Στοχευμένα μέτρα με αποδέκτες τα ευάλωτα νοικοκυριά, τους επαγγελματίες και, ενδεχομένως, τους παραγωγικούς κλάδους που εκτίθενται περισσότερο στις αυξήσεις του ενεργειακού κόστους σχεδιάζει να ενεργοποιήσει η κυβέρνηση, μετά και την επιβολή πλαφόν στα καύσιμα. Στόχος είναι να ανασχεθούν οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, χωρίς να διαταραχθεί η δημοσιονομική ισορροπία.
Παρά το γεγονός ότι στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες οι “27” υιοθέτησαν ενιαία γραμμή ως προς την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών της κρίσης, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε παράθυρο για νέες παρεμβάσεις, με βάση την ευρωπαϊκή ευελιξία, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει τη λήψη πρόσθετων μέτρων.
Στην κυβέρνηση, πάντως, δεν βιάζονται να λάβουν οριστικές αποφάσεις, καθώς η κατάσταση παραμένει ρευστή τόσο στα μέτωπα του πολέμου όσο και στις αγορές, όπου η αναταραχή καθιστά επισφαλή οποιαδήποτε πρόβλεψη για την πορεία των ενεργειακών τιμών.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται τα καύσιμα, καθώς πρόκειται για έναν τομέα στον οποίο οι διεθνείς ανατιμήσεις περνούν σχετικά γρήγορα στην καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων. Μεταξύ των μέτρων που αναμένεται να ανακοινωθούν συγκαταλέγονται η επιδότηση του πετρελαίου κίνησης στην αντλία, αλλά και η επαναφορά ενός μηχανισμού τύπου Fuel Pass, δηλαδή μιας στοχευμένης οικονομικής ενίσχυσης προς ιδιοκτήτες αυτοκινήτων και μοτοσικλετών, με συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην προστασία της πρωτογενούς παραγωγής. Η άνοδος του ενεργειακού κόστους επιβαρύνει άμεσα το κόστος παραγωγής και εξετάζεται παρέμβαση στο κόστος των λιπασμάτων.
Εξίσου κρίσιμο πεδίο παρέμβασης είναι η ακτοπλοΐα, καθώς η αύξηση στις τιμές των καυσίμων απειλεί να επηρεάσει το κόστος μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων, ιδίως στις νησιωτικές περιοχές.
Στο τραπέζι παραμένει και η προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μέτρο που υιοθετούν η μία μετά την άλλη ευρωπαϊκές χώρες.
Συνολικά, η στρατηγική απέναντι στην ενεργειακή κρίση φαίνεται να στηρίζεται σε τρεις άξονες: στη στοχευμένη ενίσχυση των πιο εκτεθειμένων κοινωνικών και παραγωγικών ομάδων, στην προσεκτική δημοσιονομική διαχείριση και στην εξασφάλιση ευρωπαϊκής κάλυψης σε περίπτωση επιδείνωσης των συνθηκών.
Η επιτυχία αυτής της στρατηγικής θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της διεθνούς αστάθειας, από την πορεία των τιμών της ενέργειας και από την ικανότητα των κυβερνήσεων να παρεμβαίνουν έγκαιρα, χωρίς να υπονομεύουν τη δημοσιονομική σταθερότητα. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αποτραπεί ένα νέο κύμα ανατιμήσεων, αλλά και να διασφαλιστεί ότι η προστασία της πραγματικής οικονομίας θα συμβαδίζει με τη διατήρηση της οικονομικής αξιοπιστίας.
Τα μέτρα που βρίσκονται στο τραπέζι
Τα μέτρα που αναμένεται να ενεργοποιήσει σταδιακά η κυβέρνηση το επόμενο διάστημα, ανάλογα με την εξέλιξη της ενεργειακής κρίσης, είναι τα εξής:
1. Επιδότηση πετρελαίου κίνησης
Το πρώτο μέτρο που εκτιμάται ότι θα ενεργοποιηθεί είναι η επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης, με μοντέλο παρόμοιο με εκείνο που είχε εφαρμοστεί στο παρελθόν, μέσω μείωσης της τιμής στην αντλία. Ένα τέτοιο μέτρο έχει το πλεονέκτημα ότι γίνεται άμεσα αντιληπτό από τους καταναλωτές και λειτουργεί υποστηρικτικά και για επαγγελματίες που χρησιμοποιούν καθημερινά οχήματα, όπως μεταφορείς, αγρότες και μικρές επιχειρήσεις.
