Ο Πάνος Μανωλάκος μιλά στην «ΠΘ» για τις εξελίξεις και τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία
Τι μάθαμε τέσσερα χρόνια μέχρι τώρα, από τον πόλεμο στην Ουκρανία;Aπό τις 24 Φεβρουαρίου 2022 έχουνπεράσει τέσσερα χρόνια και πλέον είμαστε σε μια εποχή όπου oπρόεδρος των ΗΠΑ «ορίζει» χρονοδιάγραμμα για τέλος του πολέμου τον Ιούνιο. Κυρίαρχο συναίσθημα στη βεβαιότητα του Ντοναλντ Τραμπ για το τέλος του πολέμου στη Ουκρανία, είναι η ανασφάλεια για την έκβαση της κατάστασης, με τη Μόσχα και το Κίεβο να παραμένουν σε αδιέξοδο, ιδιαίτερα σε ζητήματα εδαφικής κυριαρχίας. Ο κοινωνιολόγος Πάνος Μανωλάκος, σχολιάζει τις εξελίξεις και επισημαίνει τα σημεία αναφοράς και συνεπειών από την αρχή της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Σήμερα η Ρωσία επιμένει ότι η Ουκρανία πρέπει να παραχωρήσει την περιοχή του Ντονμπάς, ενώ η Ουκρανία ζητά σεβασμό στα κυρίαρχα σύνορά της. Η Ευρώπη βρίσκεται σ ένα αδιέξοδο που οδηγεί σε σύγχιση τους πολίτες της Ευρώπης καθώς οι ειρηνευτικές συνομιλίες δεν έχουν φέρει θετικό αποτέλεσμα και το τέλος των εχθροπραξιών φαντάζει ακόμα μακρινό.
Συνέντευξη στην Έννη Λεβέντη από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 8 Μαρτίου
Κ Μανωλάκο, ο πόλεμος στην Ουκρανία έδωσε στην αρχή την αίσθηση οτι θα είχε βραχυπρόσθεσμη διάρκεια και αν και περιμέναμε να τελειώσει σε δέκα μέρες, φτάσαμε στα τέσσερα χρόνια. Ποια μπορεί να είναι τα στρατηγικά σενάρια που εσείς βλέπετε και μπορούμε να ελπίζουμε στον τερματισμό αυτού του πολέμου;
Είναι πράγματι πολλά τα χρόνια. Είναι 4 χρόνια και ο πόλεμος έχει φτάσει σε μια λογική πλέον μακράς αναμέτρησης. Δεν είναι πια μόνο μια μάχη εδάφους, όπως την αντιμετωπίζουμε, αλλά και μια μάχη αντοχής. Είναι μάχη αντοχής παραγωγικής, οικονομικής, πολιτικής, συμμαχιών και φυσικά στρατιωτικής. Οπότε τα σενάρια μπορουμε να τα βλέπουμε να κυκλώνουν και να εμπεριέχουν διαφορετικά πράγματα.
Το πρώτο που πολλές φορές το βλέπουμε στο τέλος της μέρας να συμβαίνει, είναι ένα παρατεταμένο αδιέξοδο και ένας πόλεμος φθοράς. Δηλαδή να συνεχίζουν οι επιχειρήσεις, αλλά χωρίς σημαντικές μεταβολές στο μέτωπο, για μεγάλα διαστήματα, όπως συμβαίνει και τώρα. Η ένταση μπορεί να είναι υψηλή, για παράδειγμα να έχουμε πυραυλικά πλήγματα, να έχουμε ντρόουνς, επιθέσεις σε υποδομές, αλλά η γραμμή επαφής των στρατευμάτων να αλλάζει λίγο.
