Mέχρι τη Δευτέρα 30 Απριλίου στο opengov.gr
Το νέο νομοσχέδιο φέρει τίτλο «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και συναφείς διατάξεις», και καταρτίστηκε από επιστημονική επιτροπή με πρόεδρο του καθηγητή Απόστολο Γεωργιάδη, ενώ τέθηκε από τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη σε δημόσια διαβούλευση από το Σάββατο 21 Μαρτίου 2026, η οποία και θα ολοκληρωθεί τη Δευτέρα 20 Απριλίου 2026 και ώρα 9.00.
Γράφει η Λόλα Γάτσιου από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 29 Μαρτίου 2026
«Στο πλαίσιο αυτό καλείται να συμμετάσχει στη δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση κάθε κοινωνικός εταίρος και κάθε ενδιαφερόμενος, καταθέτοντας τις προτάσεις του για την όποια βελτίωση των διατάξεων του ανωτέρω νομοθετήματος» επισήμανε ο κ. Φλωρίδης.
Το εν λόγω νομοσχέδιο αποτελείται από δύο βασικά μέρη: Το Πρώτο Μέρος για την «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου», που προβλέπει την αντικατάσταση του Πέμπτου Βιβλίου του Αστικού Κώδικα, και το Δεύτερο Μέρος, το οποίο περιλαμβάνει επιπλέον τροποποιήσεις σε διατάξεις του Αστικού Κώδικα, του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και ειδικών νομοθετημάτων.
Ο σκοπός των προτεινόμενων διατάξεων είναι: Η αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής και της νόμιμης μοίρας, Η αναθεώρηση του συστήματος για την ευθύνη του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, Η αναβάθμιση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομίας, Η απλοποίηση της διευθέτησης των σχέσεων των συγκληρονόμων, Η εισαγωγή των νέων θεσμών κληρονομικού δικαίου, ήτοι των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου και των κληρονομικών συμβάσεων παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομία και Η κατάργηση θεσμών του κληρονομικού δικαίου που έχουν περιπέσει σε αχρησία.
Συγκεκριμένα, η επιστημονική επιτροπή κινήθηκε σε 4 βασικούς άξονες:
Προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες: Αναμορφώθηκε το πλαίσιο της εξ αδιαθέτου διαδοχής και της νόμιμης μοίρας, ενώ αναθεωρείται όλο το σύστημα της ευθύνης του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Παράλληλα, αναβαθμίστηκε ο θεσμός της δικαστικής εκκαθάρισης και απλοποιήθηκε η διαδικασία διευθέτησης των σχέσεων μεταξύ των συγκληρονόμων.
Εισαγωγή νέων θεσμών: Θεσπίζονται για πρώτη φορά οι κληρονομικές συμβάσεις (αιτία θανάτου) και οι συμβάσεις παραιτήσεως από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, προσφέροντας νέες κι ευέλικτες λύσεις για τους ενδιαφερόμενους πολίτες.
Επίλυση ερμηνευτικών ζητημάτων: Αποσαφηνίστηκαν διατάξεις που δημιουργούσαν διχογνωμίες στη νομολογία, όπως ο υπολογισμός της μερίδας ετεροθαλών αδελφών, οι προθεσμίες αποποίησης για δικαιοπρακτικά ανίκανα πρόσωπα κ.α.
Κατάργηση παρωχημένων διατάξεων, γλωσσική ομοιομορφία και συστηματική συνοχή των νέων διατάξεων.
Προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις
Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις, σύμφωνα με τον υφ. Δικαιοσύνης, στοχεύουν στη διεύρυνση της ελευθερίας του διαθέτη, στη διασφάλιση της πραγματικής βούλησής του, στην ενίσχυση της ασφάλειας των συναλλαγών και στην αξιοποίηση της περιουσίας προς όφελος της οικονομίας, με τους εξής 4 βασικούς άξονες:
1) Προσαρμόζεται η κληρονομική διαδοχή στις σύγχρονες μορφές οικογένειας. Η οικογενειακή πραγματικότητα στις μέρες μας δεν περιορίζεται στους στενούς συγγενικούς δεσμούς. Οι νέες μορφές συμβίωσης και οικογένειας δημιουργούν ουσιαστικές προσωπικές σχέσεις που καλείται το δίκαιο να αναγνωρίσει. Η μεταρρύθμιση διευρύνει την προστασία σε πρόσωπα που ενώ δεν είναι συγγενείς με την έννοια που ξέραμε μέχρι σήμερα, αποτελούν πλέον μέρος της οικογενειακής ζωής του διαθέτη. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται ο σεβασμός στη βούληση του διαθέτη και αντιμετωπίζονται οι σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες που έχουν προκύψει.
