Μήπως νιώθετε τη διάθεσή σας πεσμένη; Πιάνετε τον εαυτό σας να είναι πιο απρόσεχτος πίσω από το τιμόνι; Ή μήπως τα βλέφαρά σας μετά βίας μένουν ανοιχτά, αν και μεσολαβούν πολλές ώρες πριν από τον νυχτερινό ύπνο;
Η αιτία, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ίσως να κρύβεται στην πρόσφατη αλλαγή της ώρας. Και επιμένουν ότι, παρότι η επιμήκυνση της ημέρας φαντάζει στους περισσότερους ως επιπλέον 60 λεπτά διασκέδασης στο φως, η «κλοπή» μιας ώρας από τη νύχτα επηρεάζει σημαντικά την υγεία μας. Ο λόγος, σύμφωνα με τους ίδιους, είναι ότι όταν ρυθμίζουμε τα ρολόγια μας στη νέα ώρα, απορρυθμίζουμε το εσωτερικό μας ρολόι, με τις αρνητικές επιπτώσεις να στοιβάζονται, παρά τα επιπλέον 60 λεπτά ηλιοφάνειας.
«Υπάρχουν όλο και περισσότερα στοιχεία που δείχνουν ότι η αλλαγή της ώρας, ειδικά την άνοιξη, έχει σημαντική επίδραση στους κιρκαδικούς ρυθμούς και στην υγεία του ύπνου. Τα εσωτερικά βιολογικά μας ρολόγια, τα οποία συγχρονίζονται κυρίως μέσω της έκθεσης στο φως, ρυθμίζουν βασικές φυσιολογικές λειτουργίες, όπως ο κύκλος ύπνου – αφύπνισης και ο μεταβολισμός. Ομως, η μετατόπιση της ώρας κατά μία ώρα δημιουργεί μια ασυμφωνία μεταξύ του κοινωνικού χρόνου και του φυσικού κύκλου φωτός – σκοταδιού, διαταράσσοντας τους κιρκαδικούς ρυθμούς», εξηγεί σε άρθρο του ο Dr Jeffrey Kelu, o οποίος μελετά τους κιρκαδικούς ρυθμούς στο King’s College του Λονδίνου.
Συνακόλουθα, και όπως ο ίδιος αναλύει, η άμεση επίδραση της αλλαγής ώρας την άνοιξη είναι η ξαφνική μείωση της διάρκειας του ύπνου, που προκαλείται από την απώλεια μιας ώρας κατά τη διάρκεια της νύχτας. Μοιραία, οι άνθρωποι συχνά δυσκολεύονται να προσαρμοστούν και στις νωρίτερες ώρες αφύπνισης. «Αυτό όμως μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια “κιρκαδική ασυμφωνία”, μια κατάσταση γνωστή ως “κοινωνικό τζετ λαγκ” που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, μεταβολικού συνδρόμου και διαταραχών της διάθεσης».
Κιρκαδικοί ρυθμοί
Οι άνθρωποι και τα θηλαστικά, σύμφωνα με τους επιστήμονες του Ιδρύματος Υπνου των ΗΠΑ, καθοδηγούνται από τους κιρκαδικούς ρυθμούς – 24ωρους κύκλους που καθορίζουν τον ύπνο και άλλες βασικές σωματικές λειτουργίες, όπως η όρεξη και η διάθεση. Και συμπληρώνουν με νόημα ότι αυτοί οι ρυθμοί εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την έκθεση στο φως. Με άλλα λόγια, συγχρονίζονται με τους φυσικούς κύκλους φωτός και σκοταδιού, γεγονός που αποτελεί τη βασική «συνταγή» για έναν υγιή και ποιοτικό ύπνο.
Ομως, η μετάβαση δύο φορές τον χρόνο από τη χειμερινή ώρα στη θερινή και αντίστροφα ανατρέπει το ημερήσιο χρονικό πρόγραμμα έκθεσής μας στο φυσικό φως. Και αυτό μπορεί να επηρεάσει τον κύκλο ύπνου – αφύπνισης. Κάπως έτσι, η διαταραχή του κιρκαδικού ρυθμού μπορεί να συμβάλει στην απώλεια ύπνου που αν συνεχιστεί στον χρόνο οδηγεί στο «χρέος ύπνου» – δηλαδή, στη συσσωρευμένη αυπνία που επιμένει για ημέρες ή εβδομάδες.
Επιπτώσεις
Οι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι στην απώλεια ύπνου εξαιτίας της αλλαγής των ρολογιών κάθε Μάρτιο. Μάλιστα, οι ειδικοί του Ιδρύματος Υπνου των ΗΠΑ επικαλούνται σχετική μελέτη που έδειξε ότι η μετατόπιση των δεικτών έχει ως αποτέλεσμα ο μέσος άνθρωπος να κοιμάται 40 λεπτά λιγότερο.
