρωσης στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Με κυνικό τρόπο ο Τραμπ διεμήνυσε στους συμμάχους ότι θα πρέπει «να αγοράσουν από τις ΗΠΑ» πετρέλαιο ή διαφορετικά «να πάνε στα Στενά και απλώς να ΤΟ ΠΑΡΟΥΝ» (φωτογραφία του Reuters/Stringer)
Από την έναρξη της σύγκρουσης, οι απώλειες στις χρηματιστηριακές αγορές έχουν συσχετιστεί σαφώς με την εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας.
Η Νότια Κορέα, με ενεργειακό έλλειμμα ισοδύναμο με το 5,7% του ΑΕΠ της και περίπου το 70% του πετρελαίου της να προέρχεται από τον Κόλπο, έχει δει το χρηματιστήριό της να κατρακυλά κατά 12%. Η Ταϊλάνδη (μείωση 10,7%), το Βιετνάμ (μείωση 8,8%) και η Ιαπωνία (μείωση 7,2%) έχουν υποστεί παρόμοιες συνέπειες.
Αυτές δεν είναι θεωρητικές οικονομικές αλλαγές. Αντιπροσωπεύουν κατεστραμμένο κεφάλαιο, καθυστέρησης επενδύσεων και αυξανόμενο κόστος δανεισμού για τις ασιατικές εταιρείες.
Η εξάρτηση της Ασίας από το Κατάρ έχει αποδειχθεί καταστροφική. Η Ras Laffan, η μεγαλύτερη εγκατάσταση εξαγωγής LNG στον κόσμο, έχει υποστεί σημαντικές ζημιές από τα ιρανικά αντίποινα, με την κρατική QatarEnergy να παραδέχεται ότι το 17% της εξαγωγικής της ικανότητας έχει επηρεαστεί και οι επισκευές θα διαρκέσουν τρία έως πέντε χρόνια.
Η εξάρτηση της Ευρώπης
Για τους ασιάτες αγοραστές, αυτό είναι καταστροφικό. Το 2024, συνολικά το 20% των εξαγωγών LNG του Κατάρ κατευθύνθηκε στην Κίνα, το 12% στην Ινδία, το 10% στη Νότια Κορέα, το 7% στο Πακιστάν και το 6% στην Ταϊβάν. Αυτά τα έθνη ανταγωνίζονται τώρα για επαρκείς προμήθειες.
Ο οικονομικός πόνος της Ευρώπης μπορεί να μετατίθεται χρονικά σε σχέση με αυτόν της Ασίας, αλλά δυνητικά είναι πιο επικίνδυνος εξαιτίας των ελάχιστων ενεργειακών αποθεμάτων της ηπείρου και της επικείμενης ανάγκης αναπλήρωσής τους για τον χειμώνα.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την παγκόσμια αγορά ντίζελ και προϊόντων διύλισης. Καθώς οι ασιάτες αγοραστές πλειοδοτούν για τις διαθέσιμες προμήθειες, τα ευρωπαϊκά έθνη αντιμετωπίζουν την προοπτική άδειων δεξαμενών ντίζελ – ένα καταστροφικό σενάριο για μια ήπειρο που βασίζεται στο ντίζελ για φορτηγά, γεωργία και κατασκευές.
Ενα περαιτέρω πιεστικό πρόβλημα για την Ευρώπη είναι τα επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου. Επί του παρόντος, οι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις βρίσκονται στο μόλις 28,9% της χωρητικότητάς τους – πολύ χαμηλότερα από τα προηγούμενα χρόνια.
Η Γερμανία, η βιομηχανική ατμομηχανή της Ευρώπης, έχει δει την αγορά της να μειώνεται κατά 8% (φωτογραφία Reuters/Frank Simon)
Σύμφωνα με τις εντολές της ΕΕ, η ήπειρος πρέπει να καλύψει αυτά τα αποθέματα στο 90% πριν έρθει ο χειμώνας. Με το LNG του Κόλπου εκτός λειτουργίας και τους ρωσικούς αγωγούς κλειστούς, η Ευρώπη πρέπει να ανταγωνιστεί την Ασία για το αμερικανικό και το νορβηγικό φυσικό αέριο.
Ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και αν τα αποθέματα φτάσουν το 80% της χωρητικότητάς τους μέχρι τον Οκτώβριο, θα είναι «ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 10 ετών» – ενδεχομένως προκαλώντας μια ενεργειακή κρίση συγκρίσιμη με το 2022.
Ορατές οι συνέπειες
Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν ήδη αυξηθεί κατά 98% από την έναρξη του πολέμου και, στη χειρότερη περίπτωση, θα μπορούσαν να φτάσουν τα 90 ευρώ (104 δολάρια) ανά μεγαβατώρα για έξι μήνες, χωρίς να επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα μέχρι το 2027.