2) Επέρχεται εξορθολογισμός της νόμιμης μοίρας και της μετατροπής της σε ενοχική αξίωση. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπεται ο κατακερματισμός παραγωγικών ή επιχειρηματικών μονάδων και διευκολύνεται η ορθολογική μεταβίβαση της περιουσίας.
3) Κάμπτεται η απόλυτη απαγόρευση των κληρονομικών συμβάσεων. Η ισχύουσα απόλυτη απαγόρευση σύναψης κληρονομικών συμβάσεων δημιουργεί σημαντικές πρακτικές δυσχέρειες, ιδίως όταν η κληρονομία περιλαμβάνει οικογενειακές επιχειρήσεις ή παραγωγικά ακίνητα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο κληρονομούμενος έχει εύλογο συμφέρον να διασφαλίσει ότι η επιχείρηση ή το ακίνητο θα περιέλθει στο πρόσωπο που διαθέτει τις αναγκαίες γνώσεις, την εμπειρία ή το πραγματικό ενδιαφέρον για τη συνέχιση και την περαιτέρω ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας.
Είναι η πρώτη φορά που στην ελληνική έννομη τάξη θα επιτρέπεται η κατάρτιση κληρονομικών συμβάσεων. Η ρύθμιση αυτή επιτρέπει την ορθολογική και έγκαιρη οργάνωση των μεταθανάτιων περιουσιακών σχέσεων, συμβάλλοντας στην αποφυγή οικογενειακών προστριβών, στον περιορισμό του κατακερματισμού περιουσιακών μονάδων και στη μείωση των δικαστικών αντιδικιών.
4) Διαχωρίζεται η κληρονομική περιουσία από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Μέχρι σήμερα, ο κληρονόμος έφερε απεριόριστη ευθύνη για τα χρέη του κληρονομουμένου. Η αβεβαιότητα αυτή είχε ως αποτέλεσμα ατέρμονες αποποιήσεις κληρονομίας, ακόμη και περιουσιών με σημαντική οικονομική αξία. Με το νέο πλαίσιο, θεσπίζεται ο απόλυτος διαχωρισμός: τα χρέη εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομία και δεν επιβαρύνουν την ατομική περιουσία του κληρονόμου.
Η αλλαγή αυτή αναμένεται να έχει σημαντικές οικονομικές συνέπειες: Μείωση αποποιήσεων και επανένταξη μεγάλου όγκου περιουσίας στην οικονομική δραστηριότητα.
Ενίσχυση της ρευστότητας του κληρονόμου και της εμπορευσιμότητας των ακινήτων, καθώς οι επενδυτές και οι αγοραστές λειτουργούν πλέον σε περιβάλλον μεγαλύτερης ασφάλειας.
Στήριξη οικογενειακών επιχειρήσεων, που δεν κινδυνεύουν πια από άγνωστα χρέη· οι κληρονόμοι μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους, διατηρώντας θέσεις εργασίας
Αύξηση της παραγωγικότητας και σταθερότητα της αγοράς, μέσω της ενεργοποίησης αδρανών περιουσιών.
Ενίσχυση των δημόσιων εσόδων από μεταβιβάσεις και επενδύσεις.
Συμβουλές σε ενδιαφερόμενους
1. Ενημέρωση και προγραμματισμός: Μιλήστε με δικηγόρο ή συμβολαιογράφο για να κατανοήσετε πώς επηρεάζουν οι νέες ρυθμίσεις την υπόθεσή σας.
2. Επανεξέταση διαθηκών και σχεδίων διαδοχής: Παλαιές διαθήκες ή οικογενειακά σχέδια μπορεί να χρειάζονται αναθεώρηση.
3. Αξιοποίηση νέων εργαλείων: Με τις κληρονομικές συμβάσεις, έχετε τη δυνατότητα με πιο ευέλικτο τρόπο να ρυθμίσετε τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων.
Οι αλλαγές αυτές που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση έρχονται να σηματοδοτήσουν μια νέα εποχή για το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο, που στόχο έχουν να μειωθούν οι συγκρούσεις μεταξύ συγγενών και η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της περιουσίας μετά τον θάνατο του διαθέτη.
Αναλυτικά οι προτεινόμενες διατάξεις και η συμμετοχή των πολιτών στη δημόσια διαβούλευση, έως τη Δευτέρα 20 Απριλίου 2026 και ώρα 9.00, στο opengov.gr.