Ένα δεύτερο είναι μια κατάπαυση πυρός που λειτουργεί σε μια παγωμένη σύγκρουση μετά. Δεν είναι ακριβώς ειρήνη, αλλά είναι μια συμφωνία τύπου ανακωχής, σταθεροποιεί την κατάσταση και τις γραμμές εκεί που βρίσκονται και παραπέμπει το πολιτικό ζήτημα των εδαφών και μιας ειρήνευσης, με ανοιχτή και μετατιθέμενη συνθήκη στο μέλλον. Είναι ένα σενάριο που μπορεί να φανεί όλο και πιο ελκυστικό στα μέρη που έχει έλθει η κόπωση και μεγαλώνει, δυσκολεύοντας τις οικονομικές συνθήκες σε ένα κλίμα με έντονη εσωτερική πολιτική πίεση και στα δύο μέτωπα.
Είναι μια διπλωματική λύση, το άλλο θα είναι ολοκληρωμένη. Εδώ όμως μπαίνουν στη μέση η ασφάλεια, η ρυθμίσεις ασφαλείας, οι εγγυήσεις, οι κυρώσεις και τι θα γίνει με τις κυρώσεις, η ανοικοδόμηση, το καθεστώς των περιοχών που έχει καταλάβει η Ρωσία. Ένα σενάριο είναι υπαρκτό βέβαια, αλλά είναι πολύ δύσκολο.
Και η κλιμάκωση, η οποία μπορεί να μην έχει απαραίτητα μια πολύ μεγάλη χερσαία προέλαση, ειδικά αν οι στρατοί είναι εξαντλημένοι, όπως φαίνεται να είναι σε ένα μεγάλο βαθμό, αλλά δεν καταρρέουν εντελώς έτσι ώστε κάποιος να κάνει κάποια προέλαση. Αλλά με περισσότερα πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές, μεγαλύτερη εμβέλεια των χτυπημάτων. Αυτό το βλέπουμε σε ένα βαθμό να συμβαίνει ήδη.
Αυτά τα επεισόδια, τα πολύ συχνά επεισόδια κλιμάκωσης, μπορεί να αυξάνουν και τον κίνδυνο ενός λάθος υπολογισμού που θα συμπαρασύρει κι άλλους παίκτες.
Η επίδραση των διεθνών δυνάμεων πιστεύετε οτι οδηγεί τη κατάσταση σε ύφεση του πολέμου; Ή σε ένα πάγωμα;
Τώρα έτσι όπως είναι η κατάσταση είναι λίγο πολύπλοκη. Αν βάλουμε ως διεθνείς δυνάμεις θα πρέπει να πούμε στην πραγματικότητα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και ενδεχομένως και την Κίνα.
Σε ό,τι αφορά τις ΗΠΑ είναι στην πραγματικότητα είναι ίσως ο πιο καθοριστικός εξωτερικός παράγοντας. Γιατί μπορεί να κρατήσει τις γραμμές άμυνας της Ουκρανίας περίπου όπως είναι. Και γι’ αυτό και η ασυνέχεια ή η περιοριστική ή διακοπτόμενη βοήθεια που γίνεται στην πραγματικότητα είναι υψηλή πίεση προς την Ουκρανία και την πράξη, στο πεδίο και μια υπονόμευση της αμυντικής της ικανότητας.
Είχαμε δει στο παρελθόν τέτοια προβλήματα που είχαν να κάνουν με το Κογκρέσο. Τα βλέπουμε τώρα επαναλαμβανόμενα μέσα στο 2025 κυρίως για να ασκήσει την πολιτική πίεση ο Ντόναλντ Τράμπ ο οποίος ήθελε μέσα σε πολύ λίγες μέρες, όπως είπατε και εσείς αρχικά, την ειρήνη. Κάτι που φάνηκε ότι δεν είναι εφικτό, υπερέβαλε πάρα πολύ σε αυτό ή δεν κατανοούσε τι ακριβώς είναι η μάχη που γίνεται.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση από την άλλη πλευρά είναι μια οικονομική ραχοκοκαλιά. Επιβάλλει κυρώσει τη Ρωσία, έχει δυσκολεύσει πάρα πολύ τη Ρωσική οικονομία. Αυτές οι κυρώσεις λειτουργούν αργά μεν, αλλά είναι ξέρετε σαν τα σαράκια όπως το σαράκι στο ξύλο έτσι είναι και οι κυρώσεις στην οικονομία. Φαίνονται ξαφνικά και το ξύλο σπάει σε μεγάλο πρόβλημα όσον αφορά την παραγωγική της ικανότητα όσον αφορά την ικανότητα να πληρώνει μισθούς και συντάξεις εγκαίρως σε ένα πολύ μεγάλο όγκο όσον αφορά τη χρηματοδότηση των δαπανών της.
