Το ζήτημα για τα μεγάλα αυθαίρετα επανέρχεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, καθώς η κυβέρνηση εξετάζει νέες παρεμβάσεις που επιχειρούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη ρύθμισης παλαιών εκκρεμοτήτων και στη διαμόρφωση ενός πιο σταθερού πολεοδομικού πλαισίου για το μέλλον.
Έτσι, η συζήτηση γύρω από τα κτίρια της λεγόμενης «Κατηγορίας 5», δηλαδή εκείνων με μεγάλες πολεοδομικές παρανομίες, επέστρεψε δυναμικά στο προσκήνιο, με μια στοχευμένη λύση να αναμένεται πιθανώς και πριν το Πάσχα.
Διετής προθεσμία για νομιμοποίηση
Όπως αναφέρει στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» ανώτατος παράγοντας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), η σχετική διάταξη έχει ήδη προετοιμαστεί σε συνεργασία με το Υπουργείο Εσωτερικών και θα δίνει περιθώριο δύο ετών για νομιμοποίηση συγκεκριμένων κτιρίων. Προτεραιότητα με τη νέα παρέμβαση θα δοθεί στα δημοτικά ακίνητα, λόγω της αδυναμίας των δήμων να προχωρήσουν σε ενεργειακές αναβαθμίσεις, στατικές ενισχύσεις ή λειτουργικές παρεμβάσεις σε σχολεία, αθλητικές και άλλες δημοτικές εγκαταστάσεις, όπως είχε αναφέρει προσφάτως από το βήμα της Βουλής και ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Νίκος Ταγαράς.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, για αυθαίρετα «Κατηγορίας 5» ιδιοκτησίας των δήμων (με εξαίρεση τα μισθωμένα ακίνητα) θα δίνεται η δυνατότητα εκκίνησης διαδικασιών νομιμοποίησης, ώστε στη συνέχεια να μπορούν να ενταχθούν και σε ευρωπαϊκά προγράμματα ανακαινίσεων και ενεργειακής αναβάθμισης, αλλά και για να πραγματοποιηθούν άλλες αναγκαίες εργασίες, όπως για παράδειγμα παρεμβάσεις στατικής επάρκειας.
Ο χρονικός ορίζοντας που θα δοθεί εκτιμάται ότι θα φτάνει έως και τον Μάρτιο του 2028 – όπως έγινε και με τις υπόλοιπες κατηγορίες αυθαιρέτων – και θα αφορά συγκεκριμένα κτίρια συνάθροισης κοινού, όπως σχολικές εγκαταστάσεις, αθλητικούς χώρους, δημαρχεία κ.ά. Η ρύθμιση αποτελεί πάγιο αίτημα των δήμων, καθώς στην κατηγορία των μεγάλων αυθαιρέτων κατατάσσονται ακόμη και δημαρχεία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δήμου Βόλβης, ο οποίος αδυνατεί να προχωρήσει στην ενεργειακή αναβάθμιση 14 ακινήτων (εκ των οποίων τα 12 είναι σχολεία), επειδή κατατάσσονται στην «Κατηγορία 5», ενώ και το δημαρχείο Ασπροβάλτας είναι αυθαίρετο.
Με βάση εκτιμήσεις του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), το 20% έως 30% των κτιρίων του Δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα εμπίπτουν στην «Κατηγορία 5». Το γεγονός αυτό οδηγεί σε αδυναμία ένταξης σε ευρωπαϊκά προγράμματα αναβάθμισης, ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια, καθώς η ΕΕ επιδοτεί εργασίες μόνο σε νομίμως υφιστάμενα κτίρια.
Συνήθως πρόκειται για κατασκευές που ανεγέρθηκαν χωρίς οικοδομική άδεια από τις τότε Διευθύνσεις Τεχνικών Υπηρεσιών των Νομαρχιών ή από άλλες υπηρεσίες σε ολόκληρη τη χώρα, δίχως αυτό να σημαίνει ότι χαρακτηρίζονται επικίνδυνες.
Εκτός συναλλαγής μετά το 2020
Υπενθυμίζεται ότι η δυνατότητα τακτοποίησης των κτισμάτων της «Κατηγορίας 5» — δηλαδή κτισμάτων που ξεπερνούν κατά 40% την επιτρεπόμενη δόμηση ή κάλυψη, εκείνων που υπερβαίνουν κατά 20% το επιτρεπόμενο ύψος ή ακόμη και εξ ολοκλήρου αυθαιρέτων — σταμάτησε το φθινόπωρο του 2020. Από τότε πολλές ιδιοκτησίες βρέθηκαν εκτός συναλλαγής, χωρίς δυνατότητα αξιοποίησης ή μεταβίβασης.
