Όλο το σχέδιο κατά της εισφοροδιαφυγής

Του Κώστα Κατίκου

Προτεραιότητα στους ελέγχους που βρίσκονται σε εξέλιξη στην αγορά εργασίας για το 2026 έχει η αδήλωτη και ανασφάλιστη εργασία, καθώς παρά την ψηφιακή κάρτα και παρά τις διασταυρώσεις που γίνονται πλέον σε πραγματικό χρόνο μεταξύ Επιθεώρησης Εργασίας, “Εργάνη” και ΕΦΚΑ, η αδήλωτη εργασία παραμένει σε υψηλά επίπεδα.

Κύρια αιτία, όπως δείχνουν τα αποτελέσματα των ελέγχων για το 2025, είναι ότι ο βαθμός συμμόρφωσης στην ψηφιακή κάρτα είναι χαμηλός σε πολλές μικρές επιχειρήσεις.

Για τον περιορισμό της αδήλωτης εργασίας η Επιθεώρηση Εργασίας ξεκινά στοχευμένους ελέγχους, με έμφαση σε κλάδους και επιχειρήσεις όπου στατιστικά διαπιστώνονται υψηλά ποσοστά παραβατικότητας. 

Τα πρόστιμα για την αδήλωτη εργασία που επιβλήθηκαν το 2025 σημείωσαν πρωτιά με 15,6 εκατ. ευρώ σε σύνολο προστίμων ύψους 53,5 εκατ. ευρώ, ενώ ακολουθούν τα πρόστιμα για την ψηφιακή κάρτα με 12,6 εκατ. ευρώ. Η εκτεταμένη παραβατικότητα στον τομέα αυτόν αποτυπώνει τις δυσκολίες προσαρμογής μέρους των επιχειρήσεων στο νέο ψηφιακό σύστημα καταγραφής του χρόνου εργασίας ως προς τα ωράρια και τις υπερωρίες.

Το σχέδιο για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας περιλαμβάνει αιφνιδιαστικούς ελέγχους στους εξής κλάδους και επιχειρήσεις:

– Επισιτισμός
– Βιοτεχνικά πάρκα
– Βιομηχανικές ζώνες
– Κομμωτήρια
– Πρατήρια βενζίνης
– Συνεργεία αυτοκινήτων
– Μεταφορικές επιχειρήσεις
– Λιανικό εμπόριο
– Καθαριότητα
– Κατασκευές
– Φιλοξενία
– Υπηρεσίες ασφάλειας
– Επιχειρήσεις φασόν

Η αδήλωτη εργασία και η παράνομη απασχόληση, επισημαίνει η Επιθεώρηση Εργασίας, προκαλούν εισφοροδιαφυγή και φοροδιαφυγή, διαστρεβλώνουν την ανταγωνιστικότητα εις βάρος των νομοταγών επιχειρήσεων, οδηγούν τους εργαζόμενους σε χαμηλότερους μισθούς, αλλά και σε ελλιπή ασφάλιση σε περίπτωση ασθένειας, ατυχήματος, ανεργίας και συνταξιοδότησης.

Στο μικροσκόπιο των επιθεωρητών μπαίνουν τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι εργοδότες, ενώ τα πρόστιμα για τους παραβάτες είναι ιδιαίτερα αυστηρά. 
Οι επιθεωρητές εργασίας έχουν δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης στον χώρο απασχόλησης, στα βιβλία και στα στοιχεία της επιχείρησης, ακόμη και για παρελθόντα χρονικά διαστήματα. Ο έλεγχος δεν περιορίζεται σε μια απλή διασταύρωση στοιχείων, αλλά καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της εργασιακής σχέσης. 

Οι έλεγχοι περιλαμβάνουν: 

– Αν οι εργοδότες έχουν δηλώσει σωστά τους εργαζόμενους τους στο Π.Σ. Εργάνη και στους φορείς κοινωνικής ασφάλισης.

– Αν χορηγούνται κοινωνικές παροχές καταχρηστικά, όπως τα επιδόματα ανεργίας, ειδοποιώντας τις συναρμόδιες αρχές.

– Αν αλλοδαποί εργαζόμενοι ασκούν μισθωτή δραστηριότητα χωρίς να έχουν την απαιτούμενη άδεια διαμονής ή εργασίας, και αν απασχολούνται με λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες εργασίας από ό,τι οι ημεδαποί εργαζόμενοι.

– Αν τηρούνται οι όροι αμοιβής και απασχόλησης, π.χ. τα χρονικά όρια εργασίας, η καταβολή του νόμιμου μισθού και των αμοιβών για πρόσθετη ή υπερωριακή απασχόληση.

– Αν τηρείται η αρχή της ίσης μεταχείρισης για το δανειζόμενο προσωπικό, σύμφωνα με τον Νόμο για τις Εταιρείες Προσωρινής Απασχόλησης.

Στο στόχαστρο των ελέγχων μπαίνουν επίσης:

– Η άδεια λειτουργίας και το καταστατικό της επιχείρησης.

– Τα αποδεικτικά δήλωσης στα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης, στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

– Τα παρουσιολόγια, τα δελτία χρόνου παρουσίας και κάθε στοιχείο που αποδεικνύει τον πραγματικό χρόνο εργασίας.

– Η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας, όπου προβλέπεται, και η ορθή ηλεκτρονική καταγραφή του χρόνου εργασίας και των αδειών.

– Τα εκκαθαριστικά μισθοδοσίας και τα καταθετήρια τραπέζης.

– Οι συμβάσεις εργασίας ή τα έντυπα γνωστοποίησης ουσιωδών όρων εργασίας.

– Τυχόν συμβάσεις με εργολάβους ή υπεργολάβους.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συμμόρφωση με τα χρονικά όρια εργασίας, την καταβολή του νομοθετημένου κατώτατου μισθού ή των αποδοχών που προβλέπονται από συλλογικές συμβάσεις, καθώς και στην ορθή ασφάλιση των εργαζομένων.

Από την πλευρά του εργαζομένου θα ζητούνται έγγραφα ταυτοποίησης (αστυνομική ταυτότητα ή διαβατήριο), άδεια διαμονής ή θεώρηση εισόδου με δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας για πολίτες τρίτων χωρών, αίτηση ανανέωσης άδειας ή έγγραφα διεθνούς προστασίας (άσυλο) καθώς και έντυπα απόσπασης για εργαζομένους που προέρχονται από κράτος-μέλος της Ε.Ε., καθώς και το έντυπο κοινωνικής ασφάλισης Α1.

Το 2025 πραγματοποιήθηκαν 82.412 έλεγχοι, ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο, ενώ τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν από τους επιθεωρητές έφτασαν στα 53,5 εκατ. ευρώ για 17.556 παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας.

Σε σχέση με το 2024 οι έλεγχοι ήταν αυξημένοι κατά 4% και τα πρόστιμα κατά 7,2%.

Συνολικά, τα αποτελέσματα των ελέγχων στις εργασιακές σχέσεις καταδεικνύουν ότι, παρά τη βελτίωση των μηχανισμών εποπτείας και την ενίσχυση των ψηφιακών εργαλείων, εξακολουθούν να καταγράφονται σοβαρές παραβάσεις με σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο.