Οπως οι μύες χρειάζονται άσκηση για να διατηρηθούν σε φόρμα, έτσι και ο εγκέφαλος φαίνεται ότι ωφελείται από την έντονη νοητική «γυμναστική» – μια πρακτική που, σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, συμβάλλει σημαντικά στη μείωση της άνοιας και της Αλτσχάιμερ. Ισως, όμως, ακόμη πιο ελπιδοφόρο είναι το γεγονός ότι ολοένα και περισσότερα ερευνητικά ευρήματα συνηγορούν υπέρ του ότι ο κίνδυνος άνοιας είναι αποφευκτός, καθώς η πρόληψη φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας.
Μάλιστα, μόλις πέντε εβδομάδες εντατικής νοητικής άσκησης μπορεί να προστατεύσουν από την άνοια ακόμη και για τα επόμενα 20 χρόνια. Υπάρχει όμως και μία σημαντική προϋπόθεση: για να ωφεληθεί ο εγκέφαλος τα μέγιστα θα πρέπει να… ιδρώσει.
Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση «Alzheimer’s & Dementia: Translational Research and Clinical Interventions», την οποία συνυπογράφουν πέντε κορυφαία επιστημονικά κέντρα στις ΗΠΑ (Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, Σχολή Δημόσιας Υγείας Johns Hopkins Bloomberg, Πανεπιστήμιο Brown, Πανεπιστήμιο Πίτσμπουργκ και Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον).
Αναλυτικότερα, η μελέτη βασίστηκε στο μοναδικό στο είδος του πρόγραμμα ACTIVE (Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly), μια μεγάλη τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή στην οποία συμμετείχαν περισσότερα από 2.800 άτομα άνω των 65 ετών. Στο πλαίσιο αυτό, οι εθελοντές χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες. Οι τρεις πρώτες συμμετείχαν σε διαφορετικές εκπαιδευτικές συνεδρίες (μνήμης, λογικής ή ταχύτητας επεξεργασίας πληροφοριών), ενώ η τέταρτη αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου (δεν συμμετείχε δηλαδή σε συνεδρίες). Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η εκπαίδευση περιελάμβανε 10 συνεδρίες σε διάστημα περίπου 5-6 εβδομάδων, ενώ σε ορισμένους συμμετέχοντες έγιναν και επαναληπτικές (μαθήματα ενίσχυσης) ύστερα από μήνες ή χρόνια.
Τι δείχνει η νέα έρευνα
Τι διαπίστωσαν οι ερευνητές; Οι συμμετέχοντες που εξασκήθηκαν σε ασκήσεις ταχύτητας επεξεργασίας πληροφοριών (δηλαδή ακολούθησαν δραστηριότητες όπως γρήγορη αναγνώριση εικόνων, λήψη αποφάσεων κ.ο.κ.) παρουσίασαν 25% χαμηλότερο κίνδυνο διάγνωσης άνοιας μέσα σε 20 χρόνια σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Στα πρώτα 10 χρόνια παρακολούθησης ο κίνδυνος ήταν 29% χαμηλότερος. Ενα ακόμη σημαντικό εύρημα είναι ότι το όφελος ήταν σαφώς μεγαλύτερο για εκείνους που συμμετείχαν σε επαναληπτικές συνεδρίες, ενώ αντίθετα οι άλλοι τύποι γνωστικής εκπαίδευσης (μνήμη ή λογική) δεν έδειξαν μείωση κινδύνου άνοιας.
Και παρότι ο μηχανισμός προστασίας δεν είναι απόλυτα κατανοητός, οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η προπόνηση ταχύτητας μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική επειδή το πρόγραμμα ήταν προσαρμοστικό. Με άλλα λόγια, το επίπεδο είναι ανάλογο της επίδοσης του κάθε συμμετέχοντος. Συνεπώς, τα άτομα που ήταν πιο γρήγορα στην αρχή προχωρούσαν γρήγορα σε πιο δύσκολες προκλήσεις, ενώ εκείνοι που χρειάζονταν περισσότερο χρόνο ξεκινούσαν από πιο εύκολα επίπεδα.
«Τα ευρήματά μας υποστηρίζουν την ανάπτυξη και τη βελτίωση των παρεμβάσεων γνωστικής εκπαίδευσης για ηλικιωμένους, ιδιαίτερα εκείνων που στοχεύουν στην οπτική επεξεργασία και στις ικανότητες διαχωρισμού της προσοχής – δηλαδή στην εκτέλεση δύο ή περισσότερων εργασιών ταυτόχρονα», σημειώνει ο κύριος ερευνητής του προγράμματος George Rebok, ομότιμος καθηγητής Ψυχικής Υγείας στην Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health.