Εκτός από την έλλειψη ύπνου, μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο διαταραχών της διάθεσης, καρδιαγγειακών επεισοδίων, αυτοκτονίας και εμπλοκής σε τροχαία ατυχήματα όταν η ώρα μετατρέπεται από θερινή σε χειμερινή και το αντίθετο. Από την άλλη, βέβαια, η θερινή ώρα μπορεί να μειώσει ορισμένα τροχαία ατυχήματα, καθώς περισσότεροι άνθρωποι επιστρέφουν από τη δουλειά στο σπίτι τους υπό το φως της ημέρας.
Επιπλέον, οι διαταραχές του βιολογικού ρολογιού – λόγω π.χ. ακανόνιστου ύπνου, τζετ λαγκ ή εργασιακών βαρδιών – έχουν συνδεθεί με πλήθος προβλημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένου του αυξημένου κινδύνου παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 2, υψηλής αρτηριακής πίεσης, ακόμη και άνοιας.
Αντιθέτως, οι διαταραχές του ύπνου είναι λιγότερο πιθανό να εμφανιστούν τον Οκτώβριο, όταν λήγει η θερινή ώρα. Στην πραγματικότητα, για πολλούς, αυτή η αλλαγή αποτελεί ευκαιρία για μία επιπλέον ώρα – αν και πάλι ορισμένοι δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στη νέα ώρα αφύπνισης.
Εν τω μεταξύ, αν και οι επιπτώσεις της αλλαγής της ώρας προς τα εμπρός ή προς τα πίσω υποχωρούν σταδιακά μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, μελέτες υποδηλώνουν ότι ορισμένα άτομα δεν προσαρμόζονται ποτέ πλήρως. Μοιραία γι’ αυτούς, η διαταραχή του κιρκαδικού ρυθμού μπορεί να εξελιχθεί σε χρόνια πάθηση.
Θερινή ή χειμερινή;
Οι επιστήμονες σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο φαίνεται να συμφωνούν ότι οι δείκτες των ρολογιών θα πρέπει να μένουν στη θέση τους καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους. Ομως, σε ποια θέση;
«Η χειμερινή ώρα ευθυγραμμίζεται ιδανικά με τον ανθρώπινο κιρκαδικό ρυθμό, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη έκθεση στο φυσικό πρωινό φως. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου η παρατεταμένη δραστηριότητα σε εσωτερικούς χώρους και η βραδινή έκθεση σε τεχνητό φως τείνουν να καθυστερούν τους κιρκαδικούς ρυθμούς, συμπεριλαμβανομένων της έναρξης του ύπνου και του φυσικού ξυπνήματος», σημειώνει ο Dr Kelu.
Και καταλήγει ως εξής: «Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η υιοθέτηση μιας μόνιμης χειμερινής ώρας και η κατάργηση των εξαμηνιαίων αλλαγών θα συνέβαλλαν στην υγεία του ύπνου και στη βελτιωμένη ευεξία επιδρώντας θετικά στη δημόσια υγεία».
Επειτα δίνει το εξής ενδεικτικό παράδειγμα: στο Ηνωμένο Βασίλειο, η μόνιμη θερινή ώρα θα σημαίνει λιγότερο πρωινό φως τον χειμώνα, με κίνδυνο απορρύθμισης του βιολογικού ρολογιού, ιδίως στον Βορρά. Αντίθετα, το καλοκαίρι το περισσότερο φως τα βράδια μπορεί να καθυστερεί τον ύπνο, μειώνοντας τη μελατονίνη και αυξάνοντας την εγρήγορση.
Για την Ιστορία, πάντως, η εποχική αλλαγή της ώρας καθιερώθηκε με σκοπό την εξοικονόμηση ενέργειας κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και επανήλθε σε πολλές χώρες τη δεκαετία του 1970.
Το 2019, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε την πρόταση που θα έβαζε τέλος στην αλλαγή θερινής και χειμερινής ώρας από το 2021, δίνοντας στις χώρες της ΕΕ το περιθώριο να αποφασίσουν ποια ώρα θα κρατήσουν. Ομως η έλλειψη συντονισμού μεταξύ κρατών – μελών, ο φόβος δημιουργίας διαφορετικών χρονικών ζωνών ακόμη και σε γειτονικές χώρες αλλά και η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέβαλαν εκείνα τα σχέδια.
Πηγή: tanea.gr