Οι μακροοικονομικές συνέπειες είναι ήδη ορατές. Η Γερμανία, η βιομηχανική ατμομηχανή της Ευρώπης, έχει δει την αγορά της να μειώνεται κατά 8%, με τη Γαλλία και την Ιταλία κατά 7,7% και 6,6% αντίστοιχα.
Κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή οικονομία είναι καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, με την Ελλάδα (2,4% του ΑΕΠ), την Ιταλία (2%) και την Ισπανία (1,8%) να είναι οι πιο εκτεθειμένες.
Ο πόλεμος ήρθε ακριβώς τη στιγμή που η Ευρώπη σημείωσε μια εύθραυστη ανάκαμψη μετά την Ουκρανία, συντρίβοντας τις ελπίδες για ανάπτυξη και αναζωπυρώνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η πιο πολιτικά σημαντική πτυχή αυτής της κρίσης είναι ο βαθμός στον οποίο οι ΗΠΑ φαίνονται λιγότερο εκτεθειμένες στις οικονομικές συνέπειες, ενώ απαιτούν από τους συμμάχους τους να επωμιστούν το κόστος.
Πράγματι, οι αμερικανικές εταιρείες ενέργειας αναμένεται να επωφεληθούν καθώς οι ευρωπαίοι και οι ασιάτες αγοραστές ανταγωνίζονται για το αμερικανικό LNG και το αργό πετρέλαιο.
«Κατά συρροή εμπρηστής»
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έκανε με κυνικό τρόπο αυτόν τον υπολογισμό σαφή. Σε μια πρόσφατη ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, απευθύνθηκε στους συμμάχους που παλεύουν με τις ελλείψεις καυσίμων, γράφοντας ότι θα πρέπει «να αγοράσουν από τις ΗΠΑ, έχουμε πολλά… [ή] να πάνε στα Στενά και απλώς να ΤΟ ΠΑΡΟΥΝ. Θα πρέπει να αρχίσετε να μαθαίνετε πώς να πολεμάτε μόνοι σας. Οι ΗΠΑ δεν θα είναι πλέον εκεί για να σας βοηθήσουν».
Trump’s Iran war strategy…
1. Cause massive disruption to global supply chains – in particular in Europe and Asia.
2. Asia & Europe forced into buying more oil from the U.S. ⬇️ pic.twitter.com/ljrC4bjthJ— James Melville 🚜 (@JamesMelville) March 31, 2026
Η δήλωση ισοδυναμεί με έναν κατά συρροή εμπρηστή που κατηγορεί τα θύματά του επειδή δεν συμμετείχαν επαρκώς στο να τον βοηθήσουν να σβήσει τη φωτιά που άναψε.
Πράγματι, η Ευρώπη παρακολουθεί από το περιθώριο καθώς η οικονομία της πλήττεται από μια σύγκρουση που δεν ενέκρινε και δεν μπορεί να ελέγξει.
Ενώ ο πόλεμος ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν μπορεί να πετύχει περιορισμένους στρατιωτικούς στόχους, η οικονομική του κληρονομιά θα είναι η διάσπαση των δυτικών συμμαχιών και η σοβαρή αποδυνάμωση των βασικών οικονομιών των εταίρων.
Οι ΗΠΑ επωφελούνται από την αναταραχή, ενώ απαιτούν από τους συμμάχους τους να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους.
Σε αυτόν τον υπολογισμό, ενώ η οικονομία του Ιράν έχει σίγουρα υποστεί τεράστια ζημιά, η ευρύτερη επίθεση στοχεύει τα ίδια τα έθνη που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ παραδοσιακά θεωρούσαν ως τους στενότερους εταίρους τους.
Ενώ η επιθετικότητα της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας αναζωογόνησε το ΝΑΤΟ, οι σοβαρές συνέπειες του πολέμου κατά του Ιράν κινδυνεύουν να διασπάσουν οριστικά τη συμμαχία.
Αυτό εγείρει πιεστικά ερωτήματα: πότε θα αρχίσουν οι ευρωπαίοι ηγέτες να επανεξετάζουν τις επιλογές εξωτερικής πολιτικής που έχουν κάνει τα τελευταία τέσσερα χρόνια;
Και πότε οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία θα μάθουν επιτέλους το πιο σημαντικό γεωπολιτικό μάθημα του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, πιο έγκυρο σήμερα από ποτέ: ότι το να είσαι εχθρός των ΗΠΑ μπορεί να είναι επικίνδυνο, αλλά το να είσαι φίλος μπορεί να είναι θανατηφόρο;
Πηγή: in.gr