Οι ελληνικές μελέτες
«Υπάρχει πλέον πλούσια παγκόσμια βιβλιογραφία, η οποία υποστηρίζει ότι οι μη φαρμακευτικές θεραπείες αφενός βοηθούν τους ασθενείς που ξεχνούν ή παρουσιάζουν προβλήματα στον λόγο, στην προσοχή ή ακόμη και στην οπτική αντίληψη – ακόμη και όταν η όρασή τους είναι καλή – και αφετέρου προλαμβάνουν την άνοια», υπογραμμίζει, μιλώντας στα «ΝΕΑ», η ομότιμη καθηγήτρια Νευρολογίας του ΑΠΘ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών, Μάγδα Τσολάκη.
Και συνεχίζει: «Η πρώτη δική μας εργασία δημοσιεύτηκε το 2011, όπου βρέθηκε ότι οι ασθενείς μας που ακολουθούσαν μη φαρμακευτικά προγράμματα στα Κέντρα Ημέρας είχαν βελτίωση στη νόηση». Χρονιά – σταθμός ήταν όμως το 2015, όταν δημοσιεύτηκε η μελέτη «Finger» στο περιοδικό «Lancet», η οποία έδειξε ότι ο συνδυασμός μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων – νοητικές και σωματικές ασκήσεις, κοινωνικοποίηση, αντιμετώπιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και σωστή διατροφή – βελτιώνει τη νόηση. Το ίδιο επιβεβαίωσε άλλωστε και μια μεγάλη αμερικανική κλινική δοκιμή, η «US POINTER», που δημοσιεύτηκε στην ιατρική επιθεώρηση «JAMA» πέρυσι.
«Αντίστοιχα, δική μας μελέτη έδειξε ότι μπορούμε να προλάβουμε την άνοια με τις στοχευμένες παρεμβάσεις που γίνονται στα 34 Κέντρα Ημέρας σε όλη την Ελλάδα. Από τους 150 ασθενείς με Ηπια Νοητική Διαταραχή (ΗΝΔ) που συμμετείχαν στα προγράμματα, μόνο σε δύο εξελίχθηκε σε άνοια», συμπληρώνει η καθηγήτρια. Στην ομάδα ελέγχου, πάλι, τα άτομα με ΗΝΔ που σταδιακά έχασαν τη μνήμη τους ήταν 18.
Δεν είναι τυχαίο πως στα Κέντρα Ημέρας ανά τη χώρα τρέχουν προγράμματα για την εξάσκηση των νοητικών λειτουργιών – από μαθήματα μαθηματικών και ασκήσεις μνήμης έως μαθήματα χορού και μουσικοθεραπεία – επενδύοντας (και) στην πρόληψη. Μάλιστα, μεταξύ άλλων, προσφέρουν και μαθήματα ξένων γλωσσών, μία ακόμη νοητική εξάσκηση που πρόσφατα αποδείχτηκε πως προσφέρει προφύλαξη έναντι της εκδήλωσης Αλτσχάιμερ.
Υπενθυμίζεται ότι μία ακόμη πρόσφατη έρευνα κατέληξε στο ότι οι δραστηριότητες που… ακονίζουν το μυαλό καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, όπως η ανάγνωση, η γραφή και η εκμάθηση μιας ή δύο γλωσσών, μειώνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης Αλτσχάιμερ έως και 40%.
Υπό τις εξελίξεις αυτές η Μ. Τσολάκη σημειώνει ότι, παρότι οι έρευνες πρέπει να συνεχιστούν, «αυτό που η πείρα μάς έχει διδάξει είναι ότι όσο ασκούμε το σώμα μας και το μυαλό μας, έχουμε αληθινούς φίλους, προσέχουμε τη διατροφή μας και την υγεία μας, σε όποια ηλικία και αν βρισκόμαστε, διατηρούμε τον εγκέφαλό μας σε υγιή κατάσταση». Γι’ αυτό και η ίδια προτείνει τα ΚΑΠΗ να υιοθετήσουν τις συστάσεις αυτές. «Αντίστοιχα, τα στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και το υπουργείο Παιδείας πρέπει να τα λάβουν υπόψη τους όλα αυτά σήμερα για να ετοιμάσουν στο μέλλον καινούργια προγράμματα. Ολοι εμείς είμαστε εδώ για να συμβάλουμε όπου χρειαστεί».
Πηγή: tanea.gr