Ειδικά για τη Ρωσία εσωτερικά τουλάχιστον σύμφωνα με πληροφορίες, δεν μπορεί να βγάλει κανείς συμπέρασμα αλλά έχει αλλάξει και το κλίμα στην ίδια την κοινωνία της Ρωσίας η οποία σε μεγάλο βαθμό υποστήριζε τον πόλεμο αυτόν τώρα όμως είναι προβληματισμένος ο περισσότερος κόσμος.
Είναι ένα πολύπλοκο πράγμα η Ρωσία και όσον αφορά την υποστήριξη την ατομική των ανθρώπων, δεν νομίζω ότι μπορούμε να έχουμε πολύ αξιόπιστες μετρήσεις στο γενικό πεδίο, δεν είναι εύκολο να κάνεις αξιόπιστες μετρήσεις στην Ρωσία για πάρα πολλούς λόγους. Επίσης είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψιν οτι είναι διαφορετικό ο πόλεμος να είναι στα 400 χιλιόμετρα ή 600 χιλιόμετρα μακριά σου και εντελώς διαφορετικό να πέφτει ένα ντρόν δίπλα σε μια πετρελαϊκή εγκατάσταση στα 1000 μετρα στα 2000 μέτρα. Εκλαμβάνεις στην εικόνα του πολέμου εντελώς διαφορετικά.
Αλλος παράγοντας σ αυτόν τον πόλεμο είναι η Κίνα, η οποία εξακολουθεί να χρηματοδοτεί αγοράζονταςφτηνά καύσιμα στην πραγματικότητα γιατί αυτό είναι το μέγιστο εξαγώγιμο προϊόν της Ρωσίας οι πρώτες ύλες αυτού του τύπου και ταυτόχρονα να δίνει την δυνατότητα στη Ρωσία να χρησιμοποιεί αυτά που λένε dual-use chips δηλαδή αγαθά που μπορούν στην πραγματικότητα να χρησιμοποιηθούν τόσο για εμπορικούς σκοπούς παραγωγής όσο και για πολεμική βιομηχανία
Κύριε Μανωλάκο, είναι νωρίς θεωρείτε, να γίνει ένας απολογισμός και των κοινωνικών επιπτώσεων, γιατί των οικονομικών το καταλαβαίνουμε όλοι ακόμη και σε θεωρητικό επίπεδο καταλαβαίνουμε ότι έτσι και αλλιώς είναι πολύ μεγάλο, ήδη μας είπατε ότι ακόμη και η Ρωσία αρχίζει και λυγίζει μπροστά σε όλο αυτό το κόστος της διατήρησης του πολέμου.Οι κοινωνικές όμως συνέπειες έχουν αρχίσει να φαίνονται ή θα περιμένουμε να τις δούμε λίγο καιρό μετά ;
Προφανώς οι μεγαλύτερες συνέπειες είναι στο σώμα της Ουκρανίας στο κοινωνικό σώμα της Ουκρανίας και εκεί η επίπτωση του πολέμου στην πραγματικότητα είναι ένα κύμα που δεν σταματά όσο συνεχίζονται οι μάχες.Ο πόλεμος στην πραγματικότητα εκεί πέρα καίει τόσο τις υποδομές, την οικονομία αλλά έχει μεγάλη επίπτωση και στις σχέσεις, στις οικογένειες και τις κοινότητες και επηρεάζει τη δημογραφία της περιοχής,τη δημογραφική εικόνα της και γενικά την κοινωνική μηχανή της χώρας, θα έλεγα.