2. Χορήγηση fuel pass
Η φιλοσοφία ενός τέτοιου μέτρου είναι να δοθεί άμεση, αλλά χρονικά περιορισμένη ανακούφιση στα νοικοκυριά που επιβαρύνονται περισσότερο από το κόστος μετακίνησης, χωρίς να ανοίξει ένας μόνιμος δημοσιονομικός κύκλος επιδοτήσεων. Η πιθανότητα τρίμηνης εφαρμογής ενός τέτοιου προγράμματος δείχνει ότι η κυβέρνηση αναζητεί λύσεις προσωρινού χαρακτήρα, ικανές να απορροφήσουν βραχυπρόθεσμα τις αυξήσεις. Το μέτρο αναμένεται να εφαρμοστεί με αυστηρά εισοδηματικά κριτήρια.
3. Χορήγηση market pass
Η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο επαναφοράς του market pass, με στόχο τη στήριξη των νοικοκυριών απέναντι στην ακρίβεια. Το μέτρο είχε εφαρμοστεί για την επιδότηση αγορών βασικών αγαθών, προσφέροντας οικονομική ανάσα σε πολίτες με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Αυτή τη φορά ενδέχεται να είναι περισσότερο εστιασμένο σε συγκεκριμένα προϊόντα στα οποία καταγράφονται μεγαλύτερες ανατιμήσεις, όπως το μοσχαρίσιο κρέας.
4. Στήριξη της πρωτογενούς παραγωγής
Η άνοδος του ενεργειακού κόστους επιβαρύνει άμεσα το κόστος παραγωγής αγροτικών προϊόντων, είτε μέσω των μεταφορών είτε μέσω της λειτουργίας μηχανημάτων, αρδευτικών συστημάτων και λοιπών ενεργοβόρων δραστηριοτήτων. Για τον λόγο αυτό εξετάζονται δύο βασικές κατευθύνσεις: αφενός, η θέσπιση περιορισμών στο περιθώριο κέρδους ορισμένων προϊόντων, όπως τα λιπάσματα, ώστε να αποτραπούν φαινόμενα αδικαιολόγητων ανατιμήσεων στην αγορά και αφετέρου, η απευθείας οικονομική ενίσχυση των παραγωγών, ώστε να συγκρατηθεί το κόστος πριν αυτό μετακυλιστεί στις τελικές τιμές.
5. Παρεμβάσεις στην ακτοπλοΐα
Εξίσου κρίσιμο πεδίο παρέμβασης είναι η ακτοπλοΐα, καθώς η αύξηση στις τιμές των καυσίμων απειλεί να επηρεάσει το κόστος μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων, ιδίως για τις νησιωτικές περιοχές. Για να περιοριστεί η μετακύλιση των επιβαρύνσεων στα ακτοπλοϊκά εισιτήρια, εξετάζονται μέτρα όπως η μείωση των λιμενικών τελών, η κρατική κάλυψη μέρους των υποχρεωτικών εκπτώσεων που παρέχονται σε ειδικές κοινωνικές κατηγορίες και η μείωση του ΦΠΑ στα εισιτήρια οχημάτων.
6. Φορολόγηση υπερκερδών
Σε δεύτερο χρόνο εξετάζεται η φορολόγηση των υπερκερδών διυλιστηρίων και ηλεκτροπαραγωγών. Η φορολόγηση των υπερκερδών στην Ελλάδα ενεργοποιήθηκε το 2022 ως μέτρο αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης. Αρχικά εφαρμόστηκε στους ηλεκτροπαραγωγούς με τον ν. 4936/2022, επιβάλλοντας υψηλή έκτακτη εισφορά στα αυξημένα κέρδη της περιόδου 2021-2022. Στη συνέχεια το μέτρο επεκτάθηκε και στα διυλιστήρια, στο πλαίσιο ευρωπαϊκών κατευθύνσεων. Στόχος ήταν η αναδιανομή αυτών των έκτακτων εσόδων προς όφελος της κοινωνίας, μέσω επιδοτήσεων και μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που επλήγησαν από την αύξηση των τιμών της ενέργειας.
7. Προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ)
Στα μέτρα περιλαμβάνεται και η προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα, με στόχο τη συγκράτηση των τιμών κάτω από τα 2 ευρώ ανά λίτρο. Σήμερα, ο ΕΦΚ στη βενζίνη ανέρχεται περίπου στα 70 λεπτά ανά λίτρο, επιβαρυνόμενος επιπλέον με ΦΠΑ 24%, ενώ στο πετρέλαιο κίνησης είναι χαμηλότερος. Ωστόσο, η μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα θα πρέπει να συνδυαστεί με ρήτρα ευελιξίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να μην επιβαρυνθούν οι δημοσιονομικοί στόχοι και τα ελλείμματα.
Πηγή: capital.gr