Το μήνυμα που εκπέμπει πλέον η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) για το σύνολο των μεγάλων αυθαιρέτων είναι σαφές: το πρόβλημα αναγνωρίζεται, ωστόσο η γενικότερη λύση οφείλει να αποφύγει την επανάληψη λαθών του παρελθόντος.
Σε αυτό το πλαίσιο, η μεγάλη εικόνα υπερβαίνει το στενό πλαίσιο μιας νέας οριζόντιας ρύθμισης. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών έδειξε ότι οι επαναλαμβανόμενες «τελευταίες ευκαιρίες» νομιμοποίησης απέτυχαν να επιλύσουν οριστικά το πρόβλημα της αυθαίρετης δόμησης και, σε αρκετές περιπτώσεις, το αναπαρήγαγαν. Για τον λόγο αυτό η τρέχουσα στρατηγική φαίνεται να μετατοπίζεται: από την εκ των υστέρων τακτοποίηση προς την πρόληψη και τον άμεσο εντοπισμό νέων παραβάσεων. Η ψηφιοποίηση των ελέγχων, οι ηλεκτρονικές ταυτότητες κτιρίων και τα νέα εργαλεία εποπτείας διαμορφώνουν ένα διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης του χώρου.
Ο ρόλος του νέου πολεοδομικού σχεδιασμού
Ιδιαίτερη σημασία για τα αυθαίρετα της «Κατηγορίας 5» αποκτά και ο νέος πολεοδομικός σχεδιασμός που βρίσκεται σε εξέλιξη. Η ολοκλήρωση τοπικών και ειδικών πολεοδομικών σχεδίων, η οριοθέτηση οικισμών και η καταγραφή του οδικού δικτύου φιλοδοξούν να δημιουργήσουν ένα σαφές πλαίσιο κανόνων.
Χωρίς αυτή τη θεσμική «βάση», οποιαδήποτε οριζόντια λύση για τα μεγάλα αυθαίρετα είναι βέβαιο ότι θα προσκρούσει ξανά σε νομικά εμπόδια ή θα αμφισβητηθεί δικαστικά.
Έκλεισε το παράθυρο των εξαιρέσεων
Παράλληλα, οι ειδικές προθεσμίες που ίσχυαν για χρηματοπιστωτικούς φορείς σχετικά με την τακτοποίηση ακινήτων της «Κατηγορίας 5» του χαρτοφυλακίου τους ολοκληρώθηκαν στα τέλη του 2025 και, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, το παράθυρο των εξαιρέσεων δύσκολα θα ανοίξει εκ νέου. Το μήνυμα είναι διπλό: αφενός κλείνουν οι εκκρεμότητες του παρελθόντος, αφετέρου η επόμενη ημέρα θα απαιτεί συμμόρφωση σε αυστηρότερους, αλλά κυρίως σταθερούς, κανόνες.
Μια ανάγκη που συνδέεται άμεσα με την έννοια της «ασφάλειας δικαίου», η οποία αφορά τη δυνατότητα των πολιτών και των επενδυτών να γνωρίζουν εκ των προτέρων τους κανόνες του παιχνιδιού. Η αγορά ακινήτων λειτουργεί με ορίζοντα δεκαετιών και, σε συνθήκες αστάθειας, κάθε ρύθμιση χάνει την αξία της πριν ακόμη εφαρμοστεί.
Το μεγάλο στοίχημα
Η επόμενη περίοδος, έως την ολοκλήρωση του πολεοδομικού μετασχηματισμού, θα αποτελέσει ένα κρίσιμο μεταβατικό στάδιο. Εκεί θα φανεί αν η χώρα μπορεί να περάσει από τη διαχείριση της αυθαιρεσίας σε ένα σύστημα πρόληψης και ορθολογικού σχεδιασμού. Το στοίχημα είναι μεγάλο, καθώς συνδέεται τόσο με την ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος όσο και με την πραγματική οικονομία.
Η συζήτηση για την «Κατηγορία 5» λειτουργεί σαν καθρέφτης των διαχρονικών αδυναμιών της ελληνικής Διοίκησης να ρυθμίσει αποτελεσματικά τον χώρο. Για τον λόγο αυτό, η τελική λύση για τα μεγάλα αυθαίρετα των ιδιωτών — όποτε και εάν έρθει — θα κριθεί όχι από το εύρος των εξαιρέσεων που θα επιτρέψει, αλλά από το κατά πόσο θα καταφέρει να συμβάλλει στο οριστικό κλείσιμο του κύκλου της αυθαίρετης δόμησης.
Σε κάθε περίπτωση, όπως επισημαίνει ανώτατο στέλεχος του ΥΠΕΝ, πριν ανοίξει το συγκεκριμένο κεφάλαιο θα πρέπει προηγουμένως να κλείσουν άλλοι… ανοιχτοί λογαριασμοί που σχετίζονται με τα «μπόνους» δόμησης και την εκτός σχεδίου δόμηση.
Πηγή: ot.gr