Είναι ένα δημογραφικό σοκ γιατί έχουμε εκατομμύρια ανθρώπους που έχουν φύγει από τα σπίτια τους Είναι περίπου 4 εκατομμύρια άνθρωποι, οι εσωτερικά εκτοπισμένοι και φτάνουν τα 6 εκατομμύρια οι πρόσφυγες. Είναι ένας πολύ μεγάλος αριθμός Ο πόλεμος γίνεται αιτία μετακίνησης πληθυσμών στην πιο παραγωγική ηλικίας! Ενδεχομένως αλλάζει τη μοίρα της χώρας, οικογένειες με παιδιά, ανθρώπους με δεξιότητες που φεύγουν και δεν ξέρω αν αφήνει αυτή η φυγή, περιθώριοεπιστροφής γιατί ας πούμε ότι γίνεται ένα υπέροχο σενάριο, σταματά ο πόλεμος, σταματά η ρωσική εισβολή, αυτοί οι άνθρωποι πότε θα επιστρέψουν; πόσοι θα επιστρέψουν πού θα επιστρέψουν; Πώς όλο αυτό μπορεί στην πραγματικότητα να δημιουργήσει μια οικονομική ανάκαμψη να ανασυσταθεί ο κοινωνικός ιστός σε πόλεις και σε χωριά που άδειασαν ή που είναι κοντά στα σύνορα.
Επομένως αυτή η εκτόπιση δεν είναι ακριβώς μία φορά και τέλος, είναι πολλαπλά χτυπήματα είναι πολλαπλά κύματα.
Θα έχει πολιτικές συνέπειες;
Σαφέστατα, όσον αφορά το Ζελένσκι αλλά και σε ότι αφορά και στην ίδια την πολιτική ταυτότητα.Θα είναι μια πολιτική ταυτότητα η οποία θα έχει σφυρηλατηθεί απέναντι στη Ρωσία και θα είναι πολύ πιο εύκολο να κάνει κάποιος πολιτική καριέρα, φωνάζοντας για τη Ρωσία, παρά φωνάζοντας για τα εσωτερικά προβλήματα.
Έναουσιαστικό κομμάτι όμως είναι τα παιδια γιατί αναφερόμαστε κυρίως στους ενήλικες και στα οικονικα μεγέθη ενός πολέμου αλλά ουσιαστικά δεν συζητάει κανείς για το πόσο σημαντικό αντίκτυπο έχει ο πόλεμος στα μάτια των παιδιών
Είναι φοβερό ψυχικό κόστος αυτό είναι ψυχικό φορτίο. Είναι οι εικόνες, αν ο πατέρας σου ή η μητέρα σου είναι στο μέτωπο, αν οι γνωστοί σου, οι φίλοι θα επιστρέψουν..Είναι η ίδια η ατμόσφαιρα που είναι επιβαρημένη στη χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο. Δεν είναι ατμόσφαιρα κανονικότητας, να περιμένεις να χτυπήσει ένας συναγερμός να πας να κρυφτείς σε ένα καταφύγιο. Αυτά όλα έχουν ψυχικό κόστος, ταυτόχρονα όμως δημιουργούν και πρακτικά προβλήματα, όπως μια διακεκομμένη σχολική ζωή, η μάθηση γίνεται σε συνθήκες πίεσης, το περιβάλλον πολλές φορές μπορεί να αλλάξει, ένα δηλαδή κεφάλαιο μιας ολόκληρης γενιά θα έχει πράγματα που θα τα κουβαλάει από αυτό το πόλεμο και θα τα κουβαλάει ψυχικά, αλλά θα τα κουβαλάει καιμετά! Επίσης έχουμε και τους ανθρώπους που θα γυρίσουν από το μέτωπο αν υπάρξει ειρήνευση, το οποίο είναι ένα πολύ μεγάλο θέμα γιατί γνωρίζουμε ότι οι βετεράνοιμετώπου έχουν θέματα όσον αφορά τη ψυχική υγεία, όσον αφορά τραυματισμούς που κουβαλάνε, δηλαδή είναι μια πολύ σύνθετη κατάσταση η οποία θα πρέπει να αντιμετωπιστεί αφού τελειώσει ο πόλεμος.
