Ρήτρα διαφυγής: Χωρίς δημοσιονομική χαλάρωση η Ευρώπη – Τι σημαίνει για Ελλάδα και μέτρα στήριξης –

Χωρίς την «ομπρέλα» της γενικής ρήτρας διαφυγής, η Ευρώπη εισέρχεται σε μια πιο απαιτητική φάση διαχείρισης της ενεργειακής κρίσης, με τα περιθώρια στήριξης να περιορίζονται αισθητά. Το μήνυμα από το Eurogroup ήταν σαφές. Δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για ενεργοποίηση της ρήτρας και, κατά συνέπεια, δεν ανοίγει ο δρόμος για γενικευμένη δημοσιονομική χαλάρωση.

Το Eurogroup δεν κατέληξε σε κοινές αποφάσεις για οριζόντια μέτρα, ενώ οι διαφορές μεταξύ των κρατών παραμένουν

Ο Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ξεκαθάρισε ότι η ρήτρα συνδέεται με σενάρια βαθιάς ύφεσης και όχι με την τρέχουσα επιβράδυνση. Με άλλα λόγια, η οικονομία αντέχει αλλά με σαφείς πιέσεις. Αυτό σημαίνει πως τα κράτη-μέλη καλούνται να κινηθούν με βάση τις δικές τους αντοχές, χωρίς μια ενιαία ευρωπαϊκή «ασπίδα» όπως έγινε στην πανδημία.

Εργαλειοθήκη αντί για ρήτρα διαφυγής

Το Eurogroup δεν κατέληξε σε κοινές αποφάσεις για οριζόντια μέτρα, ενώ οι διαφορές μεταξύ των κρατών παραμένουν. Η Κομισιόν ετοιμάζει μια «εργαλειοθήκη» με παρεμβάσεις από μείωση φόρων στην ενέργεια και ελάφρυνση χρεώσεων για τη βιομηχανία, έως παρεμβάσεις στο σύστημα ρύπων και φορολόγηση υπερκερδών όμως η εφαρμογή τους θα εξαρτηθεί από τα δημοσιονομικά περιθώρια και τις επιλογές κάθε χώρας

Την ίδια ώρα, οι προειδοποιήσεις για τις επιπτώσεις εντείνονται. Η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και το σενάριο στασιμοπληθωρισμού. Σε ένα βασικό σενάριο, η ανάπτυξη το 2026 μπορεί να είναι έως 0,4% χαμηλότερη και ο πληθωρισμός 1% υψηλότερος, ενώ σε πιο αρνητική εξέλιξη η απώλεια ανάπτυξης μπορεί να φθάσει το 0,6% και να επεκταθεί και στο 2027.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, το νέο αυτό πλαίσιο είναι κρίσιμο. Από τη μία πλευρά, η οικονομία εμφανίζεται πιο ανθεκτική σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις, με ρυθμούς ανάπτυξης που κινούνται υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με δημοσιονομική σταθερότητα που έχει αποκατασταθεί τα τελευταία χρόνια.

Από την άλλη, όμως, τα περιθώρια για γενικευμένα μέτρα είναι περιορισμένα. Η απουσία της ρήτρας σημαίνει ότι κάθε παρέμβαση είτε αφορά επιδοτήσεις ενέργειας, είτε φορολογικές ελαφρύνσεις θα πρέπει να «χωρά» αυστηρά εντός του προϋπολογισμού. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα για οριζόντια μέτρα και στρέφει την πολιτική σε πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, με προτεραιότητα στα ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις με υψηλό ενεργειακό κόστος.

Παράλληλα, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη και με πρόσθετες πιέσεις: όπως την έντονη εξάρτηση από τις εισαγωγές καυσίμων και την περιορισμένη αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Σε αυτό το περιβάλλον, η εξίσωση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη, καθώς η ανάγκη στήριξης αυξάνεται την ίδια στιγμή που τα δημοσιονομικά περιθώρια στενεύουν.

Οι επιπτώσεις του πολέμου στην αγορά

Ο Πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις του πολέμου είναι ήδη ορατές στην πραγματική οικονομία, τόσο στα λειτουργικά κόστη των επιχειρήσεων όσο και στους λογαριασμούς των νοικοκυριών, ενώ τόνισε την ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή αντίληψη. Ωστόσο, αυτή η κοινή γραμμή δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί.

Η Ελλάδα λοιπόν όπως και οι υπόλοιπες χώρες καλείται να διαχειριστεί μια κρίση χωρίς τα εργαλεία της προηγούμενης περιόδου. Και αυτό σημαίνει ότι το επόμενο διάστημα θα είναι μια διαρκής άσκηση ισορροπίας ανάμεσα στην ανάγκη για ανακούφιση και την υποχρέωση για δημοσιονομική πειθαρχία.