Ο πόλεμος έχει μια ουρά η οποία θα ακολουθεί και τις δύο χώρες για πολλές δεκαετίες.
Αντίκτυπος του πολέμου επιβαρύνει όμως και τους πολίτες της ΕΕ
Θα μετρήσει προβλήματα και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Είπαμε ήδη ότι υπάρχουν 6.000.000 πρόσφυγες περίπου. Υπάρχουν οικογένειες που ζουν σε δύο χώρες που ζουν εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Αυτό δημιουργεί την ταυτότητα του πρόσφυγα, η οποία είναι και λίγο ένα λίμπο, δηλαδή είναι ούτε πλήρως εκτός Ουκρανίας αλλά ούτε και πραγματικά στην Ουκρανία και αυτό είναι ένα κομμάτι που θα ακολουθεί τους πρόσφυγες.
Σε ό,τι αφορά τις κοινωνίες υποδοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση είδαμε ότι σε μία πρώτη φάση ακριβώς λόγω της φύσης του πολέμου της εγγύτητας του πολέμου της βιαιότητας των εικόνων που είδαμε, αρχικά η προσφυγική υποδοχή πέρασε από ένα αρχικό κύμα αλληλεγγύης. καισταδιακά έπρεπε να έχει περάσει σε μία φάση ένταξης, αλλά η ένταξη έχει και πολύ συγκεκριμένες πιέσεις, έχει πολύ συγκεκριμένα πράγματα, έχει τη στέγαση, τα σχολεία, την υγεία, την αγορά εργασίας. Προϋποθέσεις που απαιτούν δεξιότητες, ενσωμάτωση, γλώσσα και άλλα που δυσκολεύουν τη μετάβαση. Έρχεται στιγμή που περνάμε από το “βοηθάμε τους ανθρώπους οι οποίοι ήρθαν εδώ” στο “μένουμε μαζί” και έχουμε πρακτικά ζητήματα καθημερινότητας.Πράγματα που προκύπτουν όταν ένας πληθυσμός ενσωματώνεται σε μία δεδομένη περιοχή και αλλάζει την εικόνα της.
θα πρέπει να τα διαχειριστούμε με κάποιον τρόπο και τους πολίτες όταν υπάρχει άγχος και αβεβαιότητα, η αίσθηση ότι όλα έχουν αλλάξει και πραγματικά όλα έχουν αλλάξει στην Ευρώπη από την άποψη ότι είχαμε να γνωρίσουμε ένα πολύ μεγάλο σε έκταση πόλεμο περίπου 70 – 80 χρόνια και τον έχουμε «στην αυλή μας».
Ακριβώς κύριε Μανωλάκο, ήθελα να ρωτήσω λοιπόν πόσο άμεσα επηρεάζεται η χώρα μας και σε ακόμα πιο συγκεκριμένο τοπίο αν μπορούσαμε να σχολιάσουμε, αναλύσουμε σε ό,τι αφορά και τη Θεσσαλία και σε ποιους τομείς θα μπορούσαμε να δούμε ότι επηρεάστηκε η χώρα ή ακόμη επηρεάζεται από τον πόλεμο της Ουκρανίας;
Αν δούμε το πως χτύπησε την Ελλάδα, θα λέγαμε ότι στην πραγματικότητα δεν τη χτύπησε τόσο πολύ σε σχέση με το άμεσο εμπόριο, υπήρξαν όμως επιρροές αλλά κυρίως με την αύξηση των τιμών, την αύξηση των αβεβαιοτήτων και με την αναδιάταξη των ροών εμπορίου, δηλαδή το πρώτο που είδαμε ήταν οι τιμές της ενέργειας. Υπήρξε ένα εξαγόμενο ενεργειακό σοκ που πέρασε σε λογαριασμούς, πέρασε σε κόστος παραγωγής, σε πληθωρισμό,αυξήθηκαν τα κόστη πάρα πολύ στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις,. Από μια άλλη πλευρά επηρεάστηκε το κομμάτι του τουρισμού που χάσαμε τη ρωσική αγορά μέσα από τις κυρώσεις αλλά στη μεταπανδημική κοινωνία και οικονομία, η Ελλάδα μπόρεσε με κάποιον τρόπο να το καλύψει αυτό.Φυσικά στη Θεσσαλία επηρεάστηκε η γεωργία γιατί αυξήθηκε η τιμή των λιπασμάτων, αυξήθηκε η τιμή των ζωοτροφών, αυξήθηκε η τιμή της ενέργειας! Άλλαξαν συστατικά στοιχεία του κόστους στην πραγματικότητα της παραγωγής, το οποίο δυσκόλεψε τους παραγωγούς.
Πιστεύετε θα χρειαστεί χρόνος για να δούμε αν τελικά μπόρεσε η Ελλάδα να βρει κάποιες ευκαιρίες και σε ό,τι αφορά την ενέργεια και να μετρήσουμε κάποια συν και αν τελικά τα μείον ήταν περισσότερα;
Σε ό,τι αφορά την ενέργεια για να είμαστε δίκαιοι, η Ελλάδα έχει προχωρήσει αρκετά στις ΑΠΕ δηλαδή θα πρέπει να πούμε ότι η Ελλάδα κινήθηκε γρήγορα από μια στρατηγική που κόβει την εξάρτηση από έναν προμηθευτή και ανοίγει πολλές πηγές. Αυτό φάνηκε με τις ΑΠΕ, για παράδειγμα για πρώτη φορά πέρυσι οι ΑΠΕ είχαν την πλειοψηφία της παραγωγής στη χώρα, φάνηκε η διάθεση της χώρας να προχωρήσει σε ό,τι αφορά το γεωπολιτικό σε σχέση με το ενεργειακό.Ο κάθετος διάδρομος είναι ένα τέτοιο παράδειγμα, ένα επιτυχημένο παράδειγμα γεωπολιτικό. Να δούμε πως θα πάει στην οικονομία, τι θα σημαίνει για τις τιμές, πόση Θα είναι η χωρητικότητα κάθε φορά που θα δημοπρατείται, αν θα φτάσει στην Ουκρανία όπως περίπου υπολογίζουν να φτάσουν και έχουν συμφωνήσει να φτάσουν. Tο τρίτο κομμάτι ήταν οι γεωτρήσεις δηλαδή το άνοιγμα των υδρογονανθράκων. Εδώ είναι μια κίνηση που πατάει στη λογική να υπάρχει ένα μελλοντικό χαρτί μιας ενεργειακής ασφάλειας, ειδικά την περίοδο της διαφοροποίησης για την Ευρώπη.Δεν θα είναι κάτι άμεσο, δεν θα είναι αύριο δεν θα είναι σε δύο χρόνια, είναι ένα μακροπρόθεσμο στοίχημα όπου θα χρειαστεί να βρούμε τι ακριβώς υπάρχει, πόσες ποσότητες είναι εκμεταλλεύσιμες, αυτά είναι πράγματα που μένουν απαντηθούν.
Εκεί που δεν έχουν γίνει αρκετά και νομίζω είναι μια σχετικά δικαιολογημένη κριτική ενδεχομένως, γιατί υπήρχε η δυνατότητα με βάση το περιβάλλον της χώρας, είναι στον εκτεταμένο εκδημοκρατισμό της ενέργειας που να αγγίζει στο μέγιστο των αριθμών των νοικοκυριών.Αυτό δεν το έχουμε καταφέρει. Είναι στην πραγματικότητα τρία πράγματα. Είναι δίκτυο, αποθήκευση και χρηματοδότηση.
Θα μπορούσε η Ελλαδα να έχει διαχειριστεί καλύτερα τη θέση της, τη στρατηγική σε ό,τι αφορά στο θέμα του πολέμου, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αποκατάσταση της ειρήνης;
Αν το δούμε ξέρετε από την πραγματική σκοπιά των συμφερόντων μας, η Ελλάδα είναι μια χώρα που έχει ως άμεσο συμφέρον την απαγόρευση της αλλαγής των συνόρων, του σεβασμού της κυριαρχίας, δεν μπορούσε παρά να ταχτεί υπέρ του αμυνόμενου και απέναντι σε μια εισβολή, όχι μόνο επειδή το λέει η Ευρωπαϊκή Ένωση ή το ΝΑΤΟ, αλλά επειδή αυτό αποτελεί τον πυρήνα της δικής μας θέσηςεδώ και δεκαετίες με την αρχή οτιτα σύνορα δεν αλλάζουν με τη βία και το διεθνές δίκαιο δεν είναι αλά καρτ. Και εδώ μπορούμε να βάλουμε και μια αναλογία, αυτό που κάνει η Ρωσία στην Ουκρανία δηλαδή η εισβολή, η κατοχή εδαφών, η προσπάθεια για επιβολή τελεσμένων,δεν αγγίζει ευθέως τα ελληνικά βιώματα και και τις ελληνικές ανησυχίες;Εμείς δεν το έχουμε ζήσει αυτό στην Κύπρο δεν το ζούμε με απειλές και ρητορική αναθεώρησης;
Σε μια εποχή που όλα είναι ρευστά, χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε εμείς «οι απέξω» ας το πούμε έτσι, την ευαλωτότητα της ειρήνης κατά συνθήκη, δηλαδή ότι κάθε χώρα μπορεί να βρεθεί, να μπλέξει σε ένα πόλεμο ανά πάσα στιγμή τελικά, και αυτό είναι το θέμα, ότι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέλος του ΝΑΤΟ όντως με προστασία, έχουμε κι εμείς νιώσει την ανάσα του γείτονα και έχουμε αισθανθεί ότι μπορεί να απειλούμαστε και αυτό είναι πολύ σημαντικό να μπορούμε να το αξιολογήσουμε ώστε να μην το αφήσουμε να συμβεί.
Έχουμε νιώσει αυτό το πράγμα, ταυτόχρονα όμως θα πρέπει επειδή ζούμε σε μία συγκεκριμένη περιοχή αλλά και με μία συγκεκριμένη ιστορία, να εξηγούμε σε όσους είναι εταίροι μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και στον κόσμο όσο γίνεται, ότι η ιστορία και οι αντιλήψεις πάντα παίζουν ρόλο.Θυμάμαι ότι υπήρχε μία συνέντευξη του Τζόρτζ Στεφανόπουλος ο οποίος ήταν εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου κατά τη διάρκεια της κρίσης των Υμίων περιέγραφε ότι ξυπνήσαμε τον πρόεδρο και είχε εκπλαγεί ότι θα μπορούσαν δύο συμμαχικές μας χώρες να πάνε σε πόλεμο για ένα νησάκι ένα βράχο ο οποίος πάνω είχε κατσίκια. Αυτό αντιπροσωπεύει μία πολύ συγκεκριμένη οπτική, εκείνη τη στιγμή όπου παιδιά αυτό είναι ένα βράχος με κατσίκια όμως δεν είναι αυτό μόνο, είναι ταυτότητα, είναι ιστορία είναι ότι ο ένας κάποτε έδωσε αίμα στην πραγματικότητα για να φτάσει κάποιος άλλος να είναι ελεύθερος. Παρόμοιες ιστορίες μπορούμε να δούμε σε πάρα πολλές συγκρούσεις με μεγάλο ιστορικό βάθος. Η διαφορά των αντιλήψεων οδηγεί σε τέτοιες συγκρούσεις οι οποίες φαίνονται ότι είναι για πολύ μικρά πράγματα σε κάποιον εξωτερικό παρατηρητή, ενώ έχουν πολύ μεγαλύτερο βάθος.